Khi tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe, “xanh hóa” nhà máy không còn là lựa chọn mà trở thành yêu cầu bắt buộc để hàng hóa được chấp nhận trên thị trường quốc tế.
Trao đổi với phóng viên, KTS Trần Huy Ánh - Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội cho biết, nhà máy xanh phải bắt đầu từ tiết kiệm năng lượng, sử dụng vật liệu tái chế, bảo đảm môi trường làm việc đạt chuẩn và gắn với hạ tầng logistics, phân phối hiệu quả để nâng cao năng lực cạnh tranh lâu dài.
+ Thưa ông, vì sao các nhà máy chuyển đổi xanh hiện nay không còn là xu hướng lựa chọn, mà trở thành yêu cầu bắt buộc đối với doanh nghiệp sản xuất?
- KTS Trần Huy Ánh: Như chúng ta đã biết, khi sản xuất tiêu thụ nhiều tài nguyên, năng lượng và lao động, xã hội buộc phải đặt ra các chuẩn mực mới. Đó là sử dụng vật liệu tái chế, tiết kiệm năng lượng, thân thiện môi trường và bảo đảm chất lượng sống cho con người. Ngày nay, nhà máy xanh không còn là lựa chọn, mà là điều kiện bắt buộc để hàng hóa được chấp nhận trên các thị trường khó tính như: Hoa Kỳ, EU... những cơ sở sản xuất không bảo đảm môi trường lao động, vệ sinh, ánh sáng, không khí… sẽ bị loại khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu.
+ Vậy trong nền công nghiệp hiện nay, môi trường làm việc trong nhà máy có tác động thế nào đến năng suất cũng như sức cạnh tranh của doanh nghiệp?
- Thực tế cho thấy, các quốc gia và doanh nghiệp châu Âu đã trải qua bài học đắt giá. Trước đây, nhà máy từng bị coi là không gian tối tăm, ẩm thấp đối với người lao động. Nhưng khi nhận thức thay đổi, người ta hiểu rằng, chất lượng môi trường làm việc quyết định trực tiếp đến năng suất, sáng tạo và chất lượng sản phẩm.
Trong nền công nghiệp hậu công nghiệp, giai đoạn phát triển sau của công nghiệp truyền thống, khi trọng tâm không còn nằm ở sản xuất hàng loạt bằng lao động giản đơn, mà chuyển sang trí thức và công nghệ làm trung tâm, sản phẩm ngày càng tinh vi, đòi hỏi điều kiện làm việc khắt khe. Nhà máy vì thế phải trở thành không gian nhân văn, thậm chí hấp dẫn người lao động. Đây chính là nền tảng của sản xuất xanh và cạnh tranh bền vững.
+ Theo ông, các doanh nghiệp chưa đáp ứng tiêu chuẩn môi trường và điều kiện lao động sẽ chịu tác động ra sao từ thị trường trong quá trình chuyển đổi xanh?
- Thị trường sẽ tự thanh lọc. Những doanh nghiệp chỉ chạy theo lợi ích ngắn hạn, không đáp ứng tiêu chuẩn xanh sẽ bị loại khỏi cuộc chơi. Điều này đã và đang diễn ra trong các ngành dệt may, da giày, chế biến gỗ, thủy sản…
Chỉ những doanh nghiệp có trách nhiệm với môi trường, người lao động và đủ năng lực chuyển đổi xanh mới tồn tại. Đây là quy luật tất yếu, không chỉ ở Việt Nam mà trên toàn cầu.
+ Ông đánh giá thế nào về vai trò của hạ tầng logistics trong việc hỗ trợ sản xuất xanh và tăng sức cạnh tranh cho hàng hóa Việt Nam?
- Nhìn nhận trong lĩnh vực quy hoạch - kiến trúc, hạ tầng như cảng biển, sân bay, trung tâm logistics quyết định trực tiếp hiệu quả kinh tế vĩ mô. Nhiều quốc gia đã thành công nhờ thiết kế các tổ hợp phân phối, kho vận hiện đại gắn với chuỗi sản xuất và thị trường toàn cầu.
Việt Nam có tiềm năng lớn nhưng từng bỏ lỡ nhiều cơ hội do quy hoạch thiếu đồng bộ. Bài học đặt ra: không thể phát triển hạ tầng kiến trúc theo tư duy manh mún, cảm tính; phải gắn chặt với chiến lược sản xuất, phân phối, thị trường.
+ Xin cảm ơn ông!
Trong bối cảnh thế giới đang bước vào kỷ nguyên chuyển đổi xanh, mỗi tấm vải, mỗi sợi chỉ còn ẩn chứa thông điệp về trách nhiệm môi trường và phát triển bền vững. Với ngành dệt may Việt Nam là lĩnh vực xuất khẩu chủ lực, từ nhà máy đến thị trường, nơi “màu xanh” trở thành tấm “hộ chiếu” bắt buộc nếu muốn vượt qua hàng rào kỹ thuật, chạm tới những thị trường khó tính như: Hoa Kỳ, EU hay Nhật Bản.
