Biển Đen dậy sóng, thủy thủ đối mặt hiểm nguy
Các thủy thủ trên tàu chở dầu, tàu hàng và tàu vận chuyển ngũ cốc phải đối mặt với nguy cơ bị tấn công khi đi qua vùng biển gần Liên minh châu Âu (EU) và NATO. Nhiều tàu bị trúng đạn trong các cuộc tấn công nhằm vào cảng biển, trong khi những tàu khác trở thành mục tiêu trực tiếp. Theo Ambrey, trong quý III, trung bình mỗi ngày khu vực này ghi nhận hơn bốn vụ tấn công.
Ông Oleg Grygoriuk, Chủ tịch Công đoàn Công nhân Vận tải biển Ukraine, cho biết việc đi vào Biển Đen hoặc cập cảng Ukraine chẳng khác nào “hành động tự sát”, bởi thủy thủ luôn phải đối mặt với nguy cơ đe dọa tính mạng.
Tình hình đặc biệt nghiêm trọng từ mùa hè năm nay. Theo Ambrey, khoảng 387 tàu bị tấn công trong giai đoạn từ tháng 7 đến tháng 9, cao gấp hơn năm lần quý trước đó.
Một nguyên nhân là chiến dịch sử dụng máy bay không người lái của Ukraine nhằm vào các tàu Nga. Ban đầu, chiến dịch tập trung vào việc cắt đứt nguồn cung dầu diesel từ Crimea, sau đó mở rộng sang hoạt động vận tải biển tại eo biển Kerch, nơi Biển Azov nối với Biển Đen. Tháng 9, Robert Brovdi, chỉ huy đơn vị USF của Ukraine, cho biết Kyiv đã tấn công hơn 300 tàu Nga trong vòng 11 tuần, bao gồm cả tàu chở dầu chịu lệnh trừng phạt và tàu chở ngũ cốc.
Đáp lại, Moscow gia tăng các cuộc tấn công nhằm vào tàu ghé cảng Ukraine. Theo Ambrey, Nga thực hiện khoảng 90% số vụ tấn công vào hoạt động vận tải biển trong 45 ngày gần đây.
Bà Bridget Diakun, Giám đốc nghiên cứu tại Lloyd’s List Intelligence, nhận định tình hình hiện nay khác biệt đáng kể so với những năm trước, khi tác động của cuộc chiến đối với thương mại đường biển ngày càng nghiêm trọng.
Hệ quả đã thể hiện rõ tại các cảng thuộc khu vực Odesa mở rộng của Ukraine. Theo TIS, nhà điều hành cảng tư nhân lớn nhất nước này, số tàu cập cảng trong tháng trước chưa đến 10 chiếc, trong khi hồi tháng 7 là khoảng 400 chiếc.
Chi phí bảo hiểm cũng tăng mạnh. Các đơn vị bảo hiểm cho biết phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh có thể lên tới 15% giá trị thân tàu, gần gấp đôi mức áp dụng đối với tàu hoạt động tại vùng Vịnh. Để giảm chi phí, một số chủ tàu chuyển sang sử dụng tàu cũ hơn, có giá trị thấp hơn và do đó có phí bảo hiểm thấp hơn.
Theo Deha Aydin, chuyên gia tư vấn hàng hải tại công ty luật Esenyel & Partners của Thổ Nhĩ Kỳ, một số tàu hoạt động trong khu vực đã lên tới 50 năm tuổi. Tình trạng xuống cấp khiến chúng tiềm ẩn thêm rủi ro, trong khi vẫn phải đối mặt với nguy cơ bị bắt giữ tại các cảng châu Âu.
Thủy thủ cũng gặp khó khăn khi muốn rời khỏi vùng chiến sự. Theo Liên đoàn Công nhân Giao thông Vận tải Quốc tế (ITF), một số người sau khi đi qua eo biển Bosphorus để vào Biển Đen đã xin rời tàu nhưng bị chủ tàu đe dọa phải bồi thường nếu chấm dứt hợp đồng trước thời hạn.
Các hợp đồng dành cho thủy thủ Syria mà Financial Times tiếp cận cho thấy mức lương có thể chỉ khoảng 800 USD mỗi tháng. Đổi lại, tiền lương được nhân đôi theo thời gian làm việc tại vùng chiến sự. Nếu thủy thủ thiệt mạng, gia đình họ có thể nhận khoản bồi thường từ 25.000 đến 50.000 USD, tùy cấp bậc.
Mahfuzul Islam Plabon, một thủy thủ Bangladesh từng có mặt trên tàu chở dầu bị máy bay không người lái trên biển của Ukraine tấn công khi đang hướng đến cảng Novorossiysk của Nga, cho biết anh sẽ không quay lại Biển Đen dù được trả bao nhiêu tiền. Vụ tấn công khiến lửa bao trùm con tàu và phá hủy bè cứu sinh, buộc thủy thủ đoàn tập trung ở mũi tàu chờ lực lượng tuần duyên Thổ Nhĩ Kỳ giải cứu sau ba giờ. Khi đó, anh chỉ được trả thêm 40 USD mỗi ngày vì làm việc trong vùng chiến sự.
Vận tải biển gián đoạn, xuất khẩu nông sản chịu sức ép
Nguy cơ an ninh gia tăng đang buộc Nga và Ukraine phải thay đổi các tuyến vận chuyển, kéo theo chi phí cao hơn và nguy cơ gián đoạn nguồn cung hàng hóa.
Thủy thủ giàu kinh nghiệm ngày càng trở nên quan trọng khi các tàu phải di chuyển qua vùng biển có thủy lôi và tình trạng gây nhiễu tín hiệu vệ tinh. Những sự cố này buộc thuyền trưởng phải sử dụng hải đồ giấy để định hướng. Trong khi đó, Ukraine đã chuyển một phần hoạt động xuất khẩu ngũ cốc sang các cảng nhỏ hơn trên sông Danube, nhưng các địa điểm này liên tục bị tấn công và không thể khai thác hết công suất.
Nga cũng phải chuyển hướng vận chuyển ngũ cốc qua những tuyến đường tốn kém hơn, đi qua khu vực Baltic hoặc từ Vladivostok ở vùng Viễn Đông. Theo dữ liệu của công ty môi giới vận tải biển IFCHOR Galbraiths, lượng hàng hóa bốc xếp tại các cảng thuộc Biển Đen và khu vực lân cận Biển Azov trong tháng 9 chỉ đạt 201.000 tấn, bằng khoảng một phần sáu tháng trước đó.
Tác động đã lan sang hoạt động xuất khẩu nông sản của Ukraine. Theo Bộ Nông nghiệp nước này, xuất khẩu nông sản bằng đường biển giảm còn 1,4 triệu tấn trong tháng 8, thấp hơn khoảng 75% so với mức trước chiến tranh.
Ông Andrii Verevskyi, Chủ tịch Kernel - một trong những nhà xuất khẩu dầu hướng dương lớn của Ukraine - cảnh báo tình trạng tắc nghẽn cảng biển và chi phí vận chuyển tăng cao có thể ảnh hưởng đến vụ gieo trồng tiếp theo. Doanh thu xuất khẩu là nguồn tiền để nông dân mua nhiên liệu, hạt giống và phân bón. Khi lợi nhuận bị bào mòn, các nông hộ nhỏ và vừa có thể không còn đủ vốn để sản xuất.
Các thị trường nhập khẩu cũng bắt đầu tìm nguồn cung thay thế. Một lãnh đạo trong ngành kinh doanh ngũ cốc quốc tế cho biết Indonesia, vốn đã đặt mua lượng lớn ngũ cốc Nga cho ba đến bốn tháng tới, đang chuyển sang các nhà cung cấp Australia do lo ngại hàng hóa từ Nga không thể đến nơi đúng kế hoạch.
Trong khi đó, Nga tăng cường các biện pháp bảo vệ đội tàu chở dầu, bao gồm giăng lưới chống máy bay không người lái và áp dụng kỹ thuật gây nhiễu GPS tinh vi hơn. Tuy nhiên, những biện pháp này chưa thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ tấn công.
Triển vọng khôi phục an toàn hàng hải tại Biển Đen vẫn chưa rõ ràng. Một số ý kiến đã kêu gọi triển khai chiến dịch hải quân của EU để bảo vệ tàu thương mại, nhưng khả năng thực hiện còn hạn chế.
Khi các cuộc tấn công tiếp tục làm gián đoạn hoạt động vận tải, thiệt hại không chỉ dừng ở tàu thuyền và thủy thủ. Chi phí logistics tăng, xuất khẩu nông sản suy giảm và các nước nhập khẩu phải tìm nguồn cung thay thế có thể khiến tác động kinh tế của cuộc xung đột lan rộng hơn nữa.
