Ở ngưỡng cửa lớp 9 – thời điểm mang tính bản lề trong hành trình học tập, nhiều học sinh trung học cơ sở phải đối diện với những quyết định quan trọng: Tiếp tục học lên trung học phổ thông, lựa chọn học nghề hay rẽ sang một hướng đi khác phù hợp hơn với năng lực và hoàn cảnh cá nhân.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy, phần lớn học sinh ở độ tuổi 14–15 vẫn chưa có sự chuẩn bị đầy đủ về nhận thức nghề nghiệp, dẫn tới lựa chọn mang tính cảm tính, phụ thuộc vào bạn bè hoặc định hướng áp đặt từ gia đình.
Trong bối cảnh đó, sự ra đời của Visa tuổi 15 – website giáo dục hỗ trợ định hướng nghề nghiệp cho học sinh THCS do thầy giáo Đặng Minh Trung, Trường THCS Dĩ An (TP Hồ Chí Minh) xây dựng được xem là một giải pháp thiết thực, góp phần lấp đầy khoảng trống trong công tác hướng nghiệp ở bậc học nền tảng này.
Học sinh mơ hồ, giáo viên thiếu công cụ, phụ huynh lúng túng
Theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, môn Hoạt động trải nghiệm – Hướng nghiệp được triển khai nhằm giúp học sinh hình thành hiểu biết ban đầu về bản thân, thế giới nghề nghiệp và định hướng học tập phù hợp. Tuy nhiên, việc tổ chức các hoạt động hướng nghiệp tại nhiều trường THCS hiện nay vẫn gặp không ít khó khăn.
Cô Nguyễn Thu Lan, giáo viên chủ nhiệm lớp 9 tại Hà Nội chia sẻ:
“Tiết Hoạt động trải nghiệm – Hướng nghiệp chủ yếu vẫn dựa trên thảo luận, hỏi – đáp truyền thống nên chưa thực sự sinh động. Giáo viên rất khó nắm bắt đầy đủ sở thích, năng lực của cả lớp. Tôi mong có một công cụ số hỗ trợ để việc tư vấn hiệu quả, trực quan hơn”.
Không chỉ giáo viên, chính học sinh cũng cảm nhận rõ sự thiếu hụt trong định hướng nghề nghiệp. Em Đặng Viết Dũng, học sinh lớp 9 tại TP Hồ Chí Minh bày tỏ: “Em muốn học nghề sau khi tốt nghiệp THCS nhưng chưa biết mình phù hợp với ngành nào. Em sợ chọn sai, học không hợp rồi bỏ dở giữa chừng”.
Ở góc độ gia đình, nhiều phụ huynh mong muốn đồng hành cùng con trong lựa chọn nghề nghiệp nhưng lại thiếu thông tin, thiếu công cụ và đặc biệt là thiếu một “ngôn ngữ chung” để trao đổi với con.
Anh Bùi Xuân Dũng, phụ huynh có con học lớp 9 tại Hà Nội cho hay: “Cha mẹ nào cũng muốn con chọn đúng hướng đi, nhưng nếu không có cơ sở khoa học để đánh giá năng lực, sở thích của con thì rất dễ áp đặt. Chúng tôi mong có một ứng dụng giúp con tự hiểu mình, để cha mẹ đồng hành chứ không quyết định thay”.
Khoảng trống trong công tác hướng nghiệp ở bậc THCS
Thực tế cho thấy, phần lớn tài liệu hướng nghiệp hiện nay được thiết kế cho học sinh THPT hoặc sinh viên, với nhiều thuật ngữ phức tạp, thiếu tính trực quan, thậm chí chủ yếu là các website nước ngoài, có thu phí, gây khó khăn cho học sinh THCS trong tiếp cận.
Bên cạnh đó, môn Hoạt động trải nghiệm – Hướng nghiệp hiện vẫn chưa có một “bộ công cụ số hóa” thống nhất để hỗ trợ giáo viên trong việc khảo sát, phân tích, tổng hợp dữ liệu hướng nghiệp cho học sinh.
Kết quả đánh giá thường rời rạc, lưu trữ dưới dạng phiếu giấy, Google Form hoặc hình ảnh, gây khó khăn cho việc theo dõi tiến trình, so sánh trước – sau và xây dựng báo cáo tổng thể cho lớp, khối.
Trong khi đó, yêu cầu đặt ra của giáo dục hiện đại là hướng nghiệp phải dựa trên dữ liệu, cá nhân hóa và có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường – gia đình – học sinh.
“Visa tuổi 15” – Tấm visa đầu tiên cho hành trình nghề nghiệp
Xuất phát từ thực tiễn giảng dạy và những trăn trở trong công tác chủ nhiệm, thầy giáo Đặng Minh Trung đã xây dựng website Visa tuổi 15 như một nền tảng giáo dục số chuyên biệt cho học sinh THCS, đặc biệt là học sinh lớp 9.
Thầy Trung chia sẻ: "Visa tuổi 15 được thiết kế như một “hệ sinh thái hướng nghiệp thu nhỏ”, giúp học sinh từng bước tự đánh giá điểm mạnh, sở thích, giá trị cá nhân thông qua các bài trắc nghiệm phù hợp với lứa tuổi. Tiếp cận thông tin nghề nghiệp bằng ngôn ngữ đơn giản, trực quan, gắn với thực tế học tập và lao động tại Việt Nam. Hiểu rõ mối liên hệ giữa năng lực cá nhân – yêu cầu nghề nghiệp – lộ trình học tập sau THCS".
Đối với giáo viên, nền tảng này đóng vai trò như một công cụ hỗ trợ giảng dạy, giúp thu thập dữ liệu tập trung, theo dõi kết quả hướng nghiệp của học sinh theo lớp, theo thời gian; từ đó nâng cao chất lượng tiết Hoạt động trải nghiệm – Hướng nghiệp.
"Với phụ huynh, Visa tuổi 15 cung cấp các bản tóm tắt kết quả tư vấn, giúp cha mẹ hiểu rõ hơn về xu hướng nghề nghiệp, thế mạnh của con, tạo cơ sở để đồng hành, định hướng mà không áp đặt", thầy Trung nhấn mạnh.
Từ kết quả thực tiễn triển khai ở các trường học, thầy Trung cho rằng, việc định hướng nghề nghiệp sớm, đúng cách không chỉ giúp học sinh lựa chọn lộ trình học tập phù hợp mà còn góp phần giảm áp lực thi cử, hạn chế tình trạng bỏ học, học trái ngành – những vấn đề đang đặt ra đối với giáo dục hiện nay.
Trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ của ngành giáo dục, các sáng kiến như Visa tuổi 15 cho thấy vai trò quan trọng của giáo viên trong việc đổi mới phương pháp, ứng dụng công nghệ để giải quyết những vấn đề thực tiễn của nhà trường.
Từ một ý tưởng xuất phát từ lớp học, Visa tuổi 15 đang mở ra kỳ vọng về một mô hình hướng nghiệp phù hợp với học sinh THCS – nơi mỗi em học sinh được trao “tấm visa” đầu tiên để bước vào hành trình khám phá bản thân, lựa chọn nghề nghiệp một cách chủ động, có cơ sở và bền vững.
Website Visa tuổi 15 là 1 trong 35 sáng kiến được trao giải tại “Ngày hội Nhà giáo sáng tạo với công nghệ số và trí tuệ nhân tạo 2025” – sân chơi giao lưu, học hỏi dành cho đội ngũ nhà giáo trên cả nước trong ứng dụng AI vào giảng dạy, do Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì tổ chức, nhằm tôn vinh các mô hình, giải pháp đổi mới sáng tạo góp phần nâng cao chất lượng giáo dục trong bối cảnh chuyển đổi số.
