Khủng hoảng năng lượng đang ăn mòn các nhà máy ở châu Âu

Hệ quả của cuộc xung đột Nga – Ukraine làm tăng giá năng lượng, đang dần làm xói mòn các nhà sản xuất nói chung và sản xuất hàng hóa châu Âu nói riêng.

Được biết, chi phí năng lượng công nghiệp của châu Âu đã tăng cao, hạn chế nghiêm trọng năng lực cạnh tranh của các nhà sản xuất trên thị trường toàn cầu, với giá khí đốt tự nhiên ở châu Âu đắt gấp ba lần so với ở Mỹ. Rõ ràng, khu vực đồng tiền chung châu Âu sẽ yếu thế hơn.

Trên thực tế, tình hình đã trở nên tồi tệ đến mức các doanh nghiệp sử dụng nhiều năng lượng như sản xuất thép, hóa chất và phân bón phải đóng cửa các nhà máy ở châu Âu do giá dầu và khí đốt tăng cao và ngày càng có nhiều lo ngại rằng Nga có thể cắt nguồn cung.

Châu Âu đang phải đối phó với tình huống Nga đột ngột cắt nguồn cung cấp khí đốt, trong đó Phần Lan, Bulgaria và Ba Lan đã phải gánh chịu hậu quả của việc doanh nghiệp quốc doanh Nga (Gazprom) cắt hoàn toàn nguồn cung cấp khí đốt.

Được biết, Châu Âu ngày càng phụ thuộc vào dầu khí giá rẻ của Nga. Theo số liệu của EU, Liên minh châu Âu đã mua 40% lượng khí đốt tự nhiên từ Nga vào năm ngoái. Theo WSJ, một số nhà sản xuất đang phải đóng cửa do sự cạnh tranh từ các ngành công nghiệp ở Mỹ, Trung Đông và các khu vực khác, nơi giá năng lượng về cơ bản thấp hơn đáng kể so với châu Âu. Trong khi đó, người tiêu dùng châu Âu phải gồng gánh chi phí sinh hoạt, lạm phát cao đang làm xói mòn sức mua của họ.

Rắc rối cho ngành lọc, hoá dầu

Thành thật mà nói, các vấn đề năng lượng của châu Âu đã có trước khi xung đột Nga – Ukraine nổ ra.

Trong những năm gần đây, các nhà sản xuất đã phải cạnh tranh khi nhiều nhà máy lọc dầu chuyển từ xăng và dầu diesel sang nhựa, bên cạnh đó họ cũng đang phải chịu sự sụt giảm đáng kể trong tỷ suất lợi nhuận do chi phí naphtha và LPG cao hơn - những nguyên liệu chính cho sản xuất nhựa.

Các công ty có đơn vị sản xuất là một phần của khu liên hợp lọc dầu lớn có thể tận dụng những nguyên liệu thô sản xuất tại chỗ này như một sản phẩm phụ của quá trình chưng cất dầu, nhưng đối với công ty sản xuất khác sẽ phải lấy nguyên liệu từ thị trường mở.

Do đó, các cơ sở độc lập thiếu hệ thống lọc dầu tích hợp tiện ích và khả năng tiếp cận nhanh với nguồn nguyên liệu tiết kiệm sẽ nhanh chóng phải đối mặt với chi phí sản xuất cao hơn đáng kể và sẽ buộc phải ngừng hoạt động bắt đầu từ quý 3 năm 2021.

Trong khi đó, giá khí đốt tự nhiên tăng mạnh cũng như công suất hóa dầu ở châu Á, dẫn đầu là Trung Quốc cũng khiến thị trường cạnh tranh hơn.

Sự phục hưng của đá phiến sét đã dẫn đến dư thừa lượng dầu mỏ và khí đốt tự nhiên giá rẻ, những mặt hàng quan trọng được sử dụng trong sản xuất nhựa cả làm nguyên liệu và nhiên liệu.

Ngành công nghiệp nhiên liệu hóa thạch đã xoay trục mạnh mẽ vào lĩnh vực hóa dầu ngay cả khi thế giới ngày càng đau đáu về nỗi lo suy thoái môi trường và các nhà đầu tư bắt đầu để mắt đến nó.

Theo Hội đồng Hóa học Mỹ, hàng trăm nhà máy sản xuất nhựa mới đã được bật đèn xanh để phát triển các cơ sở mới. Sản lượng nhựa toàn cầu dự kiến sẽ tăng khoảng 1/3 trong vòng 5 năm tới và tăng gấp 3 trong 3 thập kỷ tới.

Nhưng cuộc khủng hoảng về năng lượng và khủng hoảng sức khoẻ toàn cầu đã khiến triển vọng ngành trả giá cho những kế hoạch và dự báo màu hồng đó.

Năm ngoái, PTT Global Chemical có trụ sở tại Thái Lan thông báo rằng họ sẽ trì hoãn vô thời hạn kế hoạch xây dựng một nhà máy sản xuất etan-cracker trị giá 10 tỷ đô la ở Ohio, với lý do không chắc chắn trong bối cảnh khủng hoảng sức khỏe, trong khi tập đoàn Shell cho biết vào tháng 3 rằng họ đang tạm dừng dự án Pennsylvania của mình.

Trong khi đó, kế hoạch đầu tư 84 tỷ USD vào nhựa và năng lượng của Trung Quốc ở Tây Virginia vẫn chưa thành hiện thực sau 3 năm kể từ khi lời hứa được đưa ra.

Triển vọng ngành phân bón

Bên cạnh đó, các nhà lọc hóa dầu ở Bắc Mỹ có vẻ đang hoạt động tốt hơn nhiều, với nhu cầu phục hồi và các công ty chờ tham gia bốn dự án lớn với quy mô hơn 10 tỷ USD.

Trong khi đó, lĩnh vực hàng hóa, bao gồm dầu mỏ, khí đốt tự nhiên, kim loại và nông sản đang tăng vọt nhờ sự gián đoạn chuỗi cung ứng nghiêm trọng do cuộc chiến Ukraine của Nga gây ra.

Thật vậy, các nhà sản xuất phân bón đã sẵn sàng để ghi nhận lợi nhuận lớn nhất của họ trong nhiều năm sau khi nguồn cung cấp lớn các chất dinh dưỡng thiết yếu cho cây trồng bị giảm do cuộc khủng hoảng Ukraine.

Các nhà sản xuất phân bón lớn nhất: Nutrien (Canada), CF Industries (Mỹ) và Mosaic (Mỹ) đang hưởng lợi nhuận nhờ các lệnh trừng phạt đối với Nga và Belarus - các nhà sản xuất số 2 và 3 trên thế giới kali, đẩy giá phân bón quan trọng lên mức cao nhất kể từ cuộc khủng hoảng lương thực năm 2008.

Không ngạc nhiên khi cổ phiếu của các nhà sản xuất phân bón lớn này đang tăng vọt: NTR đã tăng 86,8% trong 12 tháng qua; CF đã tăng 103,4%, trong khi MOS tăng 87,9% theo khung thời gian.

Công bằng mà nói, đợt tăng giá kali diễn ra trước cuộc khủng hoảng Ukraine, với giá đã có xu hướng tăng so với năm ngoái do nguồn cung thắt chặt sau khi các lệnh trừng phạt quốc tế giáng vào nhà sản xuất quốc doanh Belaruskali của Belarus để đáp lại cuộc đàn áp của Tổng thống Alexander Lukashenko nhằm vào các đối thủ chính trị.

Tuy nhiên, các sự kiện ở Ukraine chỉ làm trầm trọng thêm tình trạng siết cung và đẩy giá lên mức cao mới vì Nga là nhà cung cấp chính của kali cũng như một số chất dinh dưỡng quan trọng khác cho cây trồng như nitơ, phốt phát, urê và amoniac.

Joel Jackson, nhà phân tích cấp cao của BMO Capital Markets Equity Research, chia sẻ với hãng tin Reuters: "Chắc chắn công ty Nutrien sẽ nâng cao thu nhập của họ." Hồi tháng 3, Nutrien, nhà sản xuất phân bón lớn nhất thế giới, đã công bố kế hoạch tăng sản lượng kali hàng năm từ 1 triệu tấn lên gần 15 triệu tấn để đối phó với sự không chắc chắn về nguồn cung từ Đông Âu.

Nhưng không phải nhà sản xuất phân bón nào cũng may mắn như Nutrien. Như nhà phân tích vốn chủ sở hữu của Morningstar, ông Seth Goldstein đã chỉ ra, một số nhà sản xuất phân bón, đặc biệt là những ‘ông lớn’ chuyên sản xuất phân bón dựa trên nitơ như CF Industries, có khả năng ghi nhận giá phân bón cao được bù đắp một phần bởi giá khí đốt tự nhiên tăng cao. Tuy nhiên, các công ty tích hợp theo chiều dọc hơn như Mosaic và Nutrien khai thác kali của riêng họ sẽ phải chịu tác động của lạm phát lên chi phí.

Thật không may, chi phí phân bón cao sẽ tác động tiêu cực đến nguồn cung cấp lương thực thế giới, và gần như chắc chắn dẫn đến giá lương thực cao, gây mất cân bằng an ninh lương thực thế giới.

Sự sẵn có của các loại phân bón thương mại giá cả phải chăng là rất quan trọng cho sự thành công của ngành nông nghiệp toàn cầu. Việc phát hiện ra phương pháp Haber-Bosch vào đầu những năm 1900, phương pháp vẫn được sử dụng để làm phân bón ngày nay, đã cho phép nông dân tăng đáng kể sản lượng của họ, với ngành công nghiệp hiện chủ yếu dựa vào phân bón nhân tạo.

Nhưng giá phân bón tăng vọt hiện nay được cho là sẽ gây thiệt hại nặng nề cho việc sử dụng phân bón và cà sản lượng: theo công ty tư vấn ngành MB Agro, tại Brazil, nhà sản xuất đậu tương lớn nhất thế giới, việc cắt giảm 20% lượng kali sử dụng dự kiến sẽ dẫn đến sản lượng đậu tương (giảm 14%) trong năm nay. Tại Tây Phi, việc sử dụng phân bón giảm có thể làm giảm thu hoạch lúa và ngô của năm nay xuống 1/3.

Lê Na (Theo Oil Price)