Trong bối cảnh thế giới đang đối mặt với những thách thức ngày càng lớn về môi trường, cạn kiệt tài nguyên và biến đổi khí hậu, mô hình kinh tế tuần hoàn không còn là một xu hướng mới mà đã trở thành một chiến lược tất yếu để đảm bảo sự phát triển bền vững cho mỗi quốc gia và cho cả hành tinh, trong đó có Việt Nam.
Trên thực tế, trong giai đoạn phát triển mới, Việt Nam đã xác định kinh tế tuần hoàn là một trong những định hướng chiến lược trọng yếu nhằm xây dựng nền kinh tế xanh, thân thiện với môi trường, hướng tới tăng trưởng bền vững và thịnh vượng. Mô hình này được coi là lời giải quan trọng để ứng phó hiệu quả với các thách thức toàn cầu như biến đổi khí hậu, cạn kiệt tài nguyên và ô nhiễm môi trường.
TS Hoàng Văn Cương, Viện Chiến lược và chính sách Kinh tế - Tài chính cho biết: Việt Nam đã sớm nhận thức được tầm quan trọng của kinh tế tuần hoàn và nhanh chóng xây dựng hệ thống pháp lý, chính sách để thúc đẩy mô hình này.
Cụ thể, Nghị quyết Đại hội Đảng XIII đã nhấn mạnh yêu cầu xây dựng lộ trình, cơ chế, chính sách và pháp luật để hình thành, vận hành mô hình kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, thân thiện với môi trường.
Đồng thời, Việt Nam đã thể hiện cam kết mạnh mẽ tại các diễn đàn quốc tế, nổi bật là cam kết đạt mức phát thải ròng bằng không vào năm 2050 tại COP26.
Về khung pháp lý, Việt Nam đã thông qua Luật Bảo vệ Môi trường 2020, lần đầu tiên chính thức định nghĩa rõ ràng về kinh tế tuần hoàn. Tiếp đến là Nghị định 08/2022 của Chính phủ hướng dẫn chi tiết về kinh tế tuần hoàn; Quyết định số 687 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án phát triển kinh tế tuần hoàn.
Việt Nam còn dành nhiều chính sách hỗ trợ cụ thể, như các dự án kinh tế tuần hoàn tham gia cơ chế thử nghiệm có thể được hưởng ưu đãi đầu tư theo quy định, các dự án kinh tế tuần hoàn được ưu tiên tiếp cận vốn vay ưu đãi từ các tổ chức tín dụng, quỹ đầu tư và có thể phát hành trái phiếu xanh.
Ngoài ra, còn có một số chính sách hỗ trợ khác, như hỗ trợ về công nghệ, chính sách đất đai và phát triển nguồn nhân lực cho kinh tế tuần hoàn.
Theo TS Hoàng Văn Cương, giai đoạn 2026 - 2030, Việt Nam xác định việc thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn là một trọng tâm chính sách và mô hình cần thúc đẩy phát triển.
Mô hình phát triển của Việt Nam giai đoạn 2026-2030 được định hướng dựa trên sự tích hợp và liên kết của các yếu tố: Kinh tế tuần hoàn gắn liền với khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, thông qua các lĩnh vực trọng tâm như bán dẫn, chip điện tử, Pin và AI.
Để hỗ trợ quá trình chuyển đổi này, Bộ Tài chính đang phối hợp với Viện Phát triển Hàn Quốc (KDI) triển khai hoạt động hợp tác nghiên cứu KSP. Phạm vi nghiên cứu là đưa ra khuyến nghị chính sách phát triển kinh tế tuần hoàn cho Việt Nam, trong đó có chuyên đề nghiên cứu thực tế về kinh tế tuần hoàn trong lĩnh vực điện tử (tập trung vào pin điện).
Tuy nhiên, quá trình phát triển kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam vẫn đối mặt với một số thách thức chính: Nhận thức hạn chế trong cộng đồng doanh nghiệp và người dân, cơ sở hạ tầng và công nghệ cho tái chế còn thiếu và yếu, chính sách còn phân tán, thiếu đồng bộ.
“Một số doanh nghiệp còn phản ánh họ gặp khó khăn trong huy động vốn cho dự án kinh tế tuần hoàn và thiếu liên kết giữa các ngành, doanh nghiệp”, ông Cương nói.
Để khắc phục, TS Hoàng Văn Cương cho rằng, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính sách pháp luật, tăng cường đầu tư vào công nghệ và hạ tầng, nâng cao nhận thức cộng đồng. Đồng thời, thúc đẩy hợp tác công-tư và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho lĩnh vực kinh tế tuần hoàn.
