Những “lát cắt” Việt Nam thời kỳ đầu đổi mới
Triển lãm “Hà Nội: Dấu ấn thời gian” đang diễn ra tại khách sạn Sofitel Legend Metropole Hanoi, giới thiệu 16 tác phẩm của nhiếp ảnh gia người Anh Andy Soloman, ghi lại những khoảnh khắc đời thường ở Thủ đô từ những năm 1990. Bộ ảnh in phiên bản giới hạn trên giấy ảnh lưu trữ Ilford Galerie Gold Fibre Pearl, đóng khung, đánh số riêng và có chữ ký của Andy Soloman, được đặt tên là Bộ sưu tập Soloman Metropole.
Andy Soloman lần đầu đến Hà Nội vào tháng 10/1992, khi 30 tuổi, với tư cách phóng viên ảnh từ London. Ông đã đi khắp Việt Nam, ghi lại cuộc sống thường nhật, nhưng Hà Nội là nơi để lại dấu ấn đặc biệt.
Những bức ảnh tại triển lãm đưa người xem trở về một Hà Nội với những con phố còn chưa đông đúc, những khu chợ truyền thống, người đạp xích lô mưu sinh hay nhịp sinh hoạt bình dị của cư dân đô thị. Từ “Tập thể dục buổi sáng sớm”, “Chợ Đồng Xuân”, “Những người lái xích lô ở khu phố cổ Hà Nội” đến “Bia hơi được giao bằng xích lô”, mỗi tác phẩm là một lát cắt về đời sống Thủ đô trong giai đoạn đất nước bắt đầu cuộc chuyển mình sâu sắc.
Từ Hà Nội, Andy đã mang máy ảnh đi qua nhiều vùng miền, ghi lại cảnh sắc, con người và những sinh hoạt thường ngày. Trong những khuôn hình ấy, Việt Nam hiện lên với nhiều sắc thái.
Trong cách tiếp cận của Andy, có thể thấy rõ sự quan tâm dành cho con người. Ống kính của ông không chỉ ghi lại cảnh quan hay những địa danh cụ thể mà còn hướng đến những khoảnh khắc đời thường, nơi có thể nhận ra nếp sống, phong tục và cách con người gắn bó với môi trường xung quanh.
Mỗi vùng đất có đặc điểm riêng, nhưng khi đặt trong hành trình nhiếp ảnh của Andy, những hình ảnh ấy cùng hướng đến một mối quan tâm chung: cuộc sống của người Việt Nam trong thời điểm mà khi những dấu vết cũ vẫn còn hiện diện, trong khi những thay đổi về kinh tế và xã hội đang dần định hình diện mạo mới của đất nước.
![clo_br_dsc00009.jpg](https://cdn.congluan.vn/images/LurNA_Y-cwRi-rMc2ixDFeWq2cNBFVpJoDjmfjPBz48Lq2YG_T_BKjQJ47K6jGvg/clo_br_dsc00009.jpg.avif "Bức ảnh "Working to repair the old tractor" (Những người đàn ông đang sửa chữa chiếc máy kéo cũ)")
Với Andy, những cuộc gặp gỡ cũng là phần ký ức quan trọng của hành trình ấy. Ông kể về lần lang thang trên phố Tràng Tiền, khi một người đàn ông trung niên bất ngờ mời ông vào nhà uống nước chè và xem album ảnh gia đình, dù hai người không quen biết và không nói cùng ngôn ngữ.
Sự cởi mở, lòng hiếu khách của người dân đã để lại ấn tượng sâu sắc trong ông. Câu chuyện ấy cho thấy phía sau mỗi bức ảnh không chỉ có người chụp và nhân vật được chụp, mà còn có những mối liên hệ được hình thành từ sự tin tưởng và chia sẻ.
Những cuộc đối thoại sau hơn ba thập kỷ
Hơn ba thập kỷ kể từ những chuyến đi đầu tiên (1992-1993), Andy Soloman trở lại Việt Nam trong dự án “Continuum: Vietnam” (Tiếp nối: Việt Nam), với mong muốn tìm gặp lại những nhân vật bình dị từng xuất hiện trong các bức ảnh đen trắng năm xưa của ông.
Tại buổi trò chuyện với công chúng trong khuôn khổ triển lãm, Andy chia sẻ về hành trình đầy cảm xúc khi dò tìm lại vết tích của những con người từng vô tình lọt vào ống kính của ông trên các con phố Hà Nội hay vùng quê Việt Nam từ nhiều năm trước. Đó là những cuộc trò chuyện, lắng nghe những chuyển biến trong cuộc sống cá nhân của họ. Ông bày tỏ sự xúc động trước lòng hiếu khách, sự cởi mở và tình cảm ấm áp mà các nhân vật dành cho ông - những người dù chỉ gặp nhau thoáng qua vài phút cách đây hơn 30 năm.
Việc đặt hai bức ảnh được chụp một nhân vật ở hai thời điểm cách nhau một phần ba thế kỷ bên cạnh nhau giúp người xem không chỉ thấy sự thay đổi của một con người. Khi quá khứ và hiện tại được đặt cạnh nhau, nhiếp ảnh trở thành phương tiện để nhìn lại cả những ký ức còn lưu lại trong mỗi con người. Sự thay đổi về ngoại hình, hoàn cảnh sống của nhân vật cũng phản ánh chân thực chặng đường phát triển và đổi thay của cả đất nước.
![clo_br_dsc00011.jpg](https://cdn.congluan.vn/images/LurNA_Y-cwRi-rMc2ixDFeWq2cNBFVpJoDjmfjPBz4-FUDhyph91nP_EDS2glBw7/clo_br_dsc00011.jpg.avif "Bức ảnh "Binh Da firecracker market" (Chợ pháo Bình Đà)")
Trong hành trình đó, làm thế nào để chúng ta nhìn về tương lai mà không chỉ tập trung vào những gì đã mất trong quá trình phát triển? Andy cho rằng khát vọng cải thiện điều kiện sống đã thúc đẩy người dân Việt Nam hướng về phía trước, nhưng quá trình ấy cũng khiến một số giá trị cũ không còn tồn tại. Tuy nhiên, khi đời sống thay đổi, nhận thức về việc bảo tồn những gì cần thiết cũng dần rõ nét hơn.
Từ góc nhìn ấy, những bức ảnh của Andy không nhằm lý tưởng hóa quá khứ hay phủ nhận những thành quả phát triển. Chúng cung cấp một điểm tựa để nhìn nhận những gì đã thay đổi, những giá trị vẫn còn tiếp nối và những điều cần được gìn giữ trong đời sống đương đại.
