Mâu thuẫn trở thành “nội dung” để câu view
Ngày 10/10, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Ninh Bình ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam Nguyễn Văn Thắng, tức Thắng “Ật”, sinh năm 1989, trú tại phường Tây Hoa Lư, để điều tra về tội “Gây rối trật tự công cộng”.
Theo thông tin được công bố, vụ việc xảy ra ngày 28/9 tại khu vực trước nhà hàng Cường Dê, thuộc tổ dân phố Tràng An, phường Tây Hoa Lư, nằm trong Quần thể danh thắng Tràng An.
Tại đây, Thắng sử dụng điện thoại quay video và phát trực tiếp trên mạng xã hội. Cơ quan công an xác định trong quá trình livestream, người này có những lời nói phản cảm, trái với thuần phong mỹ tục, mang tính kích động và xúc phạm danh dự người khác.
Giữa Thắng và ông Dương Văn Hưng, 64 tuổi, nhân viên nhà hàng Cường Dê sau đó xảy ra lời qua tiếng lại. Đoạn video được chia sẻ trên mạng xã hội có hình ảnh ông Hưng cầm một vật giống điếu cày đuổi theo Thắng. Sự việc nhanh chóng thu hút sự quan tâm cùng nhiều ý kiến trái chiều từ cộng đồng mạng.
Vụ việc đặt ra vấn đề đáng lo ngại: mạng xã hội đang bị một bộ phận người dùng biến thành nơi phô diễn những lời nói, hành vi lệch chuẩn nhằm thu hút sự chú ý.
Điện thoại thông minh và các nền tảng phát trực tiếp giúp mọi người dễ dàng chia sẻ những sự việc diễn ra trong đời sống. Tuy nhiên, khi mọi mâu thuẫn đều được đưa lên mạng, ranh giới giữa phản ánh sự việc và cố tình tạo ra một màn đối đầu để thu hút người xem có thể bị xóa nhòa.
Trong không ít trường hợp, người phát livestream không còn đứng ở vị trí ghi nhận khách quan mà trực tiếp tham gia, sử dụng lời lẽ khiêu khích hoặc đẩy mâu thuẫn lên cao. Càng nhiều tranh cãi, lượt xem và bình luận càng tăng, khiến hành vi thiếu chuẩn mực có nguy cơ được xem như một cách tạo nội dung.
Điều đáng lo ngại là những video như vậy có thể tiếp cận tới nhiều người. Khi lời nói tục tĩu, hành vi xúc phạm hoặc cách giải quyết mâu thuẫn bằng sự hung hăng liên tục xuất hiện trên mạng, một bộ phận người xem có thể nhầm tưởng đó là biểu hiện của cá tính, bản lĩnh hoặc sự nổi tiếng.
Trao đổi với phóng viên, luật sư Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp, Đoàn Luật sư TP Hà Nội cho rằng, cần phân biệt rõ hành vi bị cáo buộc gây rối trật tự công cộng của Nguyễn Văn Thắng với hành vi sử dụng vũ lực của ông Dương Văn Hưng.
Đây là những hành vi xảy ra trong cùng một vụ việc nhưng có thể cấu thành các vi phạm khác nhau. Trách nhiệm của mỗi người phải được xem xét độc lập, dựa trên diễn biến, hậu quả, lỗi và những dấu hiệu pháp lý cụ thể.
Bị đánh không đồng nghĩa không phải chịu trách nhiệm
Một trong những tranh luận xuất hiện sau vụ việc là vì sao Thắng là người bị đuổi đánh nhưng vẫn bị khởi tố về tội “Gây rối trật tự công cộng”.
Theo luật sư Đặng Văn Cường, việc một người sau đó bị người khác đánh không làm mất đi trách nhiệm pháp lý đối với những hành vi vi phạm mà người đó đã thực hiện trước đó.
“Nếu hành vi livestream, lời nói xúc phạm, khiêu khích và những hành vi liên quan của Thắng gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội, đồng thời đáp ứng đầy đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm quy định tại Điều 318 Bộ luật Hình sự thì việc xử lý hình sự là có căn cứ”, luật sư phân tích.
Điều này cho thấy một người có thể là người bị xâm phạm sức khỏe trong một hành vi, nhưng đồng thời vẫn phải chịu trách nhiệm về những vi phạm khác do mình thực hiện. Không thể chỉ dựa vào hình ảnh cuối cùng trong một đoạn video để kết luận toàn bộ lỗi thuộc về bên nào.
Tuy nhiên, luật sư cũng lưu ý quyết định khởi tố mới là căn cứ để tiến hành điều tra, không đồng nghĩa tội phạm và toàn bộ trách nhiệm của những người liên quan đã được xác định bằng bản án có hiệu lực pháp luật.
Cơ quan tiến hành tố tụng phải tiếp tục kiểm tra video, dữ liệu livestream, lời khai của những người liên quan, hình ảnh từ camera an ninh và các tài liệu khác để làm rõ toàn bộ diễn biến.
“Không thể suy luận rằng vì Thắng đã bị khởi tố nên toàn bộ lỗi trong vụ việc đều thuộc về Thắng, còn ông Hưng đương nhiên không phải chịu trách nhiệm pháp lý”, luật sư Đặng Văn Cường nhấn mạnh.
Đối với hành vi ông Hưng cầm vật giống điếu cày đuổi đánh Thắng, cơ quan chức năng cần xác định tại thời điểm sử dụng vũ lực có hành vi xâm phạm nào đang diễn ra cần phải ngăn chặn hay không.
Theo Điều 22 Bộ luật Hình sự, phòng vệ chính đáng là hành vi chống trả một cách cần thiết đối với người đang có hành vi xâm phạm quyền và lợi ích được pháp luật bảo vệ.
Nếu Thắng không tấn công ông Hưng hoặc không còn hành vi xâm phạm nào đang diễn ra thì không thể chỉ dựa vào việc Thắng có lời nói khiêu khích, xúc phạm trước đó để mặc nhiên coi hành vi đánh người là phòng vệ chính đáng.
“Việc bị xúc phạm có thể là nguyên nhân dẫn đến phản ứng tức giận, nhưng quyền được bảo vệ danh dự, nhân phẩm không đồng nghĩa với quyền sử dụng bạo lực để trừng phạt người khác”, luật sư phân tích.
Tùy kết quả xác minh, hậu quả thương tích và tính chất của vật được sử dụng, hành vi của ông Hưng có thể được xem xét theo các quy định pháp luật tương ứng. Nếu chưa đủ căn cứ xử lý hình sự thì cơ quan chức năng vẫn có thể xem xét trách nhiệm hành chính.
Như vậy, việc Thắng có hành vi khiêu khích không đương nhiên miễn trừ trách nhiệm cho người sử dụng bạo lực. Ngược lại, việc bị đuổi đánh cũng không xóa bỏ trách nhiệm của Thắng đối với những hành vi bị cho là gây ảnh hưởng đến trật tự công cộng.
Đừng đánh đổi chuẩn mực để lấy lượt xem
Từ vụ việc này, điều cần cảnh báo với người trẻ không chỉ là nguy cơ bị xử lý khi đăng tải nội dung vi phạm pháp luật mà còn là cách mạng xã hội có thể tác động đến hành vi và lựa chọn ứng xử.
Khi lượt xem, lượt thích và bình luận trở thành mục tiêu, một số người dễ đẩy giới hạn ngày càng xa: nói lớn hơn, dùng từ ngữ sốc hơn, khiêu khích mạnh hơn hoặc cố tình tạo ra xung đột. Sự chú ý nhất thời của đám đông có thể khiến họ quên rằng những gì được phát trực tiếp vẫn để lại dấu vết và có thể trở thành chứng cứ khi xảy ra vi phạm.
Người xem, đặc biệt là giới trẻ, cũng cần tỉnh táo trước những đoạn video chỉ thể hiện một phần sự việc. Bởi lẽ, mạng xã hội có thể mở rộng tiếng nói của mỗi cá nhân, nhưng không phải là nơi người dùng được tùy ý xúc phạm, khiêu khích hoặc tạo ra những màn đối đầu để câu view. Với người trẻ, biết dừng lại trước khi nhấn nút phát trực tiếp, kiểm soát cảm xúc và tôn trọng người khác cũng là một biểu hiện của văn hóa và trách nhiệm trong môi trường số.
