Hạt gạo thơm ngon từ vùng đất cổ
Nằm bên sông Cà Lồ, vùng đất Thụy Lâm (xã Thư Lâm, Hà Nội), từ lâu nổi tiếng với giống lúa nếp cái hoa vàng có hương vị đặc trưng. Không chỉ là sản vật quen thuộc trong đời sống người dân, giống lúa quý này còn gắn với những câu chuyện lịch sử, tín ngưỡng được lưu truyền qua nhiều thế hệ.
Theo thần tích địa phương, lịch sử cây lúa nếp ở Thụy Lâm gắn với thời kỳ An Dương Vương xây thành Cổ Loa. Trong các dịp lễ hội, người dân xưa tìm kiếm, phục tráng giống lúa quý để làm bánh chưng, bánh dày dâng lên vua. Qua thời gian, giống lúa được gìn giữ, trở thành một sản vật mang dấu ấn riêng của quê hương.
Giá trị của nếp cái hoa vàng Thụy Lâm trước hết được khẳng định từ chất lượng hạt gạo. Theo bà Nguyễn Thị Cúc, Giám đốc HTX kinh doanh dịch vụ tổng hợp nông nghiệp Thụy Lâm, điều kiện thổ nhưỡng màu mỡ, nguồn phù sa và nước tưới từ sông Cà Lồ là những yếu tố thuận lợi để cây lúa sinh trưởng, tạo nên chất lượng đặc trưng.
Sau thu hoạch, lúa được phơi khô, xay xát để cho ra những hạt gạo tròn, mẩy, ít vỡ, có hương thơm tự nhiên. Khi nấu thành xôi, hạt gạo trong, bóng, dẻo mềm nhưng không nát, tỏa hương thơm đậm đà. Gạo còn được nhiều cơ sở làm bánh chưng, bánh dày lựa chọn bởi khả năng giữ độ dẻo thơm, hạn chế khô cứng sau khi chế biến.
Để bảo vệ và phát huy giá trị sản phẩm, năm 2013, gạo nếp cái hoa vàng Thụy Lâm được Cục Sở hữu trí tuệ cấp nhãn hiệu tập thể. Đến năm 2019, sản phẩm của HTX Thụy Lâm được UBND thành phố Hà Nội chứng nhận đạt OCOP 3 sao.
Việc được công nhận OCOP tạo thêm cơ hội quảng bá, giới thiệu sản phẩm, đồng thời hỗ trợ hoàn thiện bao bì, nhãn mác và tem truy xuất nguồn gốc. Những hạt gạo đặc sản vốn được biết đến chủ yếu qua chất lượng và uy tín truyền thống đang từng bước được định danh rõ ràng hơn trên thị trường.
Canh tác cải tiến, nâng thu nhập cho nông dân
Từ năm 2010, người trồng nếp cái hoa vàng Thụy Lâm được hướng dẫn chuyển từ phương thức canh tác truyền thống sang hệ thống thâm canh lúa cải tiến SRI. Phương pháp này chú trọng điều chỉnh mật độ cấy, sử dụng phân bón hợp lý, tiết kiệm nước tưới và giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Lúa được chăm sóc theo hướng thông thoáng, hạn chế phát sinh sâu bệnh; người trồng chủ động theo dõi đồng ruộng để phát hiện và xử lý kịp thời các vấn đề trong quá trình sinh trưởng của cây lúa.
Trước đây năng suất lúa nếp cái hoa vàng Thụy Lâm chỉ đạt khoảng 1,2 tạ/sào, sau khi áp dụng SRI, năng suất được cải thiện và duy trì ở mức khoảng 1,8 tạ/sào. Việc giảm chi phí đầu vào, đồng thời nâng cao hiệu quả sản xuất, giúp người dân có thêm động lực gắn bó với giống lúa truyền thống.
Hiện nay, diện tích trồng lúa nếp cái hoa vàng trong vụ mùa tại Thụy Lâm đạt hơn 500ha. Với giá bán thóc khoảng 30.000-35.000 đồng/kg, người trồng nếp cái hoa vàng có thu nhập cao gấp 2-3 lần so với trồng các giống lúa nếp thông thường và khoảng 4 lần so với lúa tẻ.
Đây là lợi thế quan trọng trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp cần hướng tới nâng cao giá trị trên cùng diện tích canh tác. Thay vì chỉ tập trung vào sản lượng, việc duy trì giống lúa có chất lượng tốt, kết hợp kỹ thuật canh tác phù hợp giúp nông dân cải thiện hiệu quả kinh tế và bảo tồn nguồn gen nông nghiệp truyền thống.
Tuy nhiên, sản xuất có hiệu quả chưa đồng nghĩa với việc thị trường đã được khai thác tương xứng. Theo bà Nguyễn Thị Cúc, sản phẩm hiện đã có mặt tại một số siêu thị và cửa hàng kinh doanh thực phẩm sạch, song hợp tác xã mới bao tiêu được một phần nhỏ sản lượng. Đầu ra ổn định vì vậy vẫn là vấn đề cần tiếp tục giải quyết.
Mở rộng thị trường, nâng tầm sản phẩm OCOP
Từ nền tảng chất lượng và thương hiệu đã được xác lập, nếp cái hoa vàng Thụy Lâm đang đứng trước yêu cầu đổi mới để thích ứng với thị trường hiện đại.
Hiện nay, HTX Thụy Lâm đã đóng gói sản phẩm trong bao bì có thiết kế, tem nhãn truy xuất nguồn gốc và mã QR. Thời gian tới, đơn vị tiếp tục điều chỉnh mẫu mã, tăng sức hấp dẫn của sản phẩm, đồng thời mở rộng kênh phân phối vào hệ thống siêu thị, trung tâm thương mại, nhà hàng và khách sạn. Việc giới thiệu những món ăn chế biến từ gạo nếp cái hoa vàng tới du khách trong nước và quốc tế cũng được xem là hướng đi nhằm mở rộng khả năng tiếp cận thị trường.
Theo bà Cúc, sản phẩm đang hướng tới mục tiêu nâng hạng OCOP lên 4 sao. Để đạt mục tiêu này, bên cạnh quảng bá và xúc tiến thương mại, hợp tác xã mong muốn tiếp tục nhận được hỗ trợ trong việc tìm kiếm đầu ra ổn định, nâng cao chất lượng sản xuất và phát triển các mô hình canh tác an toàn.
Trong đó, xây dựng mô hình sản xuất phân hữu cơ tại nông hộ, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để chăm bón cho cây trồng, cũng như từng bước áp dụng tiêu chuẩn VietGAP và định hướng hữu cơ là những giải pháp được địa phương quan tâm. Đây không chỉ là hướng giảm chi phí đầu vào mà còn góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm, tạo cơ sở để đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao của thị trường.
Theo Văn phòng Điều phối các Chương trình Mục tiêu quốc gia Hà Nội, Thành phố hiện có 3.544 sản phẩm OCOP, trong đó có 18 sản phẩm 5 sao, 22 sản phẩm tiềm năng 5 sao, 1.586 sản phẩm 4 sao và 1.918 sản phẩm 3 sao; là địa phương dẫn đầu cả nước về số lượng sản phẩm OCOP.
* Trang thông tin có sự phối hợp của Văn phòng Điều phối các Chương trình Mục tiêu quốc gia TP Hà Nội
