Nhiều năm qua, xuất khẩu dệt may của Việt Nam là ngành chủ lực trong tổng lượng kim ngạch xuất khẩu. Tuy nhiên, một phần lớn lợi nhuận từ ngành này lại thuộc về các công ty thương mại của nước ngoài, vì Việt Nam chủ yếu là bên gia công. Bài toán hiện nay là làm thế nào để giữ lại nguồn lợi nhuận cho các doanh nghiệp trong nước là vấn đề được đặt ra.
Xung quanh vấn đề này, phóng viên Báo Nhà báo và Công luận đã có buổi trao đổi với ông Nguyễn Tuấn Việt, Giám đốc Công ty xúc tiến xuất khẩu VIETGO, chuyên gia đầu ngành về xuất khẩu.
Việt Nam cần sản xuất nguyên phụ liệu để tăng cạnh tranh
Thưa ông, xuất khẩu dệt may là một trong những ngành hàng chủ lực đem lại kim ngạch lớn nhất trong cơ cấu giá trị xuất khẩu của Việt Nam. Ông có thể nêu bật những thách thức, cũng như cơ hội mà ngành hàng này mang lại?
Xuất khẩu dệt may là ngành chủ lực trong tổng lượng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. Năm 2025, lượng kim ngạch đạt 46 tỷ USD, chiếm 10% tổng kim ngạch xuất khẩu quốc gia.
Vì thế, cơ hội, thách thức cũng rất nhiều.
Đầu tiên, Việt Nam có cơ hội sẽ trở thành nước xuất khẩu dệt may lớn nhất thế giới nếu như biết khai thác hết tiềm năng.
Thứ nhất, chúng ta đang rất mạnh mẽ về các FTA. Đây là các cái hiệp ước thương mại tự do toàn cầu nên có thể đi vào hầu hết các quốc gia, với mức thuế nhập khẩu thấp.
Thứ hai, chúng ta lợi thế về logistics. Cụ thể, Việt Nam nằm trên mặt đường hàng hải quốc tế, cước kéo container nội địa thấp nên về mặt logistics tương đối có nhiều lợi thế.
Tuy nhiên, trong cấu trúc ngành dệt may, trước đây Trung Quốc được gọi là đất nước xuất khẩu dệt may tốt nhất. Đến nay, lượng nguyên phụ liệu, đặc biệt là vải thì Trung Quốc vẫn mạnh nhất.
Việc Việt Nam ở cạnh Trung Quốc làm cho cước phí vận chuyển nguyên phụ liệu từ Trung Quốc về Việt Nam, rồi gia công may thành sản phẩm xuất khẩu làm cho chúng ta có lợi thế.
Tuy nhiên, nếu như Việt Nam chủ động sản xuất nguyên phụ liệu để giảm giá thành và không bị áp thuế đối với các khối nước có chiến tranh thương mại đối với Trung Quốc thì chúng ta có tiềm năng trở thành quốc gia xuất khẩu dệt may lớn nhất thế giới.
Về thách thức, chúng ta phải chủ động được nguyên phụ liệu. Nếu không chủ động được nguyên phụ liệu mà nhập khẩu từ Trung Quốc thì chỉ vào được những khối nước không có chiến tranh thương mại với Trung Quốc, không áp thuế đối với hàng Trung Quốc.
Nếu chúng ta vào các khối nước có chiến tranh thương mại với Trung Quốc thì không thể phát huy được. Vì thế, bắt buộc Việt Nam phải chủ động sản xuất nguyên phụ liệu, đó là một thách thức.
Dệt may là một trong những lĩnh vực mà có nhiều ngành hàng con như hàng may mặc, vải, xơ sợi, nguyên phụ liệu… Vậy đâu là phân khúc mà các doanh nghiệp khởi nghiệp, doanh nghiệp làm thương mại có thể tham gia được để mang lại dòng tiền, ngoại tệ ngay lập tức?
Đây là ngành hàng có nhiều sản phẩm trong dải sản phẩm của ngành dệt may. Ví dụ như: áo T-shirt, áo polo, vải sợi, tất, quần, váy, đồng phục, áo quần bảo hộ lao động, găng tay…
Tôi cho rằng, dải sản phẩm phù hợp nhất dành cho các doanh nghiệp khởi nghiệp là những sản phẩm đơn giản, quần áo đơn giản như: áo phông không có cổ, áo phông có cổ, áo sơ-mi, khăn mặt, khăn tay…
Đó là những sản phẩm rất dễ khởi nghiệp, tại vì kỹ thuật đơn giản, nguyên phụ liệu cũng đơn giản nên rất dễ cho các doanh nghiệp khởi nghiệp có thể bắt đầu với ngành dệt may.
Lợi nhuận của nhóm sản phẩm này cũng không hề thấp, dao động từ 15-20% lợi nhuận đối với các công ty thương mại, chưa tính lợi nhuận của các công ty sản xuất.
Cuộc “so găng” giữa doanh nghiệp thương mại trong nước và nước ngoài
Việc xác định thị trường xuất khẩu dệt may là hướng đi rất quan trọng, vậy trong thời điểm hiện nay, ông đánh giá thị trường nào là tiềm năng nhất trong những thị trường mà Việt Nam đã từng xuất khẩu?
Tôi cho rằng, thị trường hấp dẫn nhất chắc chắn là Nhật, Mỹ, EU… Vì đây là những thị trường mà người dân thay đổi quần áo, gu thời trang, chứ không chỉ đơn thuần là hỏng thì mới mua.
Ngoài ra, đây là những thị trường dẫn dắt gu thời trang toàn cầu. Thế nên, chắc chắn đây là 3 thị trường tiềm năng nhất.
Khi chúng ta xuất khẩu vào những thị trường này, không chỉ người dân ở những thị trường này tiêu thụ, mà họ còn có thể xuất khẩu đi, bán lại cho nhiều thị trường khác nữa.
Đây là cái nôi của thời trang, là nơi định nghĩa những mặt hàng thời trang của thế giới.
Tuy nhiên, khi họ là thị trường hấp dẫn thì họ được quyền đưa ra yêu cầu, đặt ra các cái rào cản về mặt tiêu chuẩn.
Vì vậy, đó là những thị trường khó vào hơn.
Hiện nay, chúng ta chủ yếu gia công và những doanh nghiệp mà xuất khẩu trực tiếp vào những thị trường này còn ít.
Không ít các công ty thương mại nước ngoài như Singapore, Hàn Quốc, Trung Quốc…. đặt nguyên phụ liệu ở nước khác, hoặc mua chính nguyên phụ liệu Việt Nam rồi thuê gia công và xuất khẩu đi.
Chúng ta cứ ngỡ là xuất khẩu cho người nước ngoài, nhưng thực ra bán cho các công ty trung gian. Họ là người Singapore, Hàn Quốc, Trung Quốc… nhưng họ mới là nhà xuất khẩu đi.
Tôi cho rằng, đây là một phân khúc cực kỳ hấp dẫn, mang lại lợi nhuận còn nhiều hơn cả nhà sản xuất nếu như các công ty trong nước biết khai thác, biết làm xuất khẩu thương mại.
Khi đó, lợi nhuận vẫn nằm tại Việt Nam.
Theo khảo sát của chúng tôi, những công ty thương mại nước ngoài có lợi nhuận gấp 3-5 lần so với các công ty sản xuất ở Việt Nam.
Cần tận dụng FTA và cơ chế hỗ trợ cho doanh nghiệp thương mại
Việc chiến sự ở một số nơi trên thế giới có đem lại cơ hội cho việc xuất khẩu các mặt hàng dệt may, quân trang phục hay không và mặt hàng, sản phẩm nào cần phải hướng đến?
Khi mà chiến sự xảy ra thì chắc chắn sẽ cần những mặt hàng dệt may để phục vụ cho quân đội, phục vụ cho chiến tranh.
Những nước mà có hàng dệt may tốt, có FTA tốt để vào những thị trường đó để được giảm thuế thì tôi cho rằng, Việt Nam chắc chắn sẽ nằm trong số ít nước có tiềm năng đó.
Tôi ví dụ như thị trường Trung Đông, vấn đề của họ là các mặt hàng chống mưa, chống bụi như áo mưa, áo gió...
Đối với thị trường như Nga, Ukraine… thì vấn đề của họ lại là áo chống lạnh, chống sương buổi đêm…
Khi có chiến sự thì đa phần các thị trường đều cần các sản phẩm như: tăng, bạt, võng, túi các loại… để phục vụ cho chiến tranh.
Lúc mà thị trường đang cần thì chúng ta sẽ bán được giá tốt. Nếu chúng ta biết chớp thời cơ thì sẽ khai thác được các hợp đồng xuất khẩu rất lớn từ các nhóm khách hàng, thị trường này.
Vai trò, tầm quan trọng của các hiệp định FTA trong xuất khẩu dệt may của Việt Nam hiện nay?
Tôi cho rằng, vai trò của các FTA rất quan trọng, là vé thông hành để vào các thị trường khó tính.
Việt Nam hiện nay đang có 19 FTA, trong đó 18 FTA có hiệu lực giúp cho những khối thị trường này khi mua hàng từ Việt Nam sẽ được giảm thuế, hoặc miễn thuế ở đầu bên kia.
Tôi cho rằng, đấy là một lợi thế vô cùng lớn.
Thông thường các FTA thường mang lại lợi thế từ 15-25% nên đây là cơ hội rất lớn cho ngành dệt may Việt Nam.
Các doanh nghiệp xuất khẩu dệt may nói chung, trong đó có các doanh nghiệp thương mại cần những cơ chế, chính sách hỗ trợ gì từ nhà nước để giữ vững vị thế và gia tăng giá trị trong từng mặt hàng, sản phẩm xuất khẩu?
Tôi cho rằng, các doanh nghiệp thương mại Việt Nam rất cần những cơ chế hỗ trợ từ Chính phủ.
Thứ nhất là hoàn thuế VAT đầu vào. Khi mà hoàn thuế VAT chậm, hoặc khó khăn thì làm cho doanh nghiệp có tâm lý cộng thêm VAT vào giá bán làm cho sức cạnh tranh bị giảm sút.
Thứ hai, hiện nay chỉ những doanh nghiệp thương mại nước ngoài mới được nhập khẩu, tạm nhập tái xuất. Hoặc, doanh nghiệp sản xuất của Việt Nam thì mới được tạm nhập nguyên phụ liệu vào để tái xuất ra.
Đây là điều không khuyến khích các công ty thương mại có thể đứng ra để tạm nhập hàng, nguyên phụ liệu rồi tái xuất. Thế nên, sức cạnh tranh của doanh nghiệp thương mại trong nước bị yếu hơn chính các doanh nghiệp thương mại của nước ngoài tại Việt Nam.
Đây chính là điểm bất lợi lớn, không khuyến khích được đội ngũ bán hàng của nền kinh tế.
Vì thế, miếng bánh hấp dẫn nhất đối với ngành dệt may bị rơi vào các công ty thương mại nước ngoài như: Hàn Quốc, Singapore, Trung Quốc… Vì thế, đây là phần của kiến nghị của tôi để giúp phát triển đội ngũ thương mại trong nước của ngành dệt may được tốt hơn.
Xin cảm ơn ông về buổi trao đổi!
