"Vừa nhanh, vừa đúng" là yêu cầu cấp thiết
Đặt vấn đề tại phiên thảo luận, nhà báo Lê Ngọc Long, Phó Tổng Biên tập Báo Quân đội nhân dân dẫn lại một nhận định đang được nhắc đến nhiều trong giới truyền thông: "Mạng xã hội tạo ra sự kiện, còn báo chí xác nhận sự kiện".
Theo ông, nhận định này phản ánh phần nào thực tế của môi trường truyền thông hiện nay khi tốc độ lan truyền thông tin trên không gian mạng ngày càng nhanh, trong khi báo chí chính thống vẫn phải tuân thủ quy trình kiểm chứng chặt chẽ trước khi công bố.
Điều đó đặt ra hàng loạt câu hỏi lớn: Báo chí đang chậm hơn hay đang thận trọng hơn? Vai trò dẫn dắt dư luận của báo chí có đang bị thách thức? Và trong thời đại mà bất kỳ ai cũng có thể trở thành người sản xuất thông tin, đâu là giá trị cốt lõi làm nên sức sống của báo chí cách mạng?
Trả lời câu hỏi này, nhà báo Ngô Minh Tuấn, Trưởng Ban Xây dựng Đảng, Tạp chí Cộng sản cho rằng thực tế tồn tại cả hai yếu tố.
"Báo chí có chậm hơn mạng xã hội nhưng cũng chắc chắn hơn mạng xã hội", ông nói.
Theo nhà báo Ngô Minh Tuấn, báo chí không thể chạy đua với mạng xã hội về tốc độ đơn thuần bởi bất kỳ ai cũng có thể đăng tải thông tin lên các nền tảng số gần như ngay lập tức. Trong khi đó, báo chí phải thực hiện các khâu kiểm chứng, xác minh và chịu trách nhiệm đối với những thông tin mình công bố.
Chính điều đó khiến báo chí có thể chậm hơn, nhưng lại tạo nên độ tin cậy và tính xác thực - những yếu tố làm nên uy tín của cơ quan báo chí trong dài hạn.
Ông cho rằng trước sức ép cạnh tranh ngày càng lớn từ mạng xã hội, báo chí vẫn phải nỗ lực đổi mới quy trình sản xuất nội dung để nhanh hơn, kịp thời hơn, song không được đánh đổi độ chính xác.
"Báo chí đang bị mạng xã hội uy hiếp về tốc độ, nhưng vai trò dẫn dắt nằm ở tính xác thực, khả năng định hướng và uy tín của cơ quan báo chí. Chúng ta phải phấn đấu nhanh hơn, đúng hơn để tiếp tục củng cố vị thế của báo chí chính thống", ông nhấn mạnh.
Từ thực tiễn nghề nghiệp, nhà báo Đỗ Phú Thọ, Tổng Biên tập Báo Cựu chiến binh Việt Nam cho rằng yêu cầu "vừa nhanh, vừa đúng" chưa bao giờ cấp thiết như hiện nay.
Ông chia sẻ câu chuyện về một bài viết thời sự được thực hiện trong thời gian rất ngắn nhưng vẫn tạo được sức lan tỏa lớn, thu hút lượng bạn đọc đáng kể chỉ sau 24 giờ đăng tải.
Theo ông, trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt với mạng xã hội, yếu tố quyết định vẫn là bản lĩnh, tri thức, sự dấn thân và lòng yêu nghề của người làm báo.
"Nếu nhà báo có kiến thức, tâm huyết và khả năng phát hiện vấn đề từ thực tiễn thì báo chí hoàn toàn có thể tạo ra những tác phẩm có sức ảnh hưởng lớn. Hiệu quả của báo chí là điều không thể phủ nhận", ông nói.
Không phải xác nhận, mà là dẫn dắt
Trong khi nhiều ý kiến tập trung vào áp lực tốc độ, các chuyên gia cho rằng cuộc cạnh tranh giữa báo chí và mạng xã hội thực chất không nằm ở việc ai đưa tin trước mà ở việc ai tạo ra giá trị bền vững hơn cho xã hội.
PSG. TS. Đỗ Chí Nghĩa, Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội cho rằng báo chí cần chủ động tạo ra thông tin thay vì chỉ chạy theo xác nhận thông tin.
Theo ông, những tuyến bài điều tra, những loạt tác phẩm chuyên sâu, những phát hiện có giá trị xã hội lớn chính là điều làm nên bản sắc riêng của báo chí.
Ông dẫn chứng những loạt bài điều tra về các mô hình lừa đảo, những vấn đề xã hội phức tạp hay các câu chuyện có sức ảnh hưởng lớn tới đời sống mà mạng xã hội khó có thể thay thế.
"Mạng xã hội có thể rất nhanh nhưng không thể thay thế chiều sâu thông tin của báo chí. Có những bài báo được viết cách đây 10 năm nhưng đến hôm nay đọc lại vẫn còn nguyên giá trị", ông nói.
Theo PGS. TS. Đỗ Chí Nghĩa, một thách thức lớn hiện nay không chỉ là tạo ra các tác phẩm báo chí chất lượng mà còn là làm sao lưu giữ, bảo tồn và phát huy giá trị của những tác phẩm ấy trong bối cảnh chuyển đổi số và quá trình sắp xếp lại hệ thống cơ quan báo chí.
PGS. TS. Thiếu tướng Nguyễn Văn Sáu, nguyên Giám đốc Học viện Chính trị Công an nhân dân cũng cho rằng mạng xã hội đang nắm ưu thế tuyệt đối về tốc độ lan truyền thông tin. Tuy nhiên, từ góc độ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, giá trị cốt lõi của báo chí không nằm ở việc chạy theo tốc độ mà nằm ở độ chính xác và trách nhiệm đối với thông tin.
"Báo chí không được chạy theo mạng xã hội chỉ để xác nhận sự kiện. Báo chí phải có vai trò dẫn dắt dư luận", ông nhấn mạnh.
Theo ông, để thực hiện được điều đó, các cơ quan báo chí cần tiếp tục đổi mới phương thức tác nghiệp, ứng dụng công nghệ, đồng thời cần có cơ chế cung cấp thông tin kịp thời từ các cơ quan chức năng để báo chí có thể phản ứng nhanh hơn trước các sự kiện nóng.
Ở góc nhìn đào tạo và nghiên cứu báo chí, PGS. TS. Phạm Minh Sơn, Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền cho rằng có ba giá trị cốt lõi mà mạng xã hội không thể thay thế báo chí: tính chính thống, tính kiểm chứng và trách nhiệm xã hội.
"Báo chí là tiếng nói của Đảng, Nhà nước và nhân dân. Đó là vai trò mà mạng xã hội không thể thay thế", ông khẳng định.
Theo PGS. TS. Phạm Minh Sơn, báo chí không nên tự đặt mình vào vị thế "đi sau để xác nhận thông tin". Nhiệm vụ quan trọng hơn là chủ động xây dựng các tuyến nội dung chuyên sâu, phát hiện vấn đề mới, kiến tạo thông tin và dẫn dắt nhận thức xã hội.
"Báo chí cần kết hợp hài hòa giữa 'xây' và 'chống'. Trong đó, 'xây' phải là nhiệm vụ thường xuyên, chủ động và lâu dài. Đây là điều mà mạng xã hội rất khó theo kịp những người làm báo chuyên nghiệp", ông nói.
Mở rộng đề tài, thực tiễn là sức sống của tác phẩm
Tiếp tục câu chuyện về vai trò dẫn dắt của báo chí, nhà báo Lê Ngọc Long nhắc lại tinh thần của Nghị quyết số 35 của Bộ Chính trị: "Xây là cơ bản, lâu dài; chống là quan trọng, cấp bách".
Theo ông, điều đó cho thấy bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ là phản bác các quan điểm sai trái mà còn phải lan tỏa cái đúng, cái đẹp và những giá trị tích cực của xã hội.
Từ góc độ nghiên cứu lý luận, PGS. TS. Đỗ Chí Nghĩa cho rằng hiện nay cách hiểu về các tác phẩm bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đôi khi vẫn còn tương đối hẹp.
Nhiều người thường mặc nhiên cho rằng đây chỉ là những tác phẩm bàn về các nguyên lý lý luận, các vấn đề tư tưởng hoặc đấu tranh trực diện với các quan điểm sai trái. Theo ông, cách tiếp cận đó chưa phản ánh đầy đủ không gian rộng lớn của lĩnh vực này.
"Chính sách về y tế, giáo dục, an sinh xã hội hay những câu chuyện phát triển đất nước cũng là những nội dung quan trọng trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng", ông nói.
Theo PGS. TS. Đỗ Chí Nghĩa, nền tảng tư tưởng của Đảng không tồn tại một cách trừu tượng mà được thể hiện sinh động trong các chủ trương, chính sách và thành quả phát triển của đất nước. Vì vậy, báo chí cần đi vào những câu chuyện người thật, việc thật, phản ánh những đổi thay trong đời sống xã hội để giúp công chúng cảm nhận được giá trị của đường lối, chính sách trong thực tiễn.
Ông cho rằng những nguyên lý của chủ nghĩa Mác - Lênin hay tư tưởng Hồ Chí Minh không chỉ nằm trong các văn kiện lý luận mà còn được kiểm nghiệm bằng chính thực tiễn phát triển của đất nước.
"Không thể chỉ nhắc lại các luận điểm lý luận một cách khô cứng. Điều quan trọng là phải cho công chúng thấy những giá trị ấy đang hiện diện như thế nào trong cuộc sống hôm nay", ông nhấn mạnh.
Đồng tình với quan điểm này, nhà báo Ngô Minh Tuấn cho rằng sức sống của các tác phẩm bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng nằm ở khả năng gắn kết giữa lý luận và thực tiễn.
"Lý luận gắn với thực tiễn thì thực tiễn sẽ là sức sống của tác phẩm, đồng thời cũng là sức sống của chính lý luận", ông nói.
Theo nhà báo Ngô Minh Tuấn, bên cạnh những bài viết đấu tranh trực diện với các quan điểm sai trái, báo chí cần phản ánh những thành tựu đạt được từ việc đưa các chủ trương, đường lối của Đảng vào thực tiễn phát triển đất nước.
Đó có thể là những đổi thay trong giáo dục, y tế, xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo, chuyển đổi số hay các mô hình phát triển hiệu quả ở địa phương. Những dẫn chứng sống động từ thực tiễn luôn có sức thuyết phục lớn hơn rất nhiều so với các lập luận mang tính học thuật đơn thuần.
"Giá trị của một tác phẩm không chỉ giúp người đọc hiểu đúng mà còn phải giúp người đọc tin hơn, yêu hơn những giá trị tốt đẹp mà chúng ta đang bảo vệ. Báo chí không chỉ phản bác cái sai mà còn phải truyền cảm hứng xã hội", ông nhấn mạnh.
