Nguyên nhân được cho là số lượng người bị áp dụng biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh đang có xu hướng gia tăng và diễn biến ngày càng phức tạp, trong khi công tác quản lý, điều trị còn nhiều vướng mắc.
Thông tin được nêu trong hồ sơ thẩm định dự thảo Nghị định do Bộ Tư pháp công bố, quy định về tổ chức quản lý người bị áp dụng biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh trong thời gian điều trị tại cơ sở khám, chữa bệnh.
Theo Bộ Y tế - cơ quan chủ trì soạn thảo, bắt buộc chữa bệnh là biện pháp tư pháp đặc thù, áp dụng với người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội trong tình trạng mất khả năng nhận thức hoặc điều khiển hành vi.
Tuy nhiên, các quy định pháp luật hiện hành còn phân tán, thiếu thống nhất và chưa có nghị định điều chỉnh toàn diện lĩnh vực này.
Thực tiễn cho thấy nhiều khó khăn phát sinh trong quá trình tiếp nhận, quản lý, điều trị và đảm bảo an ninh trật tự, cũng như phối hợp giữa các cơ sở y tế với cơ quan tố tụng, thi hành án và chính quyền địa phương.
Bên cạnh đó, điều kiện cơ sở vật chất, nhân lực ở một số nơi chưa đáp ứng yêu cầu; việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý còn hạn chế.
Đáng chú ý, dự thảo Nghị định đề xuất quy định cụ thể điều kiện đối với cơ sở y tế được chỉ định thực hiện bắt buộc chữa bệnh. Theo đó, cơ sở phải là bệnh viện có chuyên khoa tâm thần, được cấp phép hoạt động phù hợp.
Khu vực điều trị bắt buộc phải bố trí riêng biệt, kiểm soát chặt chẽ việc ra vào; lắp đặt camera giám sát, có lực lượng bảo vệ trực 24/24. Đặc biệt, hệ thống cửa phải thiết kế 3 lớp gồm cửa phòng bệnh, cửa hành lang và cửa khu điều trị nội trú, tất cả đều có khóa chắc chắn nhằm đảm bảo an toàn.
Mỗi phòng bệnh phải có khu vệ sinh riêng, được giám sát bằng camera; khuyến khích sử dụng vật liệu, trang thiết bị không gây nguy hiểm cho người bệnh và nhân viên y tế.
Dự thảo cũng quy định chỉ tiếp nhận điều trị khi người bị áp dụng biện pháp có đầy đủ hồ sơ. Trường hợp người bệnh có tình trạng cấp cứu không thuộc chuyên khoa tâm thần, cơ sở được chỉ định có thể từ chối tiếp nhận để chuyển đến nơi phù hợp điều trị trước.
Sau khi tiếp nhận, cơ sở phải bố trí khu điều trị phù hợp với mức độ nguy hiểm. Đối với trường hợp phạm tội nghiêm trọng như giết người hoặc có nhiều tiền án, tiền sự, người bệnh phải được giám sát trực tiếp 24/7 bởi nhân viên y tế và lực lượng bảo vệ.
Để đảm bảo an toàn, Bộ Y tế đề xuất áp dụng linh hoạt các biện pháp như tăng cường bảo vệ, hạn chế thăm gặp, cách ly hoặc khống chế người có hành vi gây rối. Tuy nhiên, việc áp dụng phải đúng thẩm quyền, không xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của người bệnh.
Việc xây dựng nghị định được đánh giá là cần thiết nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và đảm bảo quyền lợi cho người bị áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh.
