Đây là dịp đánh giá toàn diện kết quả thực thi pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan, đồng thời nhận diện những khó khăn, bất cập và khoảng trống pháp lý phát sinh từ thực tiễn, làm cơ sở đề xuất các giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật trong giai đoạn mới.
Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ VHTT&DL Hồ An Phong nhấn mạnh, trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần mà còn là nguồn lực nội sinh, động lực thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế - xã hội. Vì vậy, việc hoàn thiện thể chế về bản quyền có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ thành quả sáng tạo, khơi thông nguồn lực văn hóa và thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo.
Theo Thứ trưởng, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã đặt ra yêu cầu tiếp tục thể chế hóa các chủ trương của Đảng thành chính sách, pháp luật đồng bộ, phù hợp với thực tiễn. Trong đó, xây dựng hành lang pháp lý hiệu quả để bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan là một trong những nhiệm vụ cần được quan tâm, nhất là khi hoạt động sáng tạo và khai thác các sản phẩm văn hóa ngày càng gắn với môi trường số.
Thể chế bản quyền trước yêu cầu của chuyển đổi số
Luật Sở hữu trí tuệ được Quốc hội thông qua năm 2005, trải qua hơn 20 năm triển khai với 5 lần sửa đổi, bổ sung, gần đây nhất vào năm 2025. Hệ thống pháp luật này đã tạo hành lang pháp lý cho tổ chức, cá nhân sáng tạo, khai thác và bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan; đồng thời từng bước đáp ứng các chuẩn mực quốc tế như Công ước Berne, Hiệp định TRIPS và các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, trong đó có CPTPP, EVFTA.
Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của khoa học, công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), đang tạo ra những thay đổi sâu sắc đối với hoạt động sáng tạo, sử dụng và bảo hộ các sản phẩm trí tuệ. Những vấn đề mới nảy sinh đòi hỏi pháp luật phải được cập nhật kịp thời, vừa bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể, vừa tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo và khai thác hiệu quả giá trị của tài sản trí tuệ.
Thực tế, tình trạng vi phạm bản quyền vẫn diễn ra phổ biến, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả và các chủ thể liên quan, đồng thời làm gia tăng rủi ro đối với hoạt động đầu tư. Khi quyền sở hữu và lợi ích từ sản phẩm sáng tạo chưa được bảo vệ hiệu quả, động lực sáng tạo có thể bị suy giảm, còn doanh nghiệp cũng gặp khó khăn trong việc đầu tư, phát triển và thương mại hóa các sản phẩm văn hóa.
Thứ trưởng Hồ An Phong cho rằng, Việt Nam có nguồn tài nguyên văn hóa phong phú được tích lũy qua hàng nghìn năm lịch sử. Nếu được bảo vệ, khai thác và chuyển hóa thành những sản phẩm, dịch vụ có giá trị, nguồn lực này có thể đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế, phát triển công nghiệp văn hóa và thúc đẩy xuất khẩu văn hóa.
Do đó, hoàn thiện pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan cần gắn với nâng cao hiệu quả thực thi, tăng cường phối hợp giữa các bộ, ngành và xử lý vi phạm phù hợp với thực tiễn. Mục tiêu không chỉ dừng ở bảo vệ quyền lợi của người sáng tạo mà còn phải hình thành môi trường thuận lợi để các tổ chức, doanh nghiệp yên tâm đầu tư, khai thác và phát triển các sản phẩm sáng tạo.
Hướng tới thị trường bản quyền chuyên nghiệp, minh bạch
Một trong những định hướng được đặt ra tại Hội nghị là nghiên cứu, đề xuất xây dựng Luật Bản quyền tác giả độc lập, tạo cơ sở pháp lý chuyên biệt để điều chỉnh lĩnh vực quyền tác giả, quyền liên quan, đáp ứng yêu cầu phát triển của nền kinh tế sáng tạo, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.
Theo công bố của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO), hiện có 177/195 quốc gia có luật riêng điều chỉnh lĩnh vực quyền tác giả, quyền liên quan. Trong số này có nhiều đối tác quan trọng của Việt Nam trong các hiệp định kinh tế, thương mại như Trung Quốc, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc và Malaysia.
Thực tiễn quốc tế cho thấy việc xây dựng khung pháp lý chuyên ngành là một hướng đi cần được nghiên cứu nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, bảo hộ quyền và khai thác giá trị thương mại của các sản phẩm sáng tạo. Đối với Việt Nam, định hướng này cũng phù hợp với yêu cầu hoàn thiện thể chế, khơi thông nguồn lực và kiến tạo môi trường phát triển văn hóa được đặt ra tại Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị.
Việc xây dựng luật riêng cần được đặt trên cơ sở tổng kết thực tiễn thi hành pháp luật, đánh giá đầy đủ những kết quả đạt được, xác định rõ các bất cập và nguyên nhân, đồng thời tiếp thu ý kiến của cơ quan quản lý, tổ chức, doanh nghiệp, hiệp hội, chuyên gia và các chủ thể quyền.
Thông qua Hội nghị, cơ quan quản lý hướng tới xác định những giải pháp hoàn thiện hành lang pháp lý theo hướng đồng bộ, khả thi, đáp ứng yêu cầu bảo vệ quyền tác giả trong môi trường truyền thống và không gian số. Đây cũng là cơ sở để nghiên cứu, đề xuất cơ quan có thẩm quyền xây dựng Luật Bản quyền tác giả độc lập trong thời gian tới.
Trong bối cảnh công nghiệp văn hóa ngày càng được xác định là lĩnh vực có tiềm năng đóng góp cho tăng trưởng, một thị trường bản quyền chuyên nghiệp, minh bạch sẽ góp phần bảo đảm quyền lợi của người sáng tạo, nâng cao niềm tin của nhà đầu tư và thúc đẩy thương mại hóa các sản phẩm văn hóa. Qua đó, giá trị sáng tạo được bảo vệ và phát huy hiệu quả hơn, đóng góp thiết thực vào sự phát triển bền vững của văn hóa Việt Nam.
