Mỹ và Israel đã tấn công hàng chục mục tiêu, bao gồm cả khu nhà ở của Lãnh đạo Tối cao. Giới chức Iran cho biết các cuộc tấn công đã khiến ít nhất hàng trăm người thiệt mạng vào sáng 28/2, gồm ông Khamenei và nhiều tướng lĩnh cộng sự của ông.
Kênh truyền hình quốc tế Iran (Iran International) dẫn các nguồn tin cho biết, do các cuộc không kích đang diễn ra, việc triệu tập phiên họp của Hội đồng Chuyên gia, cơ quan hiến pháp chịu trách nhiệm lựa chọn Lãnh tụ Tối cao Iran, là không khả thi. Do đó, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) đang thúc đẩy việc bổ nhiệm lãnh đạo tiếp theo diễn ra ngoài các thủ tục pháp lý quy định.
Trước mắt, IRGC được đánh giá sẽ tạm thời nắm quyền kiểm soát đất nước trong trường hợp xảy ra khoảng trống quyền lực ở Iran. Lực lượng hùng mạnh này có thể áp đặt thiết quân luật và có tiếng nói lớn trong việc phản ứng như thế nào tới đây trước các cuộc tấn công của Mỹ và Israel.
Trong khi đó, về lâu dài, dưới đây là những nhân vật hoặc các phong trào, tổ chức có thể đứng lên giành quyền lãnh đạo Iran khi xảy ra khoảng trống quyền lực:
Tổ chức Mujahideen-e Khalq
Được biết đến với tên tiếng Ba Tư là Tổ chức Mujahideen-e Khalq (MEK hoặc MKO), nhóm này đã mâu thuẫn với các phe phái khác dù từng cùng nhau lật đổ Quốc vương Iran, thay thế bằng chính quyền Cộng hòa Hồi giáo Iran hiện tại vào năm 1979.
Massoud Rajavi, thủ lĩnh cũ của nhóm, hiện vẫn đang sống lưu vong và không xuất hiện trước công chúng trong hơn 20 năm. Vợ ông, Maryam Rajavi, hiện đang nắm quyền điều hành, nhưng nhóm này hầu như không có hoạt động nào trong lãnh thổ Iran nhiều năm qua.
Thay vào đó, nhóm này là động lực chính đằng sau Hội đồng Kháng chiến Quốc gia Iran, do bà Rajavi lãnh đạo, một tổ chức có sự hiện diện tích cực tại nhiều quốc gia phương Tây.
Những người theo chế độ quân chủ cũ
Khi cuộc Cách mạng Hồi giáo diễn ra tại Iran năm 1979, đưa đất nước thành một nước Cộng hòa Hồi giáo, Mohammed Reza Pahlavi – vị vua cuối cùng của Iran – đã phải chạy trốn khỏi đất nước. Ông qua đời chỉ một năm sau đó tại Ai Cập vào năm 1980.
Con trai ông, Reza Pahlavi, đang sống lưu vong ở Mỹ đã xuất hiện thường xuyên trong những tháng gần đây để kêu gọi và tham gia vào phong trào biểu tình, bạo loạn lật đổ chính quyền của ông Khamenei.
Sau khi có thông tin Lãnh tụ Khamenei bị giết, ông Pahlavi đã viết trên X: “Với cái chết của ông ta, nền Cộng hòa Hồi giáo về cơ bản đã đi đến hồi kết và sẽ sớm bị vứt vào thùng rác của lịch sử”.
Tuy nhiên, vẫn chưa rõ liệu ông Pahlavi có được lòng dân trong nước Iran hay không - mặc dù ông nhận được sự ủng hộ từ cộng đồng người Iran ở hải ngoại. Thậm chí, ngay cả trong các nhóm ủng hộ chế độ quân chủ ở Iran cũng đang có nhiều sự chia rẽ.
Các nhóm dân tộc thiểu số
Các cộng đồng thiểu số người Kurd và Baluch theo đạo Hồi dòng Sunni ở Iran từ lâu đã bày tỏ sự phản đối đối với chính quyền Tehran theo đạo Hồi dòng Shia. Các nhóm người Kurd đã tiến hành các cuộc nổi dậy tích cực chống lại lực lượng chính phủ ở các khu vực phía tây Iran, nơi họ chiếm đa số.
Trong khi đó, tại Baluchistan, dọc biên giới với Pakistan, từ phe đối lập bao gồm những người ủng hộ các giáo sĩ Sunni cho đến các chiến binh thánh chiến vũ trang có liên hệ với al-Qaeda, cũng có thể nổi lên để tranh giành quyền lực.
Lãnh đạo các phong trào biểu tình
Các phong trào biểu tình quy mô lớn đã lan rộng khắp Iran những tháng qua, thường có những nhân vật lãnh đạo chủ chốt. Các cuộc biểu tình vào tháng 12 và tháng 1 vừa rồi bắt đầu từ tình trạng bất ổn kinh tế nhưng nhanh chóng leo thang thành các cuộc biểu tình chống chính quyền.
Trong số này có cựu Thủ tướng Mir Hossein Mousavi, người đang lãnh đạo Phong trào Xanh từng bị trấn áp và bị quản thúc tại gia, cùng với đồng minh chính trị và cựu Chủ tịch Quốc hội Mehdi Karoubi.
Narges Mohammadi, người đoạt Giải Nobel Hòa bình năm 2023 và là một trong những nhân vật lãnh đạo các cuộc biểu tình gần đây, hiện đang bị giam giữ trong nhà tù Evin của Iran. Bà cũng có thể sẽ nổi lên trong cuộc chiến quyền lực ở Iran, do được phương Tây hậu thuẫn.
Tương lai nào cho Iran?
Trước việc có rất nhiều lực lượng sẽ đứng lên tranh giành quyền lực khi Iran rơi vào khoảng trống quyền lực, một cuộc nội chiến ở Iran có thể xảy ra, gây ra sự hỗn loạn nghiêm trọng ở Trung Đông và có nguy cơ làm mất ổn định Iraq, Thổ Nhĩ Kỳ và có thể cả Pakistan.
Sự bất ổn tại Afghanistan, Iraq và đặc biệt Libya là minh chứng cho thấy việc phương Tây can thiệp quân sự để lật đổ chính quyền có thể chỉ khiến tình hình tại đất nước đó xấu đi, thậm chí rơi vào tình trạng "chia năm xẻ bảy".
