Không nhìn mô hình từ sơ đồ tổ chức
Khi bắt tay thực hiện loạt bài, nhóm tác giả Báo Hànộimới đứng trước một đề tài lớn, dễ rơi vào lối viết khái quát hoặc chỉ dừng ở phản ánh hiện tượng. Vì vậy, họ lựa chọn một cách tiếp cận khác: đi từ thực tiễn vận hành ở cơ sở để nhìn ra những vấn đề quản trị đặt ra sau khi mô hình mới được triển khai.
Nhà báo Kiều Duy Chánh chia sẻ, điều nhóm tác giả quan tâm không phải là mô hình mới được thiết kế như thế nào trên giấy, mà là khi đi vào đời sống, nó tạo ra chuyển động gì ở xã, phường; cán bộ có đang làm việc khác đi không; người dân có được phục vụ gần hơn, thuận tiện hơn không.
Từ tư duy đó, nhóm phóng viên đi nhiều xã, phường của Hà Nội, từ những địa bàn có áp lực lớn về đất đai, xây dựng đến những nơi có nhiều thôn, tổ dân phố. Không chỉ làm việc với lãnh đạo địa phương, họ còn tìm đến cán bộ chuyên môn, bộ phận một cửa và người dân để ghi nhận nhiều lớp thông tin, từ chủ trương, thực thi đến những phản hồi từ đời sống.
“Chúng tôi đi để nhìn thấy bộ máy đang vận hành như thế nào trong thực tế. Chỉ khi xuống cơ sở mới thấy được những thay đổi, áp lực cũng như kỳ vọng đặt lên chính quyền cấp xã, phường sau khi mô hình mới được triển khai”, nhà báo Kiều Duy Chánh cho biết.
Hai câu chuyện mở ra trục tư tưởng của loạt bài
Trong quá trình đi thực tế, có hai câu chuyện khiến nhóm tác giả quyết định định hình tên gọi và tinh thần của cả loạt bài.
Nhà báo Lê Thị Hương chia sẻ, câu chuyện đầu tiên diễn ra ở xã Phú Nghĩa. Sau khi chính quyền địa phương 2 cấp đi vào vận hành, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Trịnh Tiến Tường đi thăm các gia đình chính sách trên địa bàn và biết đến hoàn cảnh của bà Trần Thị Khê, 74 tuổi, sống đơn thân trong căn nhà xuống cấp.
Sau khi nắm tình hình, lãnh đạo xã đã chỉ đạo các đoàn thể huy động nguồn lực xã hội hóa để xây dựng lại ngôi nhà cho bà. Chưa đầy hai tháng sau, căn nhà mới hoàn thành.
“Đây không chỉ là câu chuyện về một mái nhà nhân ái. Nó cho thấy một chuyển động rất đáng chú ý: một trong những việc làm đầu tiên của người đứng đầu cấp ủy sau khi vận hành mô hình mới là đi vào đời sống dân cư, phát hiện một hoàn cảnh cụ thể và tổ chức nguồn lực để hỗ trợ”, chị Hương cho hay.
Câu chuyện thứ hai ở xã Đông Anh. Tại Phòng Kinh tế xã, nhóm phóng viên gặp chị Nguyễn Thị Hạnh, nguyên cán bộ địa chính xã Đông Hội, nay được phân công công tác tại đơn vị mới sau khi triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Ban ngày tiếp công dân, kiểm tra cơ sở; buổi tối tiếp tục xử lý hồ sơ đất đai, nghiên cứu đơn thư. Có ngày chị và đồng nghiệp làm việc đến 21h, thậm chí 23h đêm. Nhà ở xa nơi làm việc nên nhiều tuần liền chị chọn ở lại cơ quan để kịp tiến độ giải quyết hồ sơ cho người dân.
Một câu chuyện là người đứng đầu cấp ủy sâu sát với dân. Một câu chuyện là công chức chuyên môn gác lại việc riêng để giải quyết việc dân. Đặt cạnh nhau, hai lát cắt ấy đã giúp nhóm tác giả nhìn thấy rõ hơn tinh thần “công bộc vì dân” không phải là khẩu hiệu chung chung, mà đang được thể hiện bằng những hành động rất cụ thể ở cấp cơ sở.
“Chính hai câu chuyện ấy tạo cảm xúc mạnh cho nhóm tác giả. Đó không chỉ là một mái nhà được dựng lại, một hồ sơ của dân được giải quyết, mà còn là minh chứng cho tinh thần công bộc vì dân đang được khơi dậy mạnh mẽ từ chính quyền cơ sở”, nhà báo Lê Thị Hương nói.
Phát hiện lớn nhất: Con người là điểm quyết định
Điều đáng chú ý là nhóm tác giả không để những câu chuyện giàu cảm xúc ở Phú Nghĩa hay Đông Anh dẫn dắt toàn bộ loạt bài theo hướng ngợi ca một chiều. Sau những ghi nhận ban đầu về tinh thần tận tụy của đội ngũ cán bộ cơ sở, họ tiếp tục đi nhiều xã, phường để tìm hiểu sâu hơn quá trình vận hành mô hình mới.
Nhà báo Kiều Duy Chánh cho biết, càng đi thực tế, nhóm phóng viên càng nhận thấy phía sau sự vận hành thông suốt của bộ máy là áp lực rất lớn đặt lên cấp cơ sở. Khối lượng công việc tăng lên, nhiều lĩnh vực phức tạp được chuyển về xã, phường; trong khi chất lượng đội ngũ cán bộ chưa đồng đều, một số vị trí phải xử lý lượng việc lớn, hạ tầng công nghệ và quy trình phối hợp vẫn cần tiếp tục hoàn thiện.
Từ thực tiễn đó, nhóm tác giả đi đến một nhận định quan trọng: điểm quyết định thành công của chính quyền địa phương 2 cấp không chỉ nằm ở mô hình tổ chức mà nằm ở con người.
Theo nhà báo Kiều Duy Chánh, điều quan trọng không phải là ghi nhận cảnh cán bộ làm việc đến khuya, mà phải lý giải áp lực đến từ đâu và cần giải pháp gì để đội ngũ ở tuyến đầu đủ năng lực, điều kiện và động lực đáp ứng yêu cầu mới.
Chính từ cách tiếp cận đó, loạt bài được triển khai theo một mạch logic rõ ràng: Từ những hình ảnh thực tế ở cơ sở, nhận diện khó khăn, chỉ ra “nút thắt then chốt của then chốt” là đội ngũ cán bộ, rồi tìm kiếm giải pháp và kiểm chứng hiệu quả qua sự thay đổi trong chất lượng phục vụ người dân.
Đây cũng là chiều sâu làm nên giá trị của tác phẩm khi không dừng lại ở việc phản ánh sự vất vả của cán bộ, mà đặt câu chuyện ấy trong yêu cầu đổi mới quản trị và xây dựng nền hành chính phục vụ.
Kiểm chứng cải cách bằng trải nghiệm của người dân
Sau khi khảo sát áp lực của bộ máy, các bài viết tiếp tục chuyển hướng sang người dân - nơi hiệu quả cải cách được kiểm chứng rõ nhất. Bởi suy cho cùng, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp chỉ có ý nghĩa khi người dân cảm nhận được sự thay đổi trong tiếp cận dịch vụ công và chất lượng phục vụ.
Việc đưa thủ tục hành chính đến tận thôn, tổ dân phố vì thế không chỉ là một nội dung trong loạt bài, mà là phép thử đối với thông điệp “chính quyền gần dân”. Khi cấp cơ sở không còn chỉ là nơi tiếp nhận hồ sơ, mà trở thành nơi chủ động hỗ trợ, hướng dẫn và đồng hành cùng người dân, tư duy quản trị đã bắt đầu thay đổi.
Có lẽ chính cách tiếp cận ấy đã giúp loạt bài nhận được sự đánh giá cao của Hội đồng Chung khảo Giải Báo chí Quốc gia. Từ những chuyến đi ở cơ sở, những cuộc trò chuyện với cán bộ và người dân, nhóm tác giả không chỉ phản ánh một chủ trương lớn đang đi vào cuộc sống, mà còn nhận diện những vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện để cuộc cải cách đạt được mục tiêu cuối cùng: Xây dựng một nền hành chính phục vụ, gần dân và vì dân.
