KTNN chủ động "hóa giải" bài toán áp lực kép
Đứng trước bước ngoặt thể chế và những áp lực lớn về mặt thời gian phải thực hiện kiểm toán sớm hơn thông lệ, KTNN đã chủ động đổi mới tư duy, chuẩn bị các phương án linh hoạt để thích ứng với bối cảnh mới. Giữa năm 2025, ngay từ khi Luật Ngân sách nhà nước (NSNN) (sửa đổi) đang trong quá trình dự thảo, KTNN đã ban hành Quyết định số 856/QĐ-KTNN thành lập Tổ công tác của Tổng Kiểm toán nhà nước do một đồng chí Phó Tổng Kiểm toán nhà nước làm Tổ trưởng để tổ chức nghiên cứu, đề xuất phương án kiểm toán ngân sách địa phương (NSĐP) sau khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp đi vào hoạt động, làm cơ sở tổ chức thực hiện thống nhất trong toàn Ngành.
Chuỗi cuộc họp bàn khẩn trương tại các KTNN khu vực ngay sau đó không chỉ thể hiện tinh thần thích ứng nhanh mà còn là bước đi chiến lược, đảm bảo hoạt động kiểm toán NSĐP được tổ chức bài bản, khoa học và hiệu quả ngay từ năm đầu tiên vận hành mô hình mới.
Thách thức đặt ra không nhỏ khi cấp huyện không còn; nhiều xã, phường tiếp nhận hầu hết chức năng quản lý ngân sách trước đây thuộc cấp huyện. Nếu trước đây, KTNN chỉ kiểm toán hơn 300 đơn vị cấp huyện (tương đương 50% tổng số 696 huyện) thì theo mô hình mới, dự kiến phải kiểm toán khoảng hơn 1.000 xã, phường, đặc khu (tương đương 30% tổng số hơn 3.300 đơn vị cấp xã trên toàn quốc sau sắp xếp). Điều đó đồng nghĩa số đầu mối kiểm toán tăng gần gấp ba lần trong khi lực lượng kiểm toán viên không tăng. Áp lực càng lớn hơn khi thời hạn quyết toán từ 18 tháng xuống còn 12 tháng theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước 2025, buộc các cuộc kiểm toán phải hoàn thành sớm hơn đáng kể để kịp cung cấp số liệu cho Hội đồng nhân dân cấp tỉnh. Yêu cầu cốt lõi đặt ra là phải tổ chức kiểm toán hiệu quả, bảo đảm không bỏ sót, không chồng chéo và không làm ảnh hưởng đến hoạt động của các đơn vị được kiểm toán.
“Để giải quyết thách thức, KTNN đã khẩn trương nghiên cứu, ban hành Hướng dẫn kiểm toán NSĐP (Quyết định số 185/QĐ-KTNN) và hàng loạt hướng dẫn quan trọng về mục tiêu, trọng yếu và nội dung kiểm toán chủ yếu; tổ chức thực hiện kiểm toán Báo cáo quyết toán NSĐP... Đây là nền tảng quan trọng giúp chuẩn hóa nghiệp vụ, nâng cao tính chuyên nghiệp và bảo đảm sự thống nhất trong tổ chức thực hiện kiểm toán NSĐP trong bối cảnh mới.
Trong quá trình kiểm toán, các KTNN khu vực và các đoàn kiểm toán cần tăng cường nhận diện những khó khăn, vướng mắc phát sinh từ thực tiễn để kịp thời báo cáo, đề xuất các giải pháp hoàn thiện cơ chế, chính sách. Đồng thời, nêu cao tinh thần trách nhiệm, chủ động đồng hành, hỗ trợ và chia sẻ cùng địa phương, không chỉ giúp cơ sở hoàn thành tốt nhiệm vụ chuyên môn, mà còn tháo gỡ các nút thắt, tạo điều kiện thuận lợi nhất để bộ máy chính quyền mới vận hành hiệu lực, hiệu quả sau sắp xếp - Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa cho biết.
Chủ động khảo sát địa bàn, xây dựng kế hoạch kiểm toán
Song song với việc hoàn thiện hành lang nghiệp vụ, các KTNN khu vực đã chủ động khảo sát địa bàn, xây dựng kế hoạch kiểm toán; tổ chức tập huấn, đào tạo để kịp thời cập nhật quy định mới, thống nhất phương pháp tiếp cận trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Tại nhiều cuộc họp, lãnh đạo KTNN luôn quán triệt sâu sắc tinh thần đồng hành, hỗ trợ địa phương, kiểm toán không chỉ nhằm phát hiện sai phạm mà còn góp phần tháo gỡ khó khăn, hoàn thiện cơ chế chính sách và nâng cao hiệu quả quản lý tài chính công, tài sản công trong điều kiện tổ chức bộ máy mới. Tinh thần đó đã được quán triệt, thông suốt tới các KTNN khu vực và từng đoàn kiểm toán.
Ông Đoàn Chiến Thắng - Kiểm toán trưởng KTNN khu vực VII (khu vực kiểm toán các tỉnh: Điện Biên, Lai Châu, Lào Cai, Phú Thọ) cho biết, thực hiện chỉ đạo của lãnh đạo Ngành, đơn vị đã quán triệt tư duy hành động xuyên suốt: Không chỉ thực hiện nhiệm vụ kiểm toán mà phải thực sự đồng hành cùng địa phương.
"Mỗi đoàn kiểm toán khi xuống cơ sở phải là một “mắt xích” hỗ trợ, chủ động ghi nhận những khó khăn, vướng mắc từ thực tiễn để kịp thời đề xuất cấp có thẩm quyền tháo gỡ; đồng thời tăng cường hướng dẫn, hỗ trợ nghiệp vụ, đặc biệt là đối với các xã, phường còn hạn chế về nguồn nhân lực và năng lực quản lý ngân sách."
