Gia Lai: Ánh sáng về làng, đánh thức “ốc đảo” Canh Tiến

Ngôi làng biệt lập giữa rừng

Với địa thế hiểm trở, rừng núi bao bọc tứ bề khiến làng Canh Tiến nhiều năm nay gần như tách biệt với thế giới bên ngoài. Để vào được làng, trước kia mọi người phải đi xuồng vượt hơn 10 km hồ Núi Một từ xã An Nhơn Tây sang hoặc đi bộ băng rừng, vượt đèo Nha Sam mất gần 3h đồng hồ.

Mùa nắng, hành trình ấy còn đỡ vất vả. Nhưng mỗi khi mùa mưa về, nước hồ dâng cao, gió lớn, sóng mạnh, chuyến qua hồ trở thành cuộc đánh cược với thiên nhiên. Những con thuyền nhỏ chông chênh giữa lòng hồ mênh mông, tiềm ẩn đủ rủi ro. Giao thông cách trở khiến hàng hóa, nhu yếu phẩm đưa vào làng trở nên khan hiếm, đắt đỏ, cuộc sống của người dân vì thế thêm phần chật vật.

Không chỉ bị cô lập bởi đường sá, Canh Tiến còn chìm trong bóng tối suốt nhiều thập kỷ vì thiếu điện. Khi màn đêm buông xuống, cả làng chỉ le lói vài ánh đèn dầu chập chờn lúc đỏ, lúc tắt. Ánh sáng yếu ớt từ những chiếc đèn pin cũ kỹ hay vài ba bóng đèn năng lượng mặt trời chập chờn trở thành nguồn sáng chính của mỗi gia đình. Những vật dụng quen thuộc ở miền xuôi như tủ lạnh, quạt máy, ti vi… với người dân Canh Tiến khi ấy là điều xa xỉ.

Nhớ lại những tháng ngày ấy, bà Đinh Thị Nga (SN 1983, trú làng Canh Tiến) không giấu được sự chạnh lòng: “Hồi chưa có điện, con cái học hành cực lắm. Nhà nào khá thì chạy máy nổ vài tiếng buổi tối, nhưng tốn kém nên cũng chẳng dám bật lâu. Mấy năm trước tôi lắp tấm pin năng lượng mặt trời cho đỡ tối, nhưng cứ mưa là cả nhà lại tối om”.

Thiếu điện kéo theo hàng loạt khó khăn trong sinh hoạt và buôn bán. Người dân không thể trữ lạnh thực phẩm, không làm được nước đá. Các quầy tạp hóa trong làng chỉ lác đác vài mặt hàng khô, giá trị thấp. Thông tin đến với Canh Tiến chủ yếu qua chiếc radio cũ hoặc những chuyến đi hiếm hoi ra trung tâm xã. Không điện, sóng điện thoại lúc có lúc không, khoảng cách thông tin giữa làng và thế giới bên ngoài trở nên xa vời hơn bao giờ hết.

Với giáo viên cắm bản, ký ức về Canh Tiến những ngày chưa có đường, chưa có điện vẫn còn nguyên vẹn. Cô Trần Thị Kim Hoa (giáo viên Trường Tiểu học Canh Hiệp) từng nhiều năm dạy học tại điểm trường làng Canh Tiến. Đường sá xa xôi cách trở nên cô Hoa thường vào làng đầu tuần và cuối tuần mới trở về nhà. “Muốn vào điểm trường phải đi qua nhiều chặng, trong đó gian nan nhất là vượt hồ Núi Một bằng thuyền. Những hôm thời tiết xấu, để đến được trường có khi mất gần nửa ngày. Không điện, không sóng, việc gọi điện về nhà cũng khó, có người phải trèo lên cây để bắt sóng. Đồ ăn mang theo cho cả tuần, chủ yếu là đồ khô”, cô Hoa chia sẻ.

Theo anh Đinh Văn Quanh, Trưởng thôn Canh Tiến, làng hiện có 176 nóc nhà với gần 600 nhân khẩu, chủ yếu là đồng bào Ba Na và Chăm sinh sống. Trước đây, số học sinh học hết THPT rất ít. Nhiều em bỏ học giữa chừng vì đường sá hiểm trở, điều kiện học tập thiếu thốn.

“Bản thân tôi là một trong số ít người học hết cấp 3. Ngày đó đi học xa, phải ở lại trường hoặc thuê nhà vì đường rừng nguy hiểm. Có năm, tôi chỉ về nhà vào dịp Tết và hè, bởi chặng đường quá trắc trở”, anh Quanh ngậm ngùi nhớ lại.

Đường mở, điện về, Canh Tiến thức giấc giữa đại ngàn

Giữa đại ngàn mênh mông, làng Canh Tiến từng tồn tại trong những năm tháng lặng lẽ, thiếu thốn và gần như tách biệt với thế giới bên ngoài. Con đường đất ngoằn ngoèo, ánh đèn leo lét từ máy phát nhỏ lẻ không đủ xua đi bóng tối. Nhưng trong gian khó ấy, khát vọng về một con đường, một nguồn sáng bền bỉ vẫn âm thầm cháy lên trong lòng mỗi người dân.

Khát vọng ấy đã dần trở thành hiện thực vào năm 2025, khi chính quyền đẩy mạnh đầu tư hạ tầng cho Canh Tiến. Tuyến đường bê tông dài hơn 13km, tổng vốn 156 tỷ đồng được hoàn thành, nối ngôi làng giữa núi rừng với các khu dân cư lân cận. Song song với đó là dự án điện lưới quốc gia trị giá hơn 9 tỷ đồng, gồm 13km đường dây và 3 trạm biến áp. Ngày 26/4/2025, Canh Tiến chính thức hòa vào lưới điện quốc gia – một dấu mốc lịch sử và cũng là “đêm không ngủ” của cả làng.

Hai công trình trọng điểm đã tạo “cú hích” mạnh mẽ, làm thay đổi căn bản diện mạo và mở ra triển vọng phát triển cho ngôi làng từng biệt lập. Con đường bê tông giúp việc đi lại trở nên thuận lợi, xe máy, ô tô có thể vào tận làng, hàng hóa không còn bị “mắc kẹt” sau những cánh rừng. Điện lưới mang đến nguồn năng lượng ổn định, khơi mở hàng loạt thay đổi trong sinh hoạt và sản xuất.

Ngày điện vừa đấu nối, bà Đinh Thị Nga quyết định mang toàn bộ số tiền tích góp nhiều năm để mua hai chiếc tủ lạnh, mở rộng quầy tạp hóa nhỏ của gia đình. “Trước kia không có điện ổn định, mua tủ lạnh cũng không dùng được. Giờ có điện rồi, tôi bán thêm nước mát, sữa, thực phẩm đông lạnh. Khách ghé đông hơn, thu nhập cũng khá hơn”, bà Nga phấn khởi nói.

Không riêng gia đình bà Nga, nhiều hộ dân trong làng bắt đầu sắm quạt điện, nồi cơm điện, tivi, máy bơm nước, máy xay xát nhỏ. Buổi tối ở Canh Tiến giờ đây không còn chìm trong bóng tối tĩnh lặng, tiếng tivi, tiếng nói cười, tiếng trẻ con ê a học bài vang lên trong từng nếp nhà. Người lớn theo dõi thời sự, cập nhật thông tin, thanh niên có thêm lựa chọn giải trí còn trẻ nhỏ lần đầu tiên có đủ ánh sáng để học bài trọn vẹn.

Điều kiện học tập được cải thiện đã kéo theo sự thay đổi trong nhận thức của phụ huynh. Nhiều gia đình bắt đầu tính chuyện cho con học cao hơn, đi xa hơn, thay vì nghỉ học sớm để phụ giúp gia đình như trước.

Theo ông Vũ Trọng Tiến – Phó Chủ tịch UBND xã Canh Vinh, trước đây Canh Tiến gần như bị cô lập giữa núi rừng. Nay đường thông, điện sáng không chỉ rút ngắn khoảng cách địa lý mà còn mở ra cánh cửa cơ hội phát triển cho người dân. Trẻ em được học hành tốt hơn, người dân tiếp cận thông tin, y tế và các dịch vụ xã hội thuận lợi hơn.

Không dừng lại ở đó, với lợi thế cảnh quan tự nhiên hiếm có khi nằm bên hồ Núi Một thơ mộng, bao quanh bởi rừng nguyên sinh và gần các thắng cảnh như Thác Đổ, suối Bông Trang, Canh Tiến đang được định hướng phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa. Hiện đã có khoảng 60 người dân tham gia các lớp tập huấn về du lịch, kỹ năng đón khách, chế biến ẩm thực. Một số hộ bắt đầu cải tạo nhà cửa, chuẩn bị điều kiện làm homestay, dịch vụ trải nghiệm.

“Xã đang lập đề án quy hoạch phát triển du lịch cộng đồng, gắn bảo tồn văn hóa với sinh kế để người dân có thể thoát nghèo bền vững”, ông Tiến nhấn mạnh.