Hoàn thiện thể chế – nền tảng cho quản lý thương mại điện tử
Phát biểu tại Diễn đàn, ông Hoàng Quang Phòng – Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết, thương mại điện tử Việt Nam tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng cao, đạt mức 18–25% mỗi năm. Chỉ tính riêng 9 tháng đầu năm 2025, doanh số thương mại điện tử trong nước đạt khoảng 305,9 nghìn tỷ đồng, tăng hơn 34% so với cùng kỳ năm 2024. Sự tăng trưởng bứt phá này đã đưa Việt Nam trở thành một trong những thị trường thương mại điện tử giàu tiềm năng của khu vực ASEAN.
Theo lãnh đạo VCCI, thương mại điện tử mang lại nhiều lợi ích rõ rệt, giúp doanh nghiệp mở rộng thị trường, đa dạng hóa kênh phân phối, giảm chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh, đồng thời mang lại nhiều tiện ích cho người tiêu dùng. Tuy nhiên, mặt trái của quá trình phát triển nhanh là sự gia tăng các hành vi lợi dụng kẽ hở pháp lý và đặc thù thiếu minh bạch của môi trường số để thực hiện gian lận thương mại.
Nhiều đối tượng kinh doanh chụp giật, cố tình gian dối trong cung cấp thông tin về sản phẩm, nguồn gốc xuất xứ, chất lượng hàng hóa; đưa hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng lên các sàn thương mại điện tử và mạng xã hội để tiêu thụ. Hệ quả không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, thậm chí tính mạng người tiêu dùng, làm suy giảm niềm tin thị trường và gây tổn hại nghiêm trọng đến các doanh nghiệp làm ăn chân chính.
Chia sẻ tại Diễn đàn, ông Trần Đức Đông – Phó Chánh Văn phòng Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia cho biết, tình hình buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả thời gian gần đây tiếp tục diễn biến phức tạp tại nhiều địa phương lớn như Hà Nội, Hải Phòng, Hưng Yên, Bắc Ninh, TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai…
Các hành vi vi phạm trải rộng từ sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ; kinh doanh hàng hết hạn sử dụng, không rõ nguồn gốc xuất xứ; đến tiêu thụ hàng nhập lậu, hàng không có hóa đơn, chứng từ hợp pháp. Đáng chú ý, nhiều hành vi vi phạm được thực hiện thông qua các nền tảng thương mại điện tử, mạng xã hội và dịch vụ bưu chính, chuyển phát nhanh, gây khó khăn lớn cho công tác phát hiện, kiểm tra và xử lý của lực lượng chức năng.
Chỉ riêng trong quý III năm 2025, các đơn vị, địa phương trên cả nước đã phát hiện, bắt giữ và xử lý hơn 31.000 vụ việc liên quan đến buôn lậu và gian lận thương mại; số tiền thu nộp ngân sách nhà nước vượt 3.600 tỷ đồng; khởi tố 462 vụ án hình sự với 915 đối tượng. Những con số này cho thấy mức độ gia tăng cả về quy mô lẫn tính chất tinh vi của các hành vi vi phạm trên không gian mạng.
Trước thực trạng nêu trên, ông Trần Đức Đông nhấn mạnh, việc Quốc hội thông qua Luật Thương mại điện tử ngày 10/12/2025 là bước đi quan trọng, thể hiện quyết tâm của Nhà nước trong việc hoàn thiện hành lang pháp lý cho thương mại số. Luật không chỉ ghi nhận thực tiễn phát triển của thương mại điện tử mà còn tăng cường các quy định về phòng, chống gian lận thương mại, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và thúc đẩy môi trường đầu tư, kinh doanh lành mạnh.
Tuy nhiên, để Luật Thương mại điện tử thực sự phát huy hiệu quả, các ý kiến tại Diễn đàn cho rằng cần sớm hoàn thiện hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành; rà soát, khắc phục những điểm chồng chéo, bất cập trong hệ thống pháp luật liên quan; đồng thời tăng cường năng lực thực thi của các cơ quan chức năng trong bối cảnh các hành vi vi phạm ngày càng dịch chuyển mạnh lên môi trường số.
Doanh nghiệp và truy xuất nguồn gốc – “tuyến phòng thủ” quan trọng
Bổ sung góc nhìn từ cơ quan quản lý chuyên ngành, bà Lê Thị Hà – Trưởng phòng Quản lý hoạt động Thương mại điện tử (Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, Bộ Công Thương) cho biết, năm 2025 lực lượng quản lý thị trường cả nước đã phát hiện, xử lý 23.402 vụ vi phạm; thu nộp ngân sách nhà nước gần 372 tỷ đồng, với tổng giá trị hàng hóa vi phạm gần 290 tỷ đồng.
Theo bà Lê Thị Hà, trong môi trường thương mại điện tử, việc xác định danh tính người bán, kiểm soát chất lượng sản phẩm và dòng chảy hàng hóa gặp nhiều khó khăn hơn so với thương mại truyền thống. Chính sự thiếu minh bạch này đã tạo kẽ hở để hàng giả, hàng nhái, hàng lậu len lỏi vào thị trường, tiềm ẩn nhiều rủi ro cho người tiêu dùng.
Từ góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Đăng Sinh – Chủ tịch Hiệp hội Chống hàng giả và Bảo vệ Thương hiệu Việt Nam cho rằng, dù các sàn thương mại điện tử đã có những công cụ kiểm soát nhất định, song vẫn tồn tại tình trạng người bán lách luật, khai báo thông tin sai lệch. Việc triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử không chỉ giúp người tiêu dùng chủ động kiểm tra thông tin sản phẩm mà còn tạo cơ sở để phát hiện, phản ánh và xử lý các gian hàng vi phạm.
Nhiều ý kiến tại Diễn đàn thống nhất cho rằng, trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển nhanh, cần đổi mới phương thức quản lý theo hướng kết hợp chặt chẽ giữa pháp luật, công nghệ và trách nhiệm của các chủ sàn. Các sàn thương mại điện tử cần nâng cao vai trò, trách nhiệm trong việc rà soát, ngăn chặn và kịp thời loại bỏ các gian hàng vi phạm, góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh.
Từ thực tiễn được phản ánh tại Diễn đàn, có thể khẳng định rằng, ngăn chặn gian lận thương mại trên không gian mạng là nhiệm vụ lâu dài, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của các cơ quan quản lý nhà nước, cộng đồng doanh nghiệp và người tiêu dùng. Việc hoàn thiện thể chế, tăng cường hiệu lực thực thi pháp luật, đẩy mạnh ứng dụng khoa học – công nghệ và nâng cao nhận thức xã hội là những giải pháp mang tính căn cơ.
Trong bối cảnh kinh tế số tiếp tục phát triển sâu rộng, chỉ khi xây dựng được môi trường thương mại điện tử minh bạch, công bằng và an toàn, thương mại điện tử Việt Nam mới có thể phát triển bền vững, thực sự trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế trong giai đoạn tới.
