Trẻ em xúc cơm vào bát trong giờ ăn trưa tại trường mẫu giáo Nhật Bản. Ảnh: Reuters
Theo thống kê của chính phủ Nhật Bản, nhu cầu gạo sản xuất trong nước của nước này đã giảm 220.000 tấn trong năm nông nghiệp kết thúc vào tháng 6, mức giảm mạnh hơn nhiều so với ước tính trước đó.
Mức giảm mạnh nhất trong vòng 7 năm diễn ra khi Nhật Bản tăng thuế tiêu dùng vào mùa thu năm ngoái và người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu trong thời kỳ suy thoái kinh tế do đại dịch Covid-19 gây ra. Bản thân giá gạo tăng dường như cũng làm giảm nhu cầu.
"Thực tế là giá gạo tương đối cao trong khoảng ba năm có thể đã tác động đến hành vi của người tiêu dùng", một quan chức tại Bộ Nông nghiệp miễn cưỡng thừa nhận trong một cuộc họp của Bộ vào tháng Bảy.
Nhu cầu gạo ở mức 7,13 triệu tấn trong 12 tháng tính đến tháng 6, giảm 220.000 tấn. Trong khi ngành công nghiệp đã dự đoán nhu cầu giảm 100.000 tấn mỗi năm.
Đối với năm kết thúc vào tháng 6, giá bán buôn gạo trung bình là 15.725 yên (148 USD) cho một bao 60 kg, tăng trong 5 năm liên tiếp lên mức cao thứ hai trong thập kỷ qua, dữ liệu ngành cho biết.
Giá cao hơn chủ yếu do chính phủ trợ cấp hào phóng cho nông dân nhằm đa dạng hóa sản xuất được thực hiện sau khi chính sách giảm diện tích đất canh tác bị loại bỏ.
Kết quả là, nông dân có thu nhập cao hơn, nhưng vì họ sản xuất ít gạo hơn, giá bán lẻ tăng và thiếu gạo giá rẻ cho mục đích thương mại.
Bộ Nông nghiệp hiếm khi xem xét mối quan hệ giữa giá gạo và nhu cầu. Nhưng nhu cầu sụt giảm mạnh - phản ánh dự báo giảm 140.000 tấn của mùa thu năm ngoái - đã buộc họ phải xem xét lại và giờ đây cho biết nhu cầu sẽ giảm khi giá tăng.
Việc tăng thuế tiêu dùng và nền kinh tế bị ảnh hưởng bởi virus đã làm ảnh hưởng đến nhu cầu gạo của Nhật Bản. Ảnh: Keita Takano
Liên minh Hợp tác xã Nông nghiệp Trung ương Nhật Bản (còn được gọi là JA-Zenchu) đã nhanh chóng phản đối những phát hiện này. Một đại diện của nhóm nói với Bộ Nông nghiệp rằng sự sụt giảm nhu cầu có thể được giải thích bởi một số yếu tố, chẳng hạn như sự thay đổi thói quen sang ăn nhiều thịt hơn là gạo.
Giả định rằng tiêu thụ gạo sẽ giảm 100.000 tấn mỗi năm là do dân số ngày càng giảm và thói quen ăn uống thay đổi. Chế độ ăn kiêng low-carb cũng được coi là một yếu tố.
"Tuy nhiên, "giá gạo tăng và việc tăng thuế tiêu thụ vào mùa thu năm ngoái đã làm suy giảm tâm lý người tiêu dùng và virus Corona mới gây thêm áp lực giảm giá", Mitsuo Fujio, chủ tịch của Shinmei, nhà bán buôn gạo lớn nhất Nhật Bản cho biết.
Một nguồn tin trong ngành cho biết thuế tiêu thụ được tăng lên 10% từ mức 8% vào tháng 10, trong mùa cao điểm bán gạo mới, cũng là một đòn giáng mạnh.
Theo một cuộc khảo sát hộ gia đình chính thức, lượng mua gạo giảm 11% trong tháng 10 năm 2019 so với một năm trước đó. Đồng thời, lượng mua bánh mì và mì tăng 2%. Người tiêu dùng có xu hướng cảm thấy rằng mua gạo đắt hơn mua các loại thực phẩm khác.
Giữa đại dịch, mọi người đang ăn nhiều bữa hơn ở nhà và ít người ăn ở ngoài hơn.
Dữ liệu của Bộ Nông nghiệp cho thấy từ tháng 3 đến tháng 6, lượng mua gạo cho hộ gia đình đã tăng 77.000 tấn trong năm, nhưng doanh số bán gạo cho mục đích thương mại giảm 86.000 tấn trong cùng kỳ.
Fujio cho biết, các loại gạo bán chạy cũng đã thay đổi. Gạo trộn, có giá thấp hơn từ 20% đến 30% so với gạo một loại, đã tăng trưởng về doanh số. Do chi phí tăng cao, một số nhà cung cấp dịch vụ nấu cơm cho các cơ sở thương mại đã phải đóng cửa hàng.
Nhật Bản đã duy trì chính sách giảm diện tích bằng hình thức này hay hình thức khác cho đến năm 2018. Nhưng cả Đảng Dân chủ Tự do cầm quyền và cơ quan vận động hành lang nông trại vẫn cảnh giác với giá gạo giảm. Nông dân tiếp tục thu tiền trợ cấp để trồng các loại cây khác và hỗ trợ tài chính sẽ tăng lên trong năm tài chính 2020.
Những hạn chế đặt ra đối với gạo lương thực nông nghiệp sẽ dẫn đến tăng giá, tạo ra một vòng luẩn quẩn làm giảm nhu cầu.
Fujio cho biết nhu cầu về gạo trong năm nay có thể giảm xuống dưới 7 triệu tấn. Chương trình trợ cấp đang sẵn sàng để làm cho tình hình tồi tệ hơn.
Shoichi Fukuhara, chủ tịch công ty kinh doanh nông sản Fukuhara Farm, cho biết: “Việc buộc phải duy trì giá gạo thông qua trợ cấp đa dạng hóa cây trồng không còn khả thi nữa. Nếu chính phủ nghĩ đến nông dân, họ nên suy nghĩ nghiêm túc về việc ai muốn loại gạo nào. Nông dân sẽ là những người chịu gánh nặng lớn nhất từ việc chuyển đổi khỏi cây lúa."
