Sau nhiều năm triển khai song song nhiều bộ sách giáo khoa theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, ngành giáo dục Việt Nam chuẩn bị bước sang một giai đoạn mới: Thống nhất sử dụng một bộ sách giáo khoa trên phạm vi toàn quốc.
Ngày 26/12, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) Nguyễn Kim Sơn đã ký quyết định lựa chọn bộ sách “Kết nối tri thức với cuộc sống” của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam làm bộ sách giáo khoa thống nhất, áp dụng từ năm học 2026-2027.
Quyết định này ngay lập tức thu hút sự quan tâm đặc biệt của giáo viên, phụ huynh và học sinh, bởi nó không chỉ khép lại giai đoạn “đa bộ sách” vốn gây không ít xáo trộn, mà còn mở ra kỳ vọng về sự ổn định lâu dài cho hoạt động dạy và học.
Theo Bộ GD&ĐT, việc lựa chọn bộ sách giáo khoa thống nhất được thực hiện trên cơ sở đối chiếu, so sánh kỹ lưỡng giữa ba bộ sách hiện hành. Trong đó, “Kết nối tri thức với cuộc sống” được đánh giá là đáp ứng đầy đủ các tiêu chí và nổi trội hơn cả.
Một trong những yếu tố then chốt là mức độ phổ biến và ổn định trong triển khai. Hiện nay, bộ sách này đang được sử dụng rộng rãi tại 34 tỉnh, thành phố, với quy mô học sinh lớn nhất cả nước. Điều đó đồng nghĩa, phần lớn giáo viên đã quen với cấu trúc chương trình, phương pháp tổ chức bài học và cách tiếp cận nội dung của bộ sách.
Bên cạnh đó, Bộ GD&ĐT nhấn mạnh đến năng lực chỉnh lý, tái bản và cung ứng. Với lợi thế là đơn vị xuất bản lâu năm, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam được đánh giá có đủ năng lực kỹ thuật, in ấn, kho vận và phân phối để bảo đảm sách giáo khoa được cung ứng đồng bộ, kịp thời trên phạm vi toàn quốc. Việc lựa chọn “Kết nối tri thức” vì thế được kỳ vọng sẽ hạn chế tối đa tác động đến giáo viên, học sinh và phụ huynh, nhất là trong giai đoạn chuyển tiếp.
Ở góc độ người trực tiếp đứng lớp, nhiều giáo viên cho rằng việc chọn “Kết nối tri thức với cuộc sống” là phương án ít gây xáo trộn nhất.
Cô Đinh Thuỳ Miên, giáo viên THCS chia sẻ rằng, mỗi bộ sách đều có ưu điểm riêng, song nếu nhìn tổng thể, “Kết nối tri thức” được đông đảo giáo viên đánh giá cao hơn về cấu trúc và logic nội dung.
“Cách chia bài, trình tự kiến thức của bộ Kết nối tri thức khá phù hợp. Riêng môn Vật lý, nếu không có yếu tố tác động ngoài chuyên môn, có lẽ gần như 100% giáo viên sẽ chọn bộ này”, cô Miên nói.
Theo cô, nhiều nội dung trong sách Vật lý của một số bộ khác còn dàn trải, thiếu hợp lý về trình tự, gây khó cho cả giáo viên lẫn học sinh. Trong khi đó, “Kết nối tri thức với cuộc sống” dù vẫn còn điểm cần điều chỉnh, nhưng nhìn chung dễ dạy, dễ học hơn.
Cùng quan điểm, cô Lâm Thị Anh, giáo viên THCS tại Phú Thọ, cho rằng bộ sách tạo được dấu ấn nhờ cách thiết kế câu hỏi và hệ thống hình ảnh.
“Sách lựa chọn tri thức mới, sử dụng câu hỏi kích thích tư duy, kênh hình ảnh có chiều sâu khoa học, cấu trúc chương trình đồng nhất”, cô Anh nhận xét.
Tuy nhiên, từ thực tiễn giảng dạy, nhiều giáo viên cũng thẳng thắn cho rằng việc thống nhất bộ sách chưa thể giải quyết triệt để bài toán quá tải chương trình.
Không ít ý kiến từ giáo viên cho rằng, dù chọn bộ sách nào, nếu chương trình không được điều chỉnh theo hướng tinh gọn, gắn với thực tiễn thì áp lực dạy – học vẫn còn nguyên.
Cô Miên đề xuất cần mạnh dạn cắt giảm những nội dung ít tính ứng dụng, đồng thời bổ sung kiến thức gắn với đời sống và định hướng nghề nghiệp.
“Ví dụ môn Vật lý, nên giảm bớt phần khí lí tưởng, thay vào đó là kiến thức về chất bán dẫn, an toàn điện trong sinh hoạt, hay các ứng dụng công nghệ”, cô Miên nói.
Một vấn đề khác được nhắc đến nhiều là môn Khoa học Tự nhiên tích hợp. Thầy Bùi Trường Giang, giáo viên Vật lý tại Bắc Ninh, cho rằng trong điều kiện thực tế ở nhiều địa phương, việc một giáo viên phải dạy cả Lý – Hóa – Sinh là rất khó khả thi.
“Giáo viên Sinh khó có thể dạy sâu Vật lý hay Hóa học và ngược lại. Điều này dễ dẫn đến sai lệch kiến thức, ảnh hưởng trực tiếp đến học sinh”, thầy Giang bày tỏ.
Theo thầy, nếu vẫn giữ sách tích hợp, cần bảo đảm mô hình ba giáo viên cùng giảng dạy; còn nếu không, Bộ GD&ĐT nên cân nhắc tách môn Khoa học Tự nhiên thành ba môn riêng biệt như trước đây.
Ở các tỉnh phía Nam và khu vực biên giới, việc thống nhất bộ sách cũng đặt ra những băn khoăn riêng. Cô Nguyễn Thị Mai, giáo viên tại một tỉnh biên giới Tây Nam cho rằng, học sinh đã quen với những bộ sách có hình ảnh, ví dụ gắn với đời sống Nam Bộ, nên khi chuyển sang “Kết nối tri thức với cuộc sống” vốn mang tính bao quát hơn có thể xuất hiện tâm lý hụt hẫng.
Không chỉ học sinh, giáo viên cũng chịu áp lực khi phải tập huấn lại, xây dựng giáo án mới trong thời gian không dài. Vì vậy, cô Mai mong Bộ GD&ĐT có lộ trình chuyển tiếp rõ ràng, kèm theo tài liệu bổ trợ đồng bộ, đặc biệt cho những trường trước đây chưa sử dụng bộ sách này.
Một điểm đáng lưu ý khác là vấn đề đề thi THPT giai đoạn 2026-2027. Theo nhiều giáo viên, Bộ GD&ĐT cần bảo đảm tính công bằng cho học sinh không học xuyên suốt bộ “Kết nối tri thức với cuộc sống”, tránh tạo lợi thế hoặc bất lợi cho một nhóm đối tượng.
Việc chọn “Kết nối tri thức với cuộc sống” làm bộ sách giáo khoa thống nhất được xem là bước đi quan trọng nhằm chấm dứt tình trạng phân tán, manh mún trong triển khai sách giáo khoa những năm qua. Nhiều giáo viên kỳ vọng, sau quyết định này, ngành giáo dục sẽ tập trung vào việc hoàn thiện nội dung, cập nhật có chọn lọc, thay vì liên tục thay đổi bộ sách.
Dù vẫn còn những ý kiến khác nhau, song điểm chung dễ nhận thấy là mong muốn của đội ngũ nhà giáo: Một chương trình tinh gọn, thực tiễn; một bộ sách ổn định, dễ triển khai; và một lộ trình đổi mới có sự lắng nghe từ lớp học.
Như một giáo viên chia sẻ, “không có bộ sách nào hoàn hảo tuyệt đối”.
Điều quan trọng hơn cả là đặt người học ở trung tâm, coi sách giáo khoa là công cụ phục vụ, chứ không phải gánh nặng. Nếu làm được điều đó, “Kết nối tri thức với cuộc sống” sẽ không chỉ là tên gọi của một bộ sách, mà thực sự trở thành nhịp cầu nối giữa tri thức nhà trường và đời sống xã hội.
