Đây cũng là ngày để cả xã hội lặng lại một nhịp, nhớ rằng tri thức không tự nhiên mà có, nó được trao truyền bằng tâm huyết, bằng sự hy sinh thầm lặng của bao thế hệ.
Mùng 1 Tết cha, mùng 2 Tết mẹ, mùng 3 Tết thầy.
Trong nhịp sống gấp gáp của thời đại số, câu nhắc ấy vẫn lặng lẽ vang lên như một sợi chỉ đỏ nối quá khứ với hiện tại. Với Tiến sĩ (TS) Nguyễn Vĩnh Sơn, Tổng Hiệu trưởng Trường Phổ thông Song ngữ Liên cấp Wellspring Hanoi, đó không chỉ là một tập quán ngày Tết, mà là trật tự đạo lý bền vững làm nên căn cốt của người Việt.
“Thứ tự ấy không phải ngẫu nhiên", TS Sơn nói.
Bởi lẽ, gia đình rồi đến người thầy chính là hai điểm tựa quan trọng nhất định hình một con người. Giữ được nếp mùng ba Tết thầy là giữ được lòng biết ơn, mà lòng biết ơn thì luôn là gốc rễ của nhân cách.
Trở về lớp học cũ giữa mùa xuân mới
Nhiều năm nay, cứ sau mùng 1, mùng 2 tất bật cùng gia đình, TS Sơn và nhóm bạn học cũ lại hẹn nhau đi thăm thầy cô. Từ cô giáo tiểu học cầm tay dạy từng nét chữ, thầy chủ nhiệm cấp hai nghiêm khắc, đến giảng viên đại học truyền cảm hứng nghề nghiệp... mỗi người là một phần ký ức.
Không khí những buổi gặp đầu xuân ấy, theo ông rất đặc biệt. Thầy cô hỏi han: “Các con giờ làm gì? Cuộc sống ra sao?”. Học trò kể về công việc, gia đình, những va vấp, những thành tựu. Nhưng rồi câu chuyện bao giờ cũng quay về quá khứ.
“Chúng tôi thích nhắc lại những buổi sinh hoạt lớp, những lần bị nhắc nhở, cả những kỷ niệm tưởng chừng nhỏ bé. Mỗi lần như vậy, tôi có cảm giác mình đang ngồi lại đúng chỗ ngồi năm xưa, nghe lại giọng giảng quen thuộc. Thời gian như được gấp lại", TS Sơn chia sẻ.
Có người đùa đó là “ôn nghèo kể khổ”, nhưng chính những câu chuyện ấy lại làm sống dậy một nguồn năng lượng ấm áp. Không phải để hoài niệm đơn thuần, mà để nhắc nhớ rằng mình đã trưởng thành từ đâu.
Với những người làm giáo dục như ông Sơn, mùng 3 Tết thầy không chỉ là ngày tri ân, mà còn là dịp tự soi chiếu: "Khi đứng trước thầy cô cũ, tôi tự hỏi: mình đã sống và làm nghề xứng đáng với những điều từng được dạy chưa?”.
Học trò có thể quên bài giảng, nhưng không quên người thầy
Điều đọng lại sâu nhất trong TS Sơn sau mỗi mùa “Tết thầy” không phải là những lời chúc tụng, mà là cảm xúc.
TS Sơn nhắc đến một quan niệm phổ biến trong giáo dục hiện đại: Trẻ em có thể không nhớ chính xác thầy cô đã dạy gì, nhưng sẽ nhớ thầy cô là người như thế nào.
"Kiến thức có thể phai nhạt theo thời gian. Nhưng sự tử tế, cách đối xử, ánh mắt quan tâm, cái vỗ vai động viên những điều đó sẽ ở lại rất lâu. Thầy cô không chỉ dạy chữ, mà còn gieo vào lòng học trò cách làm người", TS Sơn nhấn mạnh.
Theo TS Sơn, giáo dục không dừng ở việc “truyền đạt”, mà phải là quá trình “giáo và dưỡng” vừa dạy, vừa nuôi dưỡng. Nuôi dưỡng lòng tự trọng, khả năng cảm thông, tinh thần trách nhiệm. Và cuối cùng, mục đích sâu xa nhất của giáo dục là đem lại niềm vui, hạnh phúc cho con người.
Chính vì vậy, ngày mùng 3 Tết thầy mang ý nghĩa vượt ra ngoài khuôn khổ một phong tục. Đó là sự xác nhận rằng mối quan hệ thầy – trò không kết thúc khi năm học khép lại, mà kéo dài suốt một đời người.
Khi lời chúc qua màn hình vẫn cần một nhịp tim thật
Thời đại công nghệ đã thay đổi cách con người tương tác. Giờ đây, chỉ cần một tin nhắn, một cuộc gọi video, học trò ở xa vẫn có thể gửi lời chúc Tết tới thầy cô. Theo TS Sơn, phương tiện không phải là vấn đề; điều quan trọng là tấm lòng phía sau.
"Một bức thư tay vài dòng cũng đủ làm thầy cô xúc động. Một cuộc gọi ngắn nhưng chân thành cũng có ý nghĩa lớn. Công nghệ chỉ là công cụ giúp chúng ta kết nối thuận tiện hơn", TS Sơn cho biết thêm.
Tuy nhiên, TS Sơn vẫn tin vào giá trị của sự gặp gỡ trực tiếp: "Có những điều chỉ ánh mắt và cái bắt tay mới truyền tải trọn vẹn được. Sự hiện diện thật sự mang lại cảm xúc rất khác".
Vì thế, dù hình thức thay đổi, tinh thần của mùng ba Tết thầy vẫn cần được giữ gìn đó là tinh thần tri ân, trân trọng và kết nối.
Ba “ngôi” nâng đỡ một đứa trẻ
Từ câu chuyện Tết thầy, TS Sơn mở rộng sang triết lý giáo dục mà ông tâm niệm: để một đứa trẻ hiểu về cội nguồn và giá trị truyền thống, người lớn phải tạo ra những không gian kết nối bền vững.
Ông gọi đó là ba “ngôi”.
Ngôi thứ nhất là ngôi nhà – nơi cha mẹ là những người thầy đầu tiên. Ở đó, trẻ học cách yêu thương, biết nói lời xin lỗi, biết cúi đầu trước ông bà tổ tiên.
Ngôi thứ hai là ngôi trường – nơi kiến thức được trao truyền, nơi ước mơ được chắp cánh, nơi thầy cô không chỉ dạy bài học trong sách, mà còn dạy cách đứng dậy sau thất bại.
Nhưng theo ông, còn một “ngôi” lớn hơn cả: Ngôi làng – biểu tượng của cộng đồng. Đó là nơi gia đình, nhà trường và xã hội cùng chung tay, tạo nên môi trường nhân ái và trách nhiệm cho trẻ.
"Khi một đứa trẻ lớn lên trong một ‘ngôi làng’ như vậy, con sẽ hiểu mình không đơn độc. Con sẽ cảm nhận được tình yêu thương và sự kỳ vọng từ nhiều phía. Và chính trong môi trường đó, những giá trị như mùng ba Tết thầy sẽ không bị lãng quên", TS Sơn khẳng định.
Giữa những đổi thay nhanh chóng của xã hội, có người cho rằng các nghi lễ truyền thống dần phai nhạt. Nhưng với TS Sơn, mùng 3 Tết thầy không chỉ là một nghi thức, mà là một biểu tượng: Biểu tượng của lòng biết ơn, biểu tượng của sự tiếp nối, biểu tượng của một nền văn hóa coi trọng tri thức và người truyền tri thức.
"Khi một xã hội còn giữ được thói quen cúi đầu trước người dạy mình, xã hội ấy vẫn còn giữ được nền tảng đạo lý", TS Sơn cho hay.
