Hai bộ sưu tập kể chuyện Hà Nội và di sản kiến trúc Việt Nam
Trong hai ngày 14 và 15/11, tại Bưu điện Hà Nội (75 Đinh Tiên Hoàng), Tổng công ty Bưu điện Việt Nam, Công ty Tem Bưu chính phối hợp cùng Công ty TNHH Công nghệ Holomia tổ chức triển lãm “Ngàn năm kinh kỳ qua lăng kính tem số”. Sự kiện nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, mở cửa tự do để người dân và du khách tìm hiểu di sản Thủ đô qua một vật phẩm từng rất quen thuộc trong đời sống: con tem dán trên mỗi bức thư.
Bà Hoàng Phan Kim Anh, Phó Giám đốc Công ty Tem Bưu chính, cho biết triển lãm có 5 hoạt động trải nghiệm. Bên cạnh các bộ sưu tập tem giấy là không gian thực tế hỗn hợp, nơi khách tham quan có thể khám phá hình ảnh ba chiều được xây dựng từ mẫu tem và tư liệu bưu chính. Ba hoạt động còn lại dành cho người xem tự tay thực hiện: chụp ảnh với khung hình mang họa tiết tem, phối màu trên phôi tem và viết bưu thiếp gửi người thân.
Theo bà Kim Anh, “Hà Nội thành phố tôi yêu” của nhà sưu tập Phạm Hào và “Di sản kiến trúc Việt Nam trên Tem Bưu chính” của nhà sưu tập Vũ Văn Tỵ là hai bộ sưu tập phù hợp với chủ đề của chương trình. Được giới thiệu trong 10 khung trưng bày, bộ thứ nhất đưa người xem vào đời sống Hà Nội qua di tích, phố phường và cảnh sắc bốn mùa. Bộ thứ hai mở rộng câu chuyện ra nhiều vùng đất, cho thấy người làm tem đã ghi lại lịch sử kiến trúc Việt Nam như thế nào trên mặt giấy.
Với “Hà Nội thành phố tôi yêu”, ông Phạm Hào lựa chọn những mẫu tem mà người xem có thể nhận ra Thủ đô chỉ từ dáng một công trình: chùa Một Cột, Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, Hoàng thành Thăng Long. Đi tiếp qua các khung tem là một Hà Nội gần hơn với ký ức đời thường, có kiến trúc phố cổ, phố Pháp thế kỷ XIX, có sắc hoa và những món ăn Hà thành. Chính phần này làm rõ hai chữ “tôi yêu” trong tên bộ sưu tập. Bên cạnh những địa danh đã đi vào lịch sử, người sưu tập còn muốn giữ lại những điều khiến người ta nhớ về thành phố.
Ở bộ sưu tập của ông Vũ Văn Tỵ, kiến trúc là mạch nối giữa các mẫu tem. Những dấu ấn thời Văn Lang – Âu Lạc, Đại Việt, Chăm Pa được giới thiệu cùng kiến trúc nhà ở truyền thống của đồng bào các dân tộc thiểu số và những công trình đương đại. Trong cách sắp xếp ấy, một ngôi nhà gắn với sinh hoạt của cộng đồng cũng có chỗ đứng trong câu chuyện di sản. Chính công việc lựa chọn, đối chiếu của người sưu tập giúp những mẫu tem phát hành ở các thời điểm khác nhau có thể kể tiếp câu chuyện của nhau trên cùng một khung trưng bày.
Điều bà Kim Anh trăn trở là làm thế nào để những bộ tem như vậy đến được với thế hệ ít có dịp sử dụng tem trong đời sống. Theo bà, khi nhắc đến tem bưu chính, nhiều người nghĩ ngay đến con tem dán trên bức thư, trong khi việc gửi thư theo cách ấy hiện nay không còn phổ biến. Nhưng với người làm tem, vài centimet trên mặt giấy vẫn đủ để kể về một vùng đất, một công trình, một thời kỳ lịch sử.
“Nói đến tem, mọi người sẽ nghĩ đến những con tem vật lý dán trên bức thư. Dường như đó là hoạt động từ rất lâu rồi và hiện nay không còn phổ biến nữa. Tuy nhiên, trên một con tem nhỏ vài centimet thôi, chúng tôi có thể thể hiện tất cả mọi thứ. Ở trong đó ẩn chứa rất nhiều lớp văn hóa và chúng tôi muốn trao truyền văn hóa ấy cho thế hệ tiếp theo”, bà Hoàng Phan Kim Anh chia sẻ.
Khi người trẻ được khám phá nhiều câu chuyện trên tem
Từ mong muốn ấy, những người thực hiện triển lãm đã chọn một số mẫu tem tiêu biểu về Hà Nội cùng tư liệu lịch sử ngành bưu chính để số hóa. Tại triển lãm, công nghệ thực tế hỗn hợp (MR), khách tham quan vẫn nhìn thấy không gian Bưu điện Hà Nội chung quanh mình, đồng thời có thể quan sát và tương tác với những vật thể ba chiều hiện ra trước mắt. Những dấu mốc được lựa chọn trải dài từ thành Cổ Loa, kinh đô của nhà nước Âu Lạc, đến sự kiện vua Lý Thái Tổ ban Chiếu dời đô năm 1010, ngày Giải phóng Thủ đô năm 1954 và diện mạo Hà Nội hôm nay.
Việc đặt công nghệ bên cạnh các bộ sưu tập giấy nằm trong định hướng xây dựng một không gian văn hóa tem, nơi cách trưng bày có thể thay đổi để phù hợp với nhiều thế hệ người xem. Tại đây, người đã quen chơi tem có thể dừng lâu trước một trang sưu tập để nhận ra cách tác giả lựa chọn, sắp xếp hiện vật. Với người chưa từng biết đến thú chơi này, sự tò mò đôi khi bắt đầu từ một hình ảnh hiện lên qua kính.
Bạn Thanh Huyền (22 tuổi, Hà Nội) đã có cuộc làm quen với tem theo cách đó. Trước đó, Thanh Huyền hầu như chưa sử dụng tem và cũng ít tìm hiểu về tem bưu chính. Điều đọng lại với em sau khi đeo kính là vẻ cổ kính của Hà Nội qua những hình ảnh hiện ra trước mắt. Từ chỗ chỉ biết con tem dùng để gửi thư, em bắt đầu thấy những mẫu tem về Thủ đô cũng là vật đáng sưu tầm đối với người yêu Hà Nội.
Tại khu “Sắc Màu Di Sản”, phôi tem được phóng lớn trên giấy A4, chỉ in những nét đen trắng để các em tự chọn màu cho một thắng cảnh Hà Nội, một trò chơi dân gian hay một hình ảnh trong truyện cổ tích. Cũng là họa tiết trên tem, sang khu “Dấu ấn đa giác quan”, chúng trở thành khung viền cho bức ảnh chụp lấy ngay. Mỗi người có thể mang về một hình ảnh của buổi tham quan, với gương mặt mình ở chính giữa khuôn tem.
Khu vực bàn “Gửi Hương Kinh Kỳ”, khách được tặng một tấm bưu thiếp chủ đề Hà Nội, chọn hương thơm lưu trên giấy, viết lời nhắn rồi đóng dấu kỷ niệm. Với con tem có giá mặt từ 4.000 đồng trở lên, tấm thiếp có thể theo mạng lưới bưu điện đến với người thân, bạn bè trên cả nước.
Có thể thấy, triển lãm mang đến cho công chúng một cách tiếp cận gần gũi với di sản Hà Nội qua những con tem bưu chính. Những bộ sưu tập giấy lưu giữ hình ảnh Thủ đô qua nhiều thời kỳ, còn công nghệ thực tế hỗn hợp giúp người xem khám phá câu chuyện phía sau từng mẫu tem. Với người trẻ, đó cũng là dịp để từ một góc phố hay dáng một mái chùa quen thuộc, hiểu thêm về thành phố mình đang sống.
