Đóa ban trắng vượt lên nghịch cảnh
Tại Hạt Kiểm lâm Mường Lát, kiểm lâm viên nữ làm việc địa bàn vốn đã là chuyện xưa nay hiếm nhưng một nữ kiểm lâm viên là người dân tộc Mông như chị Thào Thị Bênh (sinh năm 1995) lại càng như một đóa hoa ban quý giữa đại ngàn.
Sinh ra và lớn lên tại bản Pá Hộc, xã Nhi Sơn, ký ức tuổi thơ của Bênh là những nỗi ám ảnh về những trận sạt lở đất hoang tàn khi rừng bị tàn phá. Lớn lên, nhận thức được tầm quan trọng của màu xanh, cô gái Mông ấy nung nấu quyết tâm thi vào trường lâm nghiệp.
Con đường giảng đường của một cô gái nghèo vùng cao chưa bao giờ trải hoa hồng. Gia đình làm nông nghèo khó, có những thời điểm tài chính kiệt quệ tưởng chừng phải bỏ học giữa chừng, Bênh phải bươn chải làm thêm đủ nghề để chắt chiu tiền học phí.
Nhờ chính sách ưu tiên của Nhà nước dành cho con em dân tộc thiểu số vùng 30a, Bênh kiên cường hoàn thành 4 năm đại học – điều mà rất ít cô gái Mông ở Mường Lát lúc bấy giờ làm được. Tốt nghiệp năm 2017, Bênh từng xuống xuôi làm việc tại các công ty ở Hà Nam rồi Thái Nguyên với thu nhập ổn định. Nhưng tiếng gọi của rừng núi quê hương vẫn đau đáu trong lòng.
Tháng 10/2019, nghe tin Sở Nội vụ tổ chức thi tuyển công chức, hai vợ chồng Bênh vét những đồng tiền tích lũy cuối cùng, vượt hàng trăm cây số xuống thành phố nộp hồ sơ. Sự bỡ ngỡ của cô gái bản được sưởi ấm bởi cái tâm của các chú, các anh ở Chi cục Kiểm lâm khi tận tình hướng dẫn cô cách viết hồ sơ thi tuyển.
Ngày đi thi, đối mặt với cả rào cản dịch bệnh COVID-19 và một cơn sốt cao bất chợt do lo lắng, Bênh vẫn vượt qua để chính thức khoác lên mình bộ cảnh phục màu xanh cỏ úa. Cầm quyết định phân công về lại Hạt Kiểm lâm Mường Lát, Bênh biết hành trình gian khó nhưng vinh quang của đời mình đã thực sự bắt đầu.
Nét vẽ đẹp trên bản đồ phân lô rừng
Nếu Thào Thị Bênh là đại diện cho nghị lực của người con gái Mông, thì anh Hà Văn Hóa (sinh năm 1996, dân tộc Thái, quê bản Bàn, xã Quang Chiểu) lại là câu chuyện của một sự lựa chọn đầy tâm huyết. Ngày còn là học sinh, Hóa là một nam sinh tài hoa, nổi tiếng với năng khiếu vẽ và từng giật giải thi viết chữ đẹp. Ai cũng nghĩ chàng trai có đôi bàn tay khéo léo ấy sẽ thi vào ngành sư phạm để trở thành một thầy giáo.
Thế nhưng, những lần tình cờ tiếp xúc với các anh kiểm lâm địa bàn đến tuyên truyền tại xã, vẻ đẹp tri thức và lòng yêu rừng của họ đã thu hút chàng trai trẻ. Hóa rẽ hướng, chọn học ngành lâm nghiệp tại Đại học Hồng Đức.
Ra trường, sau khi vượt qua kỳ thi tuyển viên chức năm 2021, Hóa được phân công về công tác tại Vườn quốc gia Bến En. Xa gia đình hơn 200km, có những đợt cao điểm Hóa phải dồn công tác suốt 2 tháng trời mới được về thăm nhà một lần vỏn vẹn 6 ngày.
Tháng 6/2023, một bước ngoặt lớn đến với Hóa khi anh nhận quyết định điều động lên tăng cường cho Hạt Kiểm lâm Mường Lát. Từ không gian bằng phẳng, náo nhiệt của Bến En, Hóa đối mặt với một thực tế hoàn toàn khác biệt tại Mường Lát: Địa hình dốc đứng, sương mù bao phủ và những trạm kiểm lâm nằm sâu nơi "trắng sóng" điện thoại.
Khi được hỏi: “Có lúc nào muốn rời Mường Lát không?”, Hóa nở nụ cười rạng rỡ: “Bản thân mình là người Thái, được về cống hiến ngay tại quê hương, giúp đỡ gia đình và phấn đấu phát triển quê hương là điều may mắn nhất. Giữ rừng hôm nay chính là giữ cả tương lai cho thế hệ mai sau”.
Những nét vẽ hoa văn, viết chữ đẹp năm xưa, nay được Hóa dùng để phác thảo những tấm bản đồ phân lô rừng, những tuyến đường tuần tra mốc giới một cách khoa học và chính xác nhất.
Lợi thế "người nhà"
Cái hay của những kiểm lâm viên người bản địa là họ có "chìa khóa" để mở cửa lòng dân. Ở những bản làng heo hút nhất của Mường Lát, nơi rào cản ngôn ngữ và phong tục đôi khi là bức tường ngăn cách các chính sách của Nhà nước, thì chính những người con của bản là "cầu nối" hiệu quả nhất.
Nếu như trước đây, việc tuyên truyền bảo vệ rừng thường thông qua loa đài hay những văn bản khô cứng, thì nay, những kiểm lâm viên người Thái, người Mông đã thay đổi hoàn toàn cách tiếp cận. Họ ngồi bên bếp lửa, uống bát rượu ngô, nói tiếng của đồng bào mình để giải thích về Luật Lâm nghiệp.
Họ dùng những ví dụ gần gũi: "Cây rừng là cái túi giữ nước cho ruộng mình, nếu mình chặt cây, suối sẽ cạn, lúa sẽ chết, đời con mình sẽ khổ". Sự hiện diện của họ tại các chốt, trạm không chỉ để canh giữ cây rừng mà còn để khẳng định một chân lý: Tri thức đã về đến bản. Khi dân bản nhìn thấy những đứa con của quê hương mình thành đạt và quay về giữ rừng, lòng tin của họ vào chính sách pháp luật được củng cố hơn bao giờ hết.
Công nghệ trên đôi chân vạn dặm
Thế hệ kiểm lâm trẻ tại Mường Lát hôm nay đang làm thay đổi định nghĩa về nghề "giữ rừng". Bên cạnh con dao đi rừng và chiếc gậy tre, hành trang của họ luôn có những thiết bị công nghệ hiện đại.
Việc ứng dụng các phần mềm cảnh báo cháy rừng từ ảnh vệ tinh, sử dụng máy định vị GPS để xác định tọa độ ranh giới rừng, hay dùng flycam để tuần tra ở những vách núi dựng đứng mà con người không thể đặt chân tới... đã trở thành kỹ năng thuần thục của các cử nhân trẻ.
Họ biến những số liệu khô khan trên giấy tờ thành những bản đồ số sống động, giúp lãnh đạo Hạt Kiểm lâm có cái nhìn bao quát và phản ứng nhanh trước mọi tình huống xâm hại rừng.
Sự kết hợp giữa trí thức hiện đại và sự am hiểu tường tận địa hình, phong tục địa phương đã tạo nên một lực lượng kiểm lâm tinh nhuệ. Họ chính là minh chứng sống động cho việc "hiện đại hóa" lực lượng bảo vệ biên cương.
Máu của họ vẫn đỏ như bao người, nhưng trái tim họ đã xanh màu lá rừng Mường Lát từ khi còn trong nôi. Những cử nhân bản địa ấy đang lặng lẽ viết nên một chương mới cho đại ngàn – nơi những "cột mốc sống" không chỉ biết giữ rừng bằng kỷ cương, mà còn bằng cả trí tuệ và sự thấu cảm sâu sắc với đồng bào mình.
Thế hệ kiểm lâm 9x, 2k như Bênh, như Hóa chính là luồng sinh khí mới. Họ không chỉ giữ rừng bằng sức bền của đôi chân, mà bằng tư duy của những cử nhân khoa học, biến lực lượng kiểm lâm miền biên viễn thành một lá chắn vững chắc.
Kỳ 3: Những cuộc đối đầu nghẹt thở với “giặc lửa” và những âm mưu tàn phá rừng biên giới
