Phát biểu khai mạc tọa đàm, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội Phạm Xuân Tài cho biết, trong quá trình xây dựng hồ sơ, thành phố nhận được sự phối hợp của các địa phương như Hải Phòng, Ninh Bình, Thanh Hóa cùng sự đóng góp tư liệu của nhiều chuyên gia, nhà khoa học trên cả nước.
Công tác nghiên cứu được triển khai thông qua khảo sát các di tích thờ tự, trường học, đường phố mang tên Tô Hiến Thành tại nhiều tỉnh, thành phố; đồng thời thu thập tài liệu tại các thư viện chuyên ngành, thư viện quốc gia và tìm kiếm những công trình nghiên cứu của nước ngoài liên quan đến danh nhân.
Theo bà Phạm Thị Lan Anh, Trưởng phòng Di sản Văn hóa (Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội), kết quả khảo sát cho thấy có 3/4 số tỉnh, thành phố trong cả nước có tuyến đường mang tên Tô Hiến Thành. Đoàn công tác cũng khảo sát các công trình công cộng, tượng đài và những địa điểm gắn với việc tưởng niệm, tôn vinh danh nhân.
Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương đã ghi hình, khảo sát tại 6 tỉnh, thành phố, thu thập tư liệu về hoạt động thờ tự và việc phong tặng danh hiệu tại các di tích liên quan. Các nhà nghiên cứu đồng thời tiếp cận tài liệu về Tô Hiến Thành tại Đại học Chicago (Hoa Kỳ). Thành phố Hà Nội cũng xây dựng website giới thiệu danh nhân, giao UBND xã Ô Diên vận hành nhằm mở rộng khả năng tiếp cận thông tin của công chúng.
Trên cơ sở tư liệu thu thập được, tổ biên soạn đã hoàn thành dự thảo hồ sơ gồm hồ sơ viết, phim tư liệu, báo cáo điền dã và báo cáo thống kê hệ thống tư liệu, di tích, địa điểm thờ tự, trường học, đường phố liên quan đến danh nhân. Nội dung tập trung làm rõ tiểu sử, những đóng góp của Tô Hiến Thành trong các lĩnh vực văn hóa, giáo dục, quốc phòng và những đánh giá của quốc tế về ông.
Tại tọa đàm, PGS.TS Trần Đức Cường, nguyên Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam nhận định, Tô Hiến Thành là nhân vật nổi bật trong lịch sử Việt Nam, được nhiều công trình sử học, trong đó có “Đại Việt sử ký toàn thư” ghi nhận và đánh giá cao về nhân cách. Theo ông, nhóm nghiên cứu đã khảo sát khoảng 50 di tích và bước đầu tiếp cận được nhiều nguồn tư liệu có giá trị phục vụ việc xây dựng hồ sơ.
Tuy nhiên, để hồ sơ đáp ứng yêu cầu của UNESCO, các chuyên gia cho rằng cần xác định rõ giá trị nổi bật toàn cầu của danh nhân, làm sáng tỏ những đóng góp không chỉ có ý nghĩa đối với Việt Nam mà còn có khả năng thu hút sự quan tâm của cộng đồng quốc tế.
Nhà sử học Lê Văn Lan nhấn mạnh yêu cầu làm rõ những giá trị mang tính phổ quát trong cuộc đời và sự nghiệp của Tô Hiến Thành. Trong khi đó, PGS.TS Lê Hồng Lý, Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam cho rằng hồ sơ cần làm nổi bật những giá trị văn hóa, giáo dục, tinh thần nhân ái và sức lan tỏa của danh nhân, thể hiện qua việc ông được nhiều địa phương thờ phụng.
Từ kinh nghiệm tham gia xây dựng các hồ sơ di sản trình UNESCO, TS Lê Thị Minh Lý - Ủy viên Hội đồng Di sản văn hóa Quốc gia đánh giá dự thảo hồ sơ được chuẩn bị công phu, có hệ thống tư liệu phong phú. Bà đề nghị nhóm biên soạn tiếp tục làm rõ các mối liên hệ và đóng góp có ý nghĩa quốc tế của danh nhân, đồng thời kết nối những giá trị này với các mục tiêu phát triển bền vững toàn cầu của UNESCO, như yêu chuộng hòa bình, xóa nghèo và bảo đảm giáo dục có chất lượng.
Việc xây dựng hồ sơ đề nghị UNESCO vinh danh cùng kỷ niệm 850 năm ngày mất danh nhân Tô Hiến Thành là một trong những nhiệm vụ được Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội xác định tại Chương trình hành động số 08-CTr/TU ngày 17/3/2026, thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.
Sau tọa đàm, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội tiếp tục tiếp thu ý kiến từ Bộ Ngoại giao, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam, Văn phòng UNESCO Việt Nam tại Hà Nội cùng các nhà khoa học để hoàn thiện hồ sơ, trình Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trước ngày 15/10/2026.
Sau khi được Hội đồng cấp Bộ phê duyệt, hồ sơ dự kiến được gửi Ban Thư ký Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam trước ngày 1/11/2026 để triển khai vận động các nước ủng hộ, hoàn thiện thủ tục trình UNESCO trước ngày 1/12/2026.
