Các nhà lãnh đạo Liên minh châu Âu (EU) ngày thứ Năm tập trung tại một tòa lâu đài ở Bỉ trong bối cảnh khối 27 quốc gia phải đối diện nhiều thách thức.
Những khó khăn này xuất phát từ các chính sách thương mại cứng rắn của Tổng thống Donald Trump, chiến lược kinh tế ngày càng quyết liệt của Trung Quốc và các hình thức đe dọa hỗn hợp xuất hiện từ Nga. Tình hình mới buộc châu Âu phải xem xét lại cách tiếp cận trong ngoại giao và thương mại quốc tế.
Thủ tướng Bỉ Bart De Wever nhận định trong cuộc gặp với một số lãnh đạo EU vào ngày thứ Tư rằng châu Âu đều hiểu cần thay đổi, nhưng đôi khi lại giống như đang đứng trên boong tàu nhìn về phía chân trời mà không thể tự mình điều khiển con tàu.
Cuộc họp ngày thứ Năm được kỳ vọng sẽ giúp định hình các đề xuất quan trọng trước thềm hội nghị cấp cao vào cuối tháng Ba.
Khi lãnh đạo các nước bước qua cây cầu dẫn vào lâu đài Alden Biesen được xây dựng từ thế kỷ XVI, những khác biệt trong định hướng phát triển tương lai của châu Âu ngày càng bộc lộ rõ.
Thủ tướng Đức Friedrich Merz cùng Thủ tướng Italy Giorgia Meloni là hai nhân vật dẫn đầu nhóm quốc gia ủng hộ đường lối cải cách mạnh mẽ, giảm bớt các quy định, đồng thời khôi phục quan hệ hợp tác với Mỹ và thúc đẩy các hiệp định thương mại như thỏa thuận vừa đạt được với khối Mercosur của Nam Mỹ.
Phát biểu vào ngày thứ Tư, Thủ tướng Friedrich Merz nhấn mạnh sự cần thiết phải cắt giảm quy định ở mọi lĩnh vực kinh tế. Tuy nhiên, cách tiếp cận này lại vấp phải sự phản đối của Pháp.
Một trong những vấn đề được tranh luận nhiều nhất là việc xác định tỷ lệ chi tiêu quốc phòng mà EU nên dành cho các doanh nghiệp trong khối.
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cho rằng doanh nghiệp châu Âu cần được ưu tiên trong các dự án quốc phòng, trong khi Thủ tướng Friedrich Merz và Thủ tướng Giorgia Meloni cho rằng việc mua sắm có thể được mở rộng cho cả các nhà cung cấp quốc tế.
Tổng thống Emmanuel Macron còn đề xuất áp dụng ưu tiên châu Âu trong nhiều ngành chiến lược như năng lượng sạch, công nghiệp hóa chất, thép, ô tô và quốc phòng.
Trong bài phỏng vấn thực hiện bởi nhiều tờ báo châu Âu, ông cho rằng việc bảo vệ ngành công nghiệp nội khối là điều cần thiết vì cả Trung Quốc và Mỹ đều có các biện pháp bảo hộ tương tự.
Theo ông, nếu không có những chính sách ưu tiên chiến lược, châu Âu có nguy cơ bị tụt lại trong bối cảnh các đối thủ cạnh tranh không còn tuân thủ đầy đủ các quy tắc của Tổ chức Thương mại Thế giới.
Ngoài ra, các lãnh đạo EU cũng sẽ bàn thảo về những cơ chế tài chính mới nhằm bảo vệ nền kinh tế khu vực trước sự gián đoạn của hệ thống thương mại toàn cầu do các biện pháp thuế quan của Tổng thống Donald Trump và những hạn chế xuất khẩu khoáng sản quan trọng từ Trung Quốc.
Tổng thống Emmanuel Macron đang thúc đẩy trở lại đề xuất về việc EU cần có khả năng vay chung. Ông mô tả đây là mô hình trái phiếu châu Âu dành cho tương lai, có thể giúp khối đối phó tốt hơn với sức ảnh hưởng của đồng USD.
Trong khi đó, Thủ tướng Friedrich Merz và Thủ tướng Giorgia Meloni không hoàn toàn ủng hộ bản kế hoạch cải cách sâu rộng của cựu Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu Mario Draghi.
Kế hoạch này đề xuất cải cách mạnh mẽ nhằm giảm quy định, mở rộng quan hệ thương mại, tăng đầu tư vào hạ tầng và đơn giản hóa các thủ tục trong toàn khối.
Thay vào đó, Đức và Italy sẽ kêu gọi EU giảm bớt bộ máy hành chính, củng cố thị trường chung và thúc đẩy chính sách thương mại dựa trên các quy tắc minh bạch, công bằng.
Định hướng mà Đức và Italy đưa ra cũng tương đồng với lập trường của Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen. Bà nhấn mạnh rằng sức mạnh kinh tế chính là nền tảng giúp châu Âu duy trì vai trò trên trường quốc tế.
Trong các bài phát biểu tại Nghị viện châu Âu ở Strasbourg và Hội nghị đỉnh cao ngành công nghiệp châu Âu tại Antwerp, bà khẳng định sức mạnh kinh tế là yếu tố tiên quyết để khối bảo đảm an ninh và chủ động giải quyết mọi thách thức.
Kết quả khảo sát Eurobarometer cho thấy người dân trong khối kỳ vọng EU có vai trò mạnh mẽ hơn, thống nhất hơn và có khả năng lãnh đạo hiệu quả trước những biến động về an ninh, kinh tế và khí hậu.
Giáo sư Alberto Alemanno thuộc Trường Kinh doanh HEC Paris nhận định đây là thời điểm thuận lợi để lãnh đạo các quốc gia tận dụng kỳ vọng của người dân, từ đó thúc đẩy những chính sách mang tính hợp tác và tham vọng hơn cho toàn châu Âu.
