Khi rừng không còn là "gánh nặng"
Nhiều thập kỷ trước, rừng Mường Lát từng đứng trước áp lực khủng khiếp từ bài toán mưu sinh. Đói nghèo đã đẩy người dân vào rừng phát nương, tỉa bắp. Nhưng nay, tư duy ấy đang được thay thế bằng triết lý "kinh tế rừng".
Dưới sự hướng dẫn của Hạt Kiểm lâm Mường Lát, hàng nghìn héc-ta rừng đã được giao khoán đến tận tay từng hộ gia đình và cộng đồng bản. Dòng tiền từ chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng không còn là những con số trừu tượng trên mặt giấy; nó đã trở thành những chiếc xe máy mới, những bộ bàn ghế cho con trẻ đi học, và niềm tin vào màu xanh.
Tại các xã trọng điểm như Quang Chiểu hay Mường Chanh, kiểm lâm viên không chỉ đi tuần tra với gậy tre mà còn đến tận vườn để hướng dẫn bà con trồng quế, trồng vầu và cây dược liệu dưới tán rừng tự nhiên.
"Cây rừng là người bạn, giữ bạn thì bạn cho quả, cho tiền", câu nói ấy của một già làng ở bản Sài Khao đã minh chứng cho sự thay đổi toàn diện trong nhận thức của người dân. Rừng không còn là tài nguyên bị khai thác cạn kiệt, mà là "ngân hàng xanh" của mỗi gia đình.
Để thấy được sự chuyển dịch thần kỳ trong nhận thức của người dân Mường Lát, hãy nhìn vào cuốn sổ nhật ký vi phạm lâm luật của Hạt Kiểm lâm qua từng năm. Những số liệu khô khốc nhưng lại mang sức mạnh chứng minh vô song cho một cuộc cách mạng xanh:
Năm 2024, toàn huyện Mường Lát (trước khi sáp nhập) ghi nhận 20 vụ vi phạm (trong đó có 9 vụ phá rừng - ANR tại gốc).
Năm 2025, con số này sụt giảm mạnh chỉ còn 5 vụ (3 vụ tại gốc).
Đến đầu năm 2026, toàn huyện chỉ còn xảy ra vỏn vẹn 2 vụ (với duy nhất 1 vụ tại gốc).
Sự sụt giảm đến 10 lần số vụ vi phạm trong vòng 3 năm là minh chứng đanh thép cho thấy rừng Mường Lát đã không còn là mục tiêu bị tàn phá. Người dân đã hạ cây rìu, ngưng đốt nương bừa bãi. Diện tích 64.188 ha rừng, đặc biệt là 1.050 ha rừng giáp ranh dọc 105km đường biên giới đã được bảo vệ một cách nghiêm ngặt, tạo thành một vành đai xanh bất khả xâm phạm.
Từ "phạt" sang "phát" - Sức mạnh của dòng vốn sinh kế
Chính sách chi trả Dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) chính là chiếc chìa khóa vàng hóa giải xung đột giữa bảo vệ rừng và mưu sinh của người dân. Không còn là những lý thuyết xa xôi, trong năm 2024, số tiền lên tới 4,3 tỷ đồng đã được Hạt Kiểm lâm phối hợp chi trả trực tiếp đến tận tay các chủ rừng là hộ gia đình và cộng đồng các bản làng tại Mường Lát.
Nguồn tiền này đã chảy vào từng nếp nhà sàn, biến thành những bao gạo trắng, những chiếc xe máy đi làm và tiền học phí cho con em đồng bào Thái, Mông. Rừng đã nuôi sống được người giữ rừng. Khi cái bụng đã ấm, người dân tự khắc coi rừng là tài sản vô giá của gia đình, của bản làng mình chứ không còn là "kho củi" vô chủ như trước.
Bên cạnh đó, các chính sách ưu tiên của Nghị quyết 30a, Đề án phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đã tạo điều kiện để những trí thức trẻ như Thào Thị Bênh, Hà Văn Hóa được tuyển dụng và cống hiến. Họ chính là những người cụ thể hóa "ý Đảng" thành những hành động khiến "lòng dân" tin tưởng.
Chị Bênh dùng tiếng Mông để giúp dân bản Pá Hộc hiểu quyền lợi nhận tiền DVMTR; anh Hóa dùng kiến thức khoa học hướng dẫn đồng bào Thái ở Quang Chiểu trồng cây dược liệu, trồng vầu dưới tán rừng sản xuất để phát triển kinh tế bền vững.
Mường Lát hôm nay vẫn còn nhiều gian khó nhưng rừng đã xanh trở lại. Hành trình vạn dặm giữ rừng Mường Lát đang ghi nhận những quả ngọt xứng đáng. Khi ý Đảng mang tính nhân văn, thấu hiểu đời sống của người dân tộc thiểu số kết hợp chặt chẽ với lòng dân đồng thuận, tin tưởng vào cán bộ, rừng Mường Lát sẽ mãi mãi ngát xanh.
Rời Mường Lát khi ánh hoàng hôn buông đỏ thẫm trên đỉnh Sài Khao, chúng tôi nhớ mãi hình ảnh những kiểm lâm viên trẻ tuổi đứng bên cột mốc biên giới bằng đá hoa cương. Họ, bằng tri thức, bản lĩnh và sự tận hiến của tuổi trẻ, đang cùng với đồng bào nơi đây dệt nên một dải lụa xanh bất tận cho bờ cõi nước nhà.
Những "cột mốc sống" ấy đã và đang khẳng định một chân lý: Khi lòng dân vững chãi thì dải biên cương sẽ mãi là một lũy thép xanh bất khả xâm phạm, chở che cho sự bình yên trường tồn của Tổ quốc.
