Hệ thống thoát nước đang chịu nhiều sức ép
Tại buổi họp báo thông tin về tình hình kinh tế - xã hội TP.HCM chiều 8/10, ông Phạm Quốc Huy, Phó trưởng Phòng Hạ tầng kỹ thuật, Sở Xây dựng TP.HCM, cho biết nhiều khu vực trên địa bàn tiếp tục xuất hiện ngập khi mưa lớn.
Theo ông Huy, các vị trí ngập trong những đợt mưa vừa qua phần lớn là những điểm từng ghi nhận ngập trong các năm trước. Tuy nhiên, mức độ ngập thay đổi tùy lượng mưa, triều cường và việc mưa có xảy ra đồng thời với triều cao hay không.
Một số tuyến tại khu vực TP.HCM cũ được ghi nhận có chiều hướng tăng về thời gian ngập, độ sâu và thời gian nước rút, như Phan Huy Ích, Quốc Hương, Thảo Điền và đường R12.
Tình trạng ngập cũng xuất hiện tại một số tuyến đường nhánh, hẻm như Mã Lò, hẻm thuộc đường Công Nghệ Mới, đường Liên ấp 123 và đường Đê bao 23.
Theo ông Huy, nguyên nhân đầu tiên là những trận mưa có lượng nước vượt khả năng thiết kế của hệ thống thoát nước hiện hữu.
Hiện hệ thống thoát nước của thành phố được thiết kế để đáp ứng lượng mưa 85,3 mm trong 3 giờ và triều cường +1,32 m. Trong khi đó, trong các ngày 30/9 và 1/10, nhiều trạm đo ghi nhận lượng mưa trên 100 mm chỉ trong 45 phút đến 1 giờ.
Riêng tại trạm Dương Quảng Hàm, trận mưa ngày 1/10 ghi nhận lượng mưa 155,2 mm trong khoảng hơn 3 giờ.
Tại khu vực đường Trường Sơn, nước ngập khoảng 0,1-0,15 m, gây đọng nước, ảnh hưởng tốc độ di chuyển và làm gia tăng ùn ứ. Tuy nhiên, nước rút hết trong thời gian mưa.
Không chỉ lượng mưa, việc mưa lớn diễn ra trên diện rộng và kéo dài nhiều ngày cũng khiến các tuyến sông, kênh, rạch không kịp tiêu thoát.
Theo Sở Xây dựng, nhiều tuyến kênh như kênh A, kênh B, kênh C, Tham Lương - Bến Cát - Rạch Nước Lên, Lương Bèo, kênh Trung Ương... đều ghi nhận mực nước dâng cao sau mưa và rút chậm.
Triều cường càng khiến khả năng thoát nước bị hạn chế. Những ngày cuối tháng 9 và đầu tháng 10, mực triều có thời điểm vượt báo động I và II. Khi mưa lớn trùng với triều cao, nước khó thoát từ hệ thống cống ra sông, kênh, rạch.
Ngoài ra, hệ thống thoát nước được đầu tư từ lâu, một số nơi không còn phù hợp với điều kiện thời tiết cực đoan hiện nay. Tốc độ đô thị hóa nhanh, bê tông hóa và sụt lún cũng làm giảm khả năng trữ, điều hòa nước.
Một số đường nhánh, hẻm chưa được đầu tư cống hoặc cống có kích thước nhỏ cũng dễ bị quá tải khi mưa lớn.
Đáng chú ý, ông Huy cho rằng điểm nghẽn không chỉ nằm ở từng tuyến cống mà ở sự thiếu đồng bộ của cả hệ thống.
Một tuyến cống được cải tạo chỉ phát huy hiệu quả khi phía hạ lưu có đủ năng lực tiêu thoát. Nếu kênh bị thu hẹp, bồi lắng, cống mất độ dốc hoặc cửa xả bị triều ảnh hưởng, việc cải tạo riêng một tuyến cống chưa thể giải quyết tình trạng ngập cho cả khu vực.
87 dự án, 140.000 tỷ đồng chống ngập
Trước thực tế này, TP.HCM đang chuyển hướng từ xử lý từng điểm ngập sang quản lý rủi ro ngập theo lưu vực.
Giai đoạn 2026-2030, thành phố dự kiến triển khai 87 dự án chống ngập với tổng vốn khoảng 140.000 tỷ đồng, hướng tới giải quyết cơ bản 50 vị trí ngập.
Theo ông Huy, thành phố sẽ rà soát hiện trạng hạ tầng thoát nước, phân tích nguyên nhân gốc rễ, xây dựng mô hình quản lý lưu vực và xác định thứ tự ưu tiên đầu tư dựa trên đặc điểm địa hình, thủy văn và khí hậu.
Các khu vực ngập nặng, đông dân cư, có tuyến giao thông chính, khu công nghiệp sẽ được ưu tiên. Thành phố cũng tập trung vào các công trình xử lý điểm nghẽn và bảo đảm kết nối cống - kênh - cửa xả.
Mỗi dự án sẽ phải được tính toán năng lực tiếp nhận của hạ lưu để tránh tình trạng giải quyết ngập ở khu vực này nhưng lại làm tăng áp lực cho nơi khác.
Bên cạnh giải pháp công trình, TP.HCM dự kiến phát triển hồ điều tiết, nghiên cứu hồ ngầm tại không gian công cộng, xây dựng dữ liệu thoát nước và ứng dụng công nghệ số để vận hành hệ thống theo thời gian thực.
Thành phố cũng sẽ phối hợp với Tây Ninh, Đồng Nai về vận hành hồ chứa thượng nguồn, chia sẻ dữ liệu thủy văn và điều tiết dòng chảy theo lưu vực.
Với khu vực sân bay Tân Sơn Nhất, TP.HCM đang triển khai dự án cải tạo kênh A41, dự kiến hoàn thành năm 2027 và dự án xây dựng hạ tầng cải tạo môi trường kênh Hy Vọng, dự kiến hoàn thành năm 2029.
Trong khi đó, khu vực Thảo Điền, Quốc Hương và Nguyễn Văn Hưởng đã được đưa vào nhóm vị trí ngập nặng, ưu tiên xử lý, dự kiến hoàn thành trong tháng 10/2026.
Theo ông Huy, chống ngập trong giai đoạn tới sẽ không chỉ là câu chuyện xây thêm cống, mà phải chuyển sang quản lý rủi ro ngập tích hợp, kết hợp tiêu thoát nước, kiểm soát triều, điều tiết dòng chảy, tăng khả năng trữ nước và cảnh báo sớm.
Thành phố cũng đặt mục tiêu rà soát toàn bộ hệ thống cống - kênh - cửa xả để xử lý các “điểm nghẽn cổ chai”, đặc biệt tại những vị trí bị thu hẹp, bồi lắng, mất độ dốc hoặc thường xuyên chịu ảnh hưởng của triều.
Như vậy, với nguồn lực khoảng 140.000 tỷ đồng và 87 dự án dự kiến triển khai trong 5 năm tới, thách thức của TP.HCM không chỉ nằm ở việc huy động vốn hay xây dựng công trình.
Điều quan trọng hơn là các công trình phải được kết nối, vận hành đồng bộ theo từng lưu vực. Nếu một mắt xích vẫn bị “thắt lại”, nước có thể tiếp tục tìm đường quay trở lại đường phố sau những trận mưa lớn.
