Rà soát ngành học lỗi thời: Ngành ít việc làm nên đóng hay chuyển đổi?

(NB&CL) Phát biểu tại hội nghị giáo dục đại học do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức hồi đầu tháng 10, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu bày tỏ sự tiếc nuối khi nhiều sinh viên tốt nghiệp đại học không tìm được việc, làm trái chuyên môn, thậm chí phải quay lại học nghề cho thấy công tác dự báo nhu cầu nhân lực và điều chỉnh quy mô đào tạo còn nhiều bất cập.

“Rất lãng phí. Chúng ta nghe rất nhiều câu chuyện học xong đại học rồi quay lại học nghề để kiếm được việc làm. Đó là một thực tế”, Phó Thủ tướng nói khi đề cập những điểm nghẽn của giáo dục đại học.

Không thể đào tạo hôm nay cho việc làm của hôm qua

Dự báo nhân lực không thể chỉ nhìn vào nhu cầu tuyển dụng trước mắt mà phải có tầm nhìn 5-20 năm. Các trường đại học và cơ quan quản lý cần trả lời được câu hỏi: Một sinh viên bắt đầu học hôm nay, sau 4 năm tốt nghiệp thì thị trường lao động khi đó cần gì?

Bài toán này càng cấp thiết trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo đang thay đổi nhanh chóng cách thức tổ chức sản xuất, kinh doanh và thay thế một phần những công việc trước đây vốn do con người đảm nhiệm. Nhiều quốc gia đã chủ động điều chỉnh cơ cấu đào tạo để thích ứng với thay đổi của nền kinh tế. Trung Quốc là một ví dụ khi rà soát, loại bỏ hàng nghìn ngành học lỗi thời và bổ sung các lĩnh vực đào tạo mới phù hợp nhu cầu phát triển.

anh.jpg
Sinh viên Trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà Nội. Ảnh: HNIVC

“Chúng ta cũng cần rà soát lại”, Phó Thủ tướng nói, đồng thời đề nghị nâng cao năng lực dự báo nhu cầu nhân lực để làm căn cứ điều chỉnh quy mô và cơ cấu đào tạo.

Những lĩnh vực được xác định có nhu cầu lớn trong 10-20 năm tới như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, điện hạt nhân, đường sắt cần được tập trung nguồn lực đào tạo.

“Nếu các trường không chủ động đổi mới thì rất dễ rơi vào tình trạng đào tạo hôm nay cho yêu cầu của ngày hôm qua”, ông Châu cảnh báo.

Cả nước hiện có hơn 2,5 triệu sinh viên cùng hơn 200.000 học viên cao học, nghiên cứu sinh, học tập trong một hệ thống gồm hàng chục nghìn ngành, chương trình đào tạo. Quy mô lớn khiến việc điều chỉnh cơ cấu ngành học không đơn giản, nhưng theo Phó Thủ tướng đây là việc không thể trì hoãn nếu giáo dục đại học muốn đáp ứng yêu cầu phát triển mới.

Bốn năm đại học, hàng trăm triệu đồng và một tấm bằng

ThS, NCS Lê Hoài Việt, giảng viên Trường Đại học Mở TP. HCM, Thành viên Hội đồng Tư vấn và Hỗ trợ khởi nghiệp Quốc gia phía Nam cho rằng câu chuyện cử nhân sau bốn năm đại học phải quay lại học nghề phản ánh sự lãng phí lớn về thời gian, tiền bạc và cơ hội của người trẻ.

“Chứng kiến những người trẻ dành trọn bốn năm thanh xuân, tiêu tốn hàng trăm triệu đồng tiền tích lũy của gia đình rồi phải nộp hồ sơ vào trường nghề để tìm kiếm việc làm, bất kỳ người làm giáo dục nào cũng cảm thấy trăn trở và xót xa”, ông Việt nói.

Theo ông, sự lệch pha giữa đào tạo và thị trường lao động thể hiện ở ít nhất ba khâu.

Thứ nhất là xác định chuẩn đầu ra và cập nhật chương trình. Trong khi công nghệ và mô hình kinh doanh thay đổi nhanh, quá trình xây dựng, thẩm định và điều chỉnh chương trình đào tạo có thể kéo dài nhiều năm. Nếu thiếu cơ chế cập nhật thường xuyên, sinh viên có thể tốt nghiệp với những kiến thức không còn sát với nhu cầu của doanh nghiệp.

Thứ hai là cách đánh giá năng lực. Nhiều cơ sở đào tạo vẫn nặng về kiểm tra khả năng ghi nhớ và tái hiện kiến thức qua các bài thi truyền thống, trong khi thị trường lao động đòi hỏi tư duy phản biện, khả năng giải quyết vấn đề, sáng tạo và thích ứng.

Thứ ba là trải nghiệm thực tiễn. Một số trường đã đưa sinh viên tiếp cận doanh nghiệp từ sớm, nhưng tại không ít nơi, thực tập vẫn chủ yếu được bố trí vào kỳ cuối, khiến sinh viên thiếu cơ hội va chạm với công việc thực tế trong phần lớn thời gian học.

Ngành ít việc làm nên đóng hay chuyển đổi?

“Sự lệch pha giữa đào tạo và thị trường lao động không chỉ là trách nhiệm của nhà trường”, ông Việt thẳng thắn chia sẻ.

Do đó, doanh nghiệp cần tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo thay vì chỉ tuyển người sau khi sinh viên tốt nghiệp. Người học và phụ huynh cũng cần thay đổi tâm lý quá coi trọng bằng cấp, chú trọng hơn đến năng lực nghề nghiệp thực chất.

Tuy nhiên, cập nhật đào tạo không có nghĩa đại học phải chạy theo từng công nghệ hay vị trí việc làm nhất thời.

“Giáo dục đại học khác với các khóa đào tạo nghề ngắn hạn ở chỗ sứ mệnh cốt lõi của trường đại học là xây dựng nền tảng tư duy và năng lực tự học suốt đời”, ông Việt cho biết thêm.

Thay vì chờ chương trình trở nên lỗi thời mới đóng ngành, ông Việt mong muốn các trường có thể cập nhật từng học phần, phương pháp giảng dạy và nội dung thực hành; đưa tình huống doanh nghiệp vào bài tập, tăng dự án thực tế và tận dụng học phần tự chọn để sinh viên tiếp cận công nghệ mới. Hội đồng cố vấn nghề nghiệp cũng cần có sự tham gia thực chất của doanh nghiệp và chuyên gia, qua đó giúp trường thường xuyên nắm bắt những kỹ năng thị trường đang cần.

Với những ngành suy giảm nhu cầu xã hội, ông Việt cho rằng không nên vội đóng ngành chỉ vì tuyển sinh giảm. Trường cần xem xét tái cấu trúc, kết hợp nền tảng ngành cũ với dữ liệu, AI, thương mại điện tử hoặc lĩnh vực mới, đồng thời đào tạo lại giảng viên. Chỉ khi nhu cầu xã hội thực sự cạn kiệt và không còn khả năng chuyển đổi, trường mới nên tạm dừng tuyển sinh. Đây là cách bảo vệ người học, tránh đào tạo vào những lĩnh vực ngày càng ít cơ hội việc làm.

Để chuyển từ tư duy chạy theo quy mô sang chú trọng chất lượng, cần giải quyết cả bài toán tài chính đại học. Khi nguồn thu của nhiều trường vẫn phụ thuộc đáng kể vào quy mô người học, việc duy trì tuyển sinh trở thành nhu cầu thực tế.

Ông Việt đề xuất Nhà nước cần tăng cơ chế đặt hàng đào tạo, giao nhiệm vụ và tài trợ nghiên cứu ở những lĩnh vực chiến lược. Việc phân bổ nguồn lực có thể gắn với những kết quả đầu ra như tỷ lệ sinh viên có việc làm phù hợp, chất lượng nghiên cứu, khả năng chuyển giao công nghệ và đóng góp cho xã hội.

Doanh nghiệp cũng cần trở thành một chủ thể thực sự trong quá trình này, từ tham gia xây dựng chương trình, cung cấp dữ liệu, cử chuyên gia giảng dạy đến đầu tư cho phòng thí nghiệm, nghiên cứu và đào tạo nhân lực.

Một nền tảng quan trọng khác là xây dựng hệ thống thông tin thị trường lao động quốc gia đủ mở và tin cậy, liên thông dữ liệu về việc làm, bảo hiểm xã hội, văn bằng và thu nhập.

“Khi có dữ liệu về việc sinh viên tốt nghiệp ngành nào làm việc ở đâu, thu nhập ra sao và doanh nghiệp đang cần kỹ năng gì, cơ quan quản lý mới có căn cứ điều tiết quy mô đào tạo; các trường có cơ sở điều chỉnh chương trình; còn học sinh, sinh viên và phụ huynh có thêm thông tin để lựa chọn ngành nghề”, ông Việt nhấn mạnh.

Xem thêm

Thúc đẩy kết nối giáo dục Pháp – Việt Nam từ bậc tiểu học

Thúc đẩy kết nối giáo dục Pháp – Việt Nam từ bậc tiểu học

(CLO) Ngày 20/11, Trường Tiểu học Ba Đình (Hà Nội) chính thức được trao nhãn chất lượng LabelFrancÉducation của Bộ Châu Âu và Ngoại giao Pháp. Sự kiện không chỉ ghi nhận quá trình duy trì giảng dạy tiếng Pháp tại nhà trường mà còn cho thấy những nỗ lực mở rộng hợp tác giáo dục, tăng cường giao lưu ngôn ngữ, văn hóa giữa Việt Nam và Pháp.

Ba thập kỷ “Thực học – Thực nghiệp”

Ba thập kỷ “Thực học – Thực nghiệp”

(CLO)  Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội (HUBT) long trọng tổ chức Lễ kỷ niệm 30 năm thành lập (1996 – 2026), nhìn lại chặng đường ba thập kỷ phát triển và xác lập mục tiêu chiến lược cho giai đoạn mới.

Trường Đại học Công đoàn tưng bừng kỷ niệm Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11 và dấu mốc 80 năm truyền thống

Trường Đại học Công đoàn tưng bừng kỷ niệm Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11 và dấu mốc 80 năm truyền thống

Hòa chung không khí hân hoan của cả nước hướng về Ngày Nhà giáo Việt Nam, sáng 20/11/2026, Trường Đại học Công đoàn đã long trọng tổ chức Chương trình chào mừng và tri ân các thế hệ nhà giáo, gắn với dấu mốc tự hào 80 năm xây dựng và phát triển của Nhà trường (15/5/1946 – 15/5/2026).

Nhà thiết kế Vũ Việt Hà: 'Khi AI phát triển, tôi vẫn yêu cầu sinh viên cầm bút chì!'

Nhà thiết kế Vũ Việt Hà: 'Khi AI phát triển, tôi vẫn yêu cầu sinh viên cầm bút chì!'

(CLO) Giữa thời đại trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra hàng nghìn mẫu thiết kế chỉ trong vài phút, nhà thiết kế, giảng viên Vũ Việt Hà vẫn yêu cầu sinh viên phải phác thảo bằng bút chì, giấy và màu vẽ. Với anh, công nghệ có thể hỗ trợ sáng tạo nhưng không thể thay thế tư duy, cảm xúc và vốn văn hóa của người làm nghề.

Tài năng để phụng sự, năng lực để cống hiến: Sứ mệnh giáo dục trong kỷ nguyên mới

Tài năng để phụng sự, năng lực để cống hiến: Sứ mệnh giáo dục trong kỷ nguyên mới

(NB&CL) Giá trị của một nền giáo dục không chỉ được đo bằng những tấm huy chương, thứ hạng hay số lượng bằng cấp, mà còn ở chất lượng con người được đào tạo và những giá trị họ tạo ra cho xã hội. Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, giáo dục Việt Nam cần hướng tới mục tiêu cao hơn: Nuôi dưỡng tài năng để phụng sự, rèn luyện năng lực để cống hiến, gắn thành công của mỗi cá nhân với sự phát triển của đất nước.

Nhà giáo, nhà báo chung con đường, chung khát vọng

Nhà giáo, nhà báo chung con đường, chung khát vọng

(CLO) Tôi cứ băn khoăn khi đặt đầu đề (tít bài) cho bài viết này là Nhà giáo và Nhà báo bởi có thể nghe thoáng qua, bạn đọc nào đó sẽ cho rằng tác giả đang “té nước theo mưa” giữa những ngày cả nước sôi nổi các hoạt động kỷ niệm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11) và Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11).

Cảnh báo sự đứt gãy trong giao tiếp giữa cha mẹ và con cái

Cảnh báo sự đứt gãy trong giao tiếp giữa cha mẹ và con cái

(CLO) Sự đứt gãy trong giao tiếp giữa cha mẹ và con cái đang khiến việc thấu hiểu, hỗ trợ học sinh trở nên khó khăn hơn. Bên cạnh kiến thức, nhà trường cần trang bị cho học sinh năng lực nhận diện, làm chủ cảm xúc và xây dựng các mối quan hệ tích cực.

Thứ trưởng Phạm Ngọc Thưởng: Thầy cô cần được thấu hiểu, sẻ chia hơn bao giờ hết

Thứ trưởng Phạm Ngọc Thưởng: Thầy cô cần được thấu hiểu, sẻ chia hơn bao giờ hết

(CLO) Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Phạm Ngọc Thưởng cho rằng, trong kỷ nguyên số, khi học sinh có thể tiếp cận tri thức nhanh và rộng hơn, vai trò của người thầy không những không giảm đi mà càng trở nên quan trọng trong việc định hướng tư duy, bồi đắp nhân cách và giúp người học lựa chọn những giá trị đúng đắn.

Bị nghi ngại đàn ông chăm trẻ gái, thầy giáo có màn 'lội ngược dòng'

Bị nghi ngại đàn ông chăm trẻ gái, thầy giáo có màn 'lội ngược dòng'

(CLO) Thầy Nguyễn Thanh Bách, giáo viên Trường Mầm non Na Sầm (xã Na Sầm, tỉnh Lạng Sơn) đã có 8 năm gắn bó với nghề giáo. Là nam giới theo đuổi công việc vốn được mặc định phù hợp với phụ nữ, thầy từng đối diện không ít ánh nhìn hoài nghi, thậm chí có phụ huynh đề nghị chuyển lớp cho con vì lo ngại những vấn đề nhạy cảm trong quá trình chăm sóc trẻ.

Quản trị thông minh và đổi mới sáng tạo trong kỷ nguyên số vì sự phát triển bền vững

Quản trị thông minh và đổi mới sáng tạo trong kỷ nguyên số vì sự phát triển bền vững

(CLO) Chuyển đổi số hay chuyển đổi xanh sẽ chỉ là những khẩu hiệu rỗng nếu quản trị không đổi mới thực chất và con người không đứng ở vị trí trung tâm. Đó là lời cảnh tỉnh thẳng thắn nổi lên từ Hội thảo khoa học quốc tế ICFBA-2026 do Trường Đại học Công đoàn tổ chức ngày 19/11/2026 tại Hà Nội.

Thầy giỏi, trò tài nhưng trường tư vẫn cần cơ chế mở đường

Thầy giỏi, trò tài nhưng trường tư vẫn cần cơ chế mở đường

(CLO) Đổi mới giáo dục, hội nhập quốc tế và sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo đang đặt ra những yêu cầu mới đối với các nhà trường. Từ thực tiễn xây dựng mô hình song ngữ, song bằng, Hiệu trưởng Trường THCS và THPT Nguyễn Siêu (Hà Nội) Nguyễn Thị Minh Thúy chỉ ra những nút thắt về đội ngũ giáo viên, năng lực số và cơ chế phát triển giáo dục ngoài công lập cần sớm được tháo gỡ.

Từng nghe tiếng Anh như vịt nghe sấm, cô giáo người Mông đạt IELTS 8.0 trở về bản dạy ngoại ngữ cho cả trường

Từng nghe tiếng Anh như vịt nghe sấm, cô giáo người Mông đạt IELTS 8.0 trở về bản dạy ngoại ngữ cho cả trường

(CLO) Ở tuổi 25, Lầu Thị Dợ, người dân tộc Mông, đang là giáo viên tiếng Anh duy nhất tại Trường THCS Pắc Ngà, xã Pắc Ngà, tỉnh Sơn La. Mỗi ngày, cô vượt khoảng 27 km từ nơi ở đến trường, đứng lớp giảng dạy học sinh từ lớp 6 đến lớp 9. Hơn 400 em, phần lớn là người dân tộc thiểu số, đều được cô phụ trách môn học này.

Nhà giáo tiêu biểu Bùi Thị Tú: ‘Không ai bắt đầu đã xuất sắc’

Nhà giáo tiêu biểu Bùi Thị Tú: ‘Không ai bắt đầu đã xuất sắc’

(CLO) 18 năm gắn bó với bục giảng, cô giáo Bùi Thị Tú (Tổ trưởng Tổ Ngoại ngữ, Trường THPT Như Thanh, Thanh Hóa) luôn mang trong mình tinh thần cầu thị, chủ động đổi mới phương pháp dạy học và nhiệt huyết lan tỏa kinh nghiệm tới đồng nghiệp. Năm 2026, những nỗ lực bền bỉ ấy đã được ghi nhận khi cô vinh dự được Bộ Giáo dục và Đào tạo tôn vinh là Nhà giáo tiêu biểu.

Giao quyền tự chủ bổ nhiệm Giáo sư, Phó Giáo sư: Các trường đại học thôi cảnh ‘chờ đợt’ hút người tài

Giao quyền tự chủ bổ nhiệm Giáo sư, Phó Giáo sư: Các trường đại học thôi cảnh ‘chờ đợt’ hút người tài

(CLO) Theo dự thảo thông tư mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo, các trường đại học sẽ được chủ động bổ nhiệm Giáo sư, Phó Giáo sư trong năm thay vì chờ xét duyệt chung. Trao đổi với Báo Nhà báo và Công luận, GS.TSKH.BS Dương Quý Sỹ đánh giá đây là bước đột phá để hút nhân tài, song cần đi kèm cơ chế giám sát minh bạch để tránh tình trạng chạy đua số lượng, bỏ quên chất lượng học thuật.

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan: 'Công nghệ không thể thay thế trái tim nhân hậu của người thầy thuốc'

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan: 'Công nghệ không thể thay thế trái tim nhân hậu của người thầy thuốc'

(CLO) Nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan gửi thư tri ân đội ngũ giảng viên, cán bộ và người lao động tại các cơ sở đào tạo nhân lực y tế, nhấn mạnh công nghệ không thể thay thế lòng nhân ái, sự tận tâm và trách nhiệm của người thầy thuốc.

Cỡ chữ bài viết: