Một trong những giả thuyết được nhắc đến nhiều nhất cho rằng ngày 1/4 bắt nguồn từ Pháp vào khoảng thế kỷ XVI. Trước khi lịch hiện đại được áp dụng rộng rãi, nhiều nơi ở châu Âu từng coi thời điểm cuối tháng 3 – đầu tháng 4 là dịp đón năm mới.
Khi hệ thống lịch được thay đổi, chuyển sang ngày 1/1, không phải ai cũng cập nhật ngay. Những người vẫn giữ thói quen cũ vô tình trở thành đối tượng bị trêu chọc. Từ đó, ngày 1/4 dần gắn với những trò đùa mang tính “đánh lừa” nhẹ nhàng.
Dù chưa có một kết luận tuyệt đối, cách lý giải này được xem là hợp lý vì phù hợp với bối cảnh lịch sử và sự lan tỏa của phong tục trong đời sống xã hội châu Âu.
Tại sao lại là “cá”?
Tên gọi này bắt nguồn từ cụm từ tiếng Pháp Poisson d’avril – nghĩa là “cá tháng Tư”. Trong văn hóa phương Tây, cá thường được xem là loài vật dễ bị “mắc câu”. Hình ảnh này được dùng như một phép ẩn dụ cho những người dễ tin, dễ bị đánh lừa - rất phù hợp với tinh thần của ngày 1/4.
Bên cạnh đó, vào khoảng thời gian đầu tháng 4, nhiều loài cá non xuất hiện và dễ bị đánh bắt hơn. Điều này càng củng cố thêm ý nghĩa biểu tượng của “con cá” như một hình ảnh đại diện cho sự ngây thơ, ngốc nghếch.
Về sau, tại châu Âu, đặc biệt ở Pháp, trẻ em thường rủ nhau bày trò tinh nghịch vào ngày 1/4. Một trong những cách phổ biến là viết những lời trêu chọc lên hình con cá bằng giấy rồi lén dán sau lưng người khác mà họ không hay biết. Từ những trò đùa đơn giản ấy, hình thức trêu ghẹo dần phát triển thành những câu nói “đánh lừa” mang tính hài hước, và ngày 1/4 theo đó được gọi vui là “ngày nói dối”.
Theo thời gian, phong tục này lan rộng từ Pháp sang Anh, Scotland vào khoảng thế kỷ XVIII, rồi dần phổ biến ra nhiều quốc gia khác ở châu Âu và châu Mỹ. Đến nay, ngày Cá tháng Tư đã trở thành một dịp quen thuộc trên toàn thế giới, nơi mọi người cùng tạo ra những trò đùa vui vẻ, góp phần mang lại tiếng cười và sự kết nối trong đời sống thường nhật.
Trò đùa này vừa mang tính hài hước, vừa thể hiện rõ cách mà hình ảnh con cá được gắn với sự “bị lừa” nhưng theo cách vô hại, không gây tổn thương.
Việc lựa chọn “cá” làm biểu tượng cho ngày 1/4 không phải là ngẫu nhiên. Đó là một hình ảnh gần gũi, nhẹ nhàng, vừa mang tính ẩn dụ, vừa đủ tinh tế để truyền tải thông điệp về sự hồn nhiên, cả tin nhưng theo cách vui vẻ và tích cực.
Tuy nhiên, trong bối cảnh thông tin lan truyền nhanh chóng, đặc biệt trên mạng xã hội, ranh giới giữa “trò đùa” và “tin giả” cũng trở nên mong manh hơn. Vì vậy, tinh thần của ngày 1/4 ngày nay vẫn được nhấn mạnh là sự vui vẻ có chừng mực, tránh gây hiểu lầm hoặc ảnh hưởng tiêu cực.
