Đó đều là những câu chuyện rất nhỏ trong đời sống thường nhật.
Nhưng với tác giả Ngô Thu Hiền và cộng sự tại Báo và Phát thanh, Truyền hình Quảng Ninh, phía sau mỗi câu chuyện ấy là một vấn đề lớn hơn rất nhiều: khi cả nước bước vào vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, liệu tiếng nói của người dân có thực sự được chuyển hóa thành hành động của chính quyền?
Từ câu hỏi ấy, chương trình phát thanh Quảng Ninh hiện thực hóa ý chí cử tri ra đời. Không lựa chọn cách phản ánh những phiên chất vấn hay tổng hợp số liệu về hoạt động của Hội đồng nhân dân, tác phẩm đi từ những kiến nghị cụ thể của cử tri để kiểm chứng một vấn đề mang tính thời sự: mô hình chính quyền mới đã làm thay đổi chất lượng phục vụ người dân như thế nào.
Ngày 21/6 vừa qua, tác phẩm đã được trao Giải B Giải Báo chí Quốc gia lần thứ XX tại Hải Phòng.
Đi từ những vấn đề người dân đang quan tâm
Ngay từ đầu, nhóm tác giả thống nhất không bắt đầu từ các báo cáo tổng kết hay những con số thống kê. Theo nhà báo Ngô Thu Hiền, nếu chỉ dựa vào số lượng kiến nghị đã được giải quyết hoặc các chỉ tiêu hoàn thành, rất khó trả lời câu hỏi quan trọng nhất: sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, điều gì thực sự thay đổi trong cuộc sống của người dân?
Vì vậy, ê-kíp lựa chọn đi từ cơ sở. Trong quá trình tác nghiệp, các phóng viên theo chân đại biểu HĐND tới các khu dân cư, tham dự các buổi tiếp xúc cử tri, gặp gỡ những hộ dân đã nhiều năm gửi kiến nghị và theo dõi quá trình xử lý của các cơ quan chức năng.
Tại hồ điều hòa Yết Kiêu, người dân kể lại tình trạng ngập úng, ô nhiễm kéo dài nhiều năm. Ở Bãi Cháy, câu chuyện bắt đầu từ một điểm tập kết rác tồn tại giữa khu dân cư và khu du lịch. Còn tại Vàng Danh, nỗi lo của người dân là dòng suối bị bồi lấp, tiềm ẩn nguy cơ ngập lụt mỗi khi mưa lớn.
"Điều nhóm tác giả quan tâm không phải những vấn đề ấy đã được phản ánh bao nhiêu lần, mà là sau khi người dân lên tiếng, chính quyền đã phản hồi và hành động ra sao", nhà báo Ngô Thu Hiền chia sẻ.
Theo nhà báo Ngô Thu Hiền, ê-kíp không muốn dừng lại ở việc ghi nhận bức xúc của người dân. Mỗi câu chuyện đều được lần theo toàn bộ hành trình từ lúc cử tri kiến nghị, đại biểu HĐND tiếp nhận và giám sát cho tới khi các cơ quan chức năng xử lý. Chỉ khi theo dõi trọn vẹn quá trình đó mới có thể đánh giá tiếng nói của cử tri có thực sự đi vào đời sống hay không.
Chương trình dành nhiều thời lượng cho tiếng nói của người dân, đại biểu HĐND cơ sở và những người trực tiếp tham gia giải quyết vụ việc. Các lớp âm thanh hiện trường được đan xen với phần trao đổi trong phòng thu, tạo nên mạch kể tự nhiên và giúp người nghe hình dung rõ hành trình một kiến nghị được chuyển hóa thành hành động cụ thể.
Để thực tiễn dần lên tiếng
Một trong những trăn trở lớn nhất của nhóm tác giả là làm thế nào để phản ánh được những chuyển biến tích cực của mô hình chính quyền địa phương hai cấp nhưng vẫn giữ được tính phản biện của báo chí.
Nhà báo Ngô Thu Hiền cho biết, nếu chỉ ghi nhận kết quả đạt được, chương trình sẽ thiếu sức thuyết phục. Ngược lại, nếu chỉ tập trung vào bất cập, tác phẩm sẽ không phản ánh đầy đủ bức tranh đang vận động ở địa phương. Vì vậy, ê-kíp lựa chọn để thực tiễn tự lên tiếng.
Mỗi kiến nghị của cử tri được nhìn nhận từ nhiều góc độ: ý kiến người dân, hoạt động giám sát của HĐND, quan điểm của cơ quan chuyên môn và kết quả giải quyết trên thực tế. Điều nhóm tác giả muốn kiểm chứng không phải là một lời hứa, mà là cách lời hứa đó được thực hiện.
Bên cạnh những kết quả tích cực, chương trình cũng thẳng thắn đề cập những khó khăn trong giai đoạn đầu vận hành mô hình mới như sự phối hợp chưa đồng bộ giữa một số đơn vị, những vướng mắc trong cơ chế chuyển tiếp, áp lực đối với đội ngũ đại biểu HĐND cấp xã khi phạm vi phụ trách rộng hơn hay sự chênh lệch về năng lực triển khai giữa các địa phương.
"Chính những vấn đề này mới phản ánh chân thực hơi thở của thực tiễn. Một tác phẩm báo chí không thể chỉ có những gam màu sáng mà cần chỉ ra cả những việc đang làm được và những việc còn phải tiếp tục tháo gỡ", nhà báo Thu Hiền nói.
Để làm rõ các nội dung đó, nhóm tác giả không chỉ ghi nhận ý kiến từ cơ sở mà còn đặt câu hỏi trực diện với lãnh đạo HĐND tỉnh về những khó khăn trong quá trình triển khai mô hình mới. Những ý kiến của cử tri, đại biểu dân cử và người đứng đầu cơ quan dân cử được đặt trong cùng một mạch thông tin, giúp người nghe nhìn thấy đầy đủ quá trình từ phản ánh, giám sát đến hành động.
"Đó cũng là cách ê-kíp muốn thể hiện bản chất của hoạt động dân cử: giá trị của dân chủ không chỉ nằm ở việc người dân được phát biểu ý kiến mà còn ở việc các ý kiến ấy được tiếp nhận, theo dõi và giải quyết đến đâu", chị chia sẻ.
Tiếng nói của cử tri là thước đo
Sau nhiều tháng theo dõi hoạt động của HĐND các cấp, điều đọng lại với nhóm tác giả là những chuyển động cụ thể trong cách chính quyền địa phương lắng nghe, phản hồi và giải quyết các kiến nghị của cử tri. Chính những thay đổi từ thực tiễn ấy đã trở thành giá trị cốt lõi mà chương trình muốn phản ánh, đồng thời cũng là thước đo sinh động về hiệu quả của mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Nếu trước đây, hoạt động của HĐND thường được nhìn nhận qua các kỳ họp hay phiên chất vấn, thì trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, điều người dân cảm nhận rõ nhất lại nằm ở những thay đổi rất gần gũi với cuộc sống hằng ngày: một điểm ngập úng được xử lý sau nhiều năm tồn tại, một khu vực ô nhiễm được cải tạo, một tuyến đường được sửa chữa sau nhiều lần kiến nghị hay việc mỗi phản ánh của người dân đều được tiếp nhận và phản hồi.
Đó cũng là lý do chương trình mang tên Quảng Ninh hiện thực hóa ý chí cử tri. Theo nhà báo Ngô Thu Hiền, “hiện thực hóa” không chỉ là giải quyết một kiến nghị hay hoàn thành một công trình, mà là quá trình biến niềm tin của cử tri thành trách nhiệm của chính quyền; biến hoạt động giám sát của HĐND thành những chuyển biến có thể cảm nhận được trong đời sống.
