Sự kiện không chỉ tôn vinh những nỗ lực nghiên cứu không mệt mỏi mà còn đánh dấu bước ngoặt của ngành xuất bản khi sách điện tử chính thức góp mặt, góp phần kiến tạo hệ sinh thái tri thức số bền vững cho quốc gia.
Trong bối cảnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngày càng khẳng định vai trò là "động lực kép" quyết định tốc độ phát triển đất nước, việc nghiên cứu, xuất bản và lan tỏa tri thức khoa học trở thành nhiệm vụ mang tính chiến lược.
Được triển khai trong khuôn khổ Chương trình thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị và Đề án tổ chức Giải thưởng theo Quyết định số 1884/QĐ-BKHCN ngày 23/3/2026 của Bộ Khoa học và Công nghệ, Giải thưởng năm nay mang ý nghĩa đặc biệt khi gắn liền với tinh thần của Ngày Đổi mới sáng tạo quốc gia.
Hành trình tinh tuyển 10 đề cử xuất sắc
Chính thức phát động từ ngày 1/4/2026, Giải thưởng đã nhanh chóng tạo tiếng vang lớn, thu hút 329 tác phẩm đăng ký tham dự. Trải qua quá trình làm việc khắt khe và công tâm tại vòng Sơ khảo, 10 xuất bản phẩm tiêu biểu nhất đã được lựa chọn để bước vào vòng Chung khảo.
Sự uy tín của giải thưởng được bảo chứng bởi Hội đồng Sơ khảo và Chung khảo quy tụ mạng lưới chuyên gia liên ngành hàng đầu: từ các nhà khoa học, nhà quản lý, đến những người có bề dày kinh nghiệm trong lĩnh vực kinh tế, quốc phòng, y tế, báo chí và xuất bản.
Sự tham gia của các thành viên có chuyên môn đa dạng tạo nên một lăng kính thẩm định toàn diện. Nhờ đó, mỗi tác phẩm không chỉ được đánh giá ở chiều sâu học thuật, mà còn bị "thử lửa" ở tính thực tiễn, khả năng ứng dụng và sức lan tỏa đối với xã hội.
Tại phiên họp Chung khảo, GS.TSKH. Phan Xuân Dũng, Chủ tịch Hội đồng, đã đặc biệt đề nghị các thành viên căn cứ sát sao vào kết quả của Hội đồng Sơ khảo, đồng thời phát huy tối đa tinh thần trách nhiệm, khách quan, chính xác để chọn ra những công trình thực sự tinh hoa.
Cùng chung quan điểm, ông Trần Chí Đạt, Phó Trưởng ban Thường trực Giải thưởng khẳng định: "Giải thưởng được tổ chức nhằm ghi nhận, tôn vinh các tác giả, tổ chức có xuất bản phẩm tiêu biểu; qua đó khuyến khích hoạt động sáng tác, biên soạn sách chất lượng cao phục vụ nghiên cứu, sản xuất, kinh doanh và đời sống".
Việc làm này không chỉ nâng tầm chất lượng xuất bản mà còn trực tiếp thúc đẩy văn hóa đọc, lan tỏa tinh thần khởi nghiệp sáng tạo theo đúng chủ trương của Đảng và Nhà nước.
Gắn tri thức học thuật với hơi thở thực tiễn
Điểm sáng nổi bật của 10 đề cử lọt vào vòng Chung khảo năm nay chính là phạm vi tiếp cận rộng lớn và sự nhạy bén trong việc bám sát những bài toán nóng hổi của thời đại. Thay vì thu mình trong tháp ngà học thuật, các xuất bản phẩm đã cho thấy sự phong phú và tính thực tiễn cao khi trực tiếp đồng hành cùng quá trình phát triển của đất nước.
Trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và môi trường, các tác giả đã mạnh dạn đi sâu phân tích những vấn đề mang tầm chiến lược như bảo tồn đa dạng sinh học, khai thác năng lượng hạt nhân và phát triển lực lượng sản xuất trong kỷ nguyên số. Đây được xem là những nguồn tài liệu tham khảo và cơ sở lý luận vô cùng quan trọng, hỗ trợ đắc lực cho công tác hoạch định chính sách kinh tế - xã hội bền vững.
Bắt đúng mạch đập công nghệ toàn cầu, nhóm tác phẩm về chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI) đã trực diện mổ xẻ những khía cạnh thiết yếu về năng lực số của công dân trước sự bùng nổ của AI.
Những cuốn sách này không chỉ phác họa bức tranh chuyển đổi số mà còn thẳng thắn định vị lại mối quan hệ giữa con người với công nghệ, từ đó đặt ra yêu cầu bức thiết về khả năng thích ứng và làm chủ công nghệ của con người trong cơn lốc số hóa.
Bên cạnh các vấn đề vĩ mô, tính ứng dụng thiết thực của các đề cử còn được thể hiện rõ nét qua các công trình thuộc lĩnh vực y tế, hướng tới mục tiêu chăm sóc và bảo vệ sức khỏe cộng đồng bằng những hướng dẫn chuyên môn cụ thể về sử dụng kháng sinh an toàn hay kỹ năng cấp cứu ngoại viện.
Không dừng lại ở khoa học tự nhiên, lăng kính tri thức của giải thưởng tiếp tục mở rộng sang các lĩnh vực kinh tế, văn hóa và lịch sử. Từ việc nghiên cứu các mô hình quy hoạch phát triển đô thị, giải quyết bài toán hài hòa lợi ích chung, cho đến việc lần giở lại hành trình lịch sử hình thành và phát triển của chữ Quốc ngữ; tất cả đã đan cài vào nhau, tạo nên một bức tranh học thuật toàn diện và mang đậm hơi thở thực tiễn. Nền tảng tri thức đa dạng này chính là cầu nối tạo ra sự giao thoa hài hòa giữa quá khứ, hiện tại và tương lai phát triển của dân tộc.
Sách điện tử: Bước ngoặt chuyển đổi số của ngành xuất bản
Một trong những dấu ấn mang tính lịch sử tại Giải thưởng năm 2026 là sự góp mặt của loại hình sách điện tử (e-book) ngay trong danh sách đề cử Chung khảo. Đây không đơn thuần là sự bổ sung về định dạng đọc, mà là minh chứng sinh động cho sự chuyển mình mạnh mẽ của toàn ngành xuất bản trước làn sóng công nghệ.
Việc đưa các nội dung khoa học lên nền tảng số giúp phá vỡ mọi rào cản về không gian, vật lý, mở rộng tối đa khả năng tiếp cận tri thức cho công chúng. Sự xuất hiện của sách điện tử tại vòng Chung khảo mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc: Công nghệ không chỉ còn là một "chủ đề" nằm lặng lẽ trên các trang giấy, mà đã trở thành "công cụ" trực tiếp thay đổi cách thức tri thức được tạo ra, xuất bản và lan tỏa.
Nhìn lại toàn bộ hành trình tinh tuyển, có thể thấy sự phong phú về nội dung, mới mẻ trong cách tiếp cận cùng giá trị khoa học thực tiễn của 10 tác phẩm chính là quả ngọt của quá trình kết nối giữa nhà khoa học và nhà xuất bản.
Chào đón Ngày Đổi mới sáng tạo quốc gia 1/10, Giải thưởng Sách Khoa học, Công nghệ, Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số 2026 đang hoàn thành xuất sắc sứ mệnh của mình: Biến tri thức trở thành ngọn hải đăng dẫn lối, góp phần xây dựng một hệ sinh thái sáng tạo vững mạnh cho sự vươn mình của đất nước.
