Sách giáo khoa giả và những hệ lụy đáng lo ngại
Ngày 16/7/2024, Đội Quản lý thị trường số 1 phối hợp với Phòng Cảnh sát kinh tế Công an tỉnh Hậu Giang (cũ) tiến hành kiểm tra một địa điểm tập kết, lưu trữ và kinh doanh sách tại đường số 1, khu dân cư Tây Đô EcoPark (nay thuộc địa bàn TP Cần Thơ).
Qua kiểm đếm, lực lượng chức năng phát hiện 1.210 thùng carton chứa 79.303 xuất bản phẩm gồm sách giáo khoa và vở bài tập các loại, trên nhãn thể hiện là sản phẩm của NXBGDVN.
Chủ cơ sở không xuất trình được giấy tờ chứng minh tính hợp pháp của hoạt động kinh doanh tại địa điểm này. Trước dấu hiệu nghi vấn, toàn bộ số hàng hóa đã bị lập biên bản tạm giữ để phục vụ công tác điều tra.
Kết luận giám định của cơ quan chuyên môn sau đó xác định: trong tổng số 79.303 cuốn bị tạm giữ, có 78.754 cuốn là sách giả; chỉ 549 cuốn là sách thật. Hội đồng định giá tài sản trong tố tụng hình sự xác định giá trị số sách giả, tính theo giá bìa của sách thật, lên tới hơn 1,37 tỉ đồng.
Đây là một trong những vụ việc buôn bán sách giáo khoa giả có quy mô lớn được phát hiện trong thời gian gần đây.
Cơ quan tố tụng xác định, bị cáo đã chi tổng số tiền gần một tỉ đồng để mua sách giả, sau đó trộn lẫn với sách thật để tiêu thụ ra thị trường. Hành vi này được thực hiện có chủ đích, nhằm thu lợi bất chính.
Luật sư Lê Thu Hằng, Công ty Luật TNHH Trương Anh Tú cho rằng: Sách lậu, sách giả đang trở thành vấn nạn ảnh hưởng tới sự phát triển kinh tế của nhà nước.
Bảo vệ sách giáo khoa không đơn thuần là bảo vệ một thương hiệu hay quyền lợi kinh tế của đơn vị xuất bản. Đó là bảo vệ nền tảng tri thức chính thống, bảo vệ môi trường giáo dục trung thực, minh bạch và bảo vệ quyền học tập chính đáng của người học.
Chung tay vì một thị trường sách minh bạch
Trong những năm qua, NXBGDVN đã tăng cường các biện pháp bảo vệ bản quyền, áp dụng tem chống giả, cải tiến công nghệ nhận diện xuất bản phẩm, đẩy mạnh tuyên truyền để người dân nhận biết sách chính hãng.
Trước hết, đó là việc duy trì yêu cầu chuẩn mực cao và tính chính xác đối với chất lượng nội dung và hình thức, mẫu mã sách của NXBGDVN; thực hiện áp dụng công nghệ mới như: Mã vạch, QR code, tem chống giả đặc thù, tem công nghệ mới dán trên xuất bản phẩm để có quyền truy cập vào tài nguyên, dữ liệu online, ứng dụng nhận diện sách thật, sách giả...
NXB cũng thường xuyên phối hợp với các cơ quan chức năng, cơ quan bảo vệ pháp luật, chính quyền địa phương... để phát hiện, xử lý các hành vi in và phát hành sách giả.
Đồng thời, tăng cường các chiến dịch truyền thông để nâng cao nhận thức của người tiêu dùng về tác hại của việc mua và sử dụng sách giả. Chú trọng tuyên truyền nâng cao ý thức bạn đọc về tác hại của sách giả, sách lậu thông qua tổ chức trưng bày nhận diện ấn phẩm chính thống; thường xuyên cử cán bộ tham gia hội nghị tập huấn nghiệp vụ phòng chống in lậu, các cuộc hội thảo về chống sách lậu, sách giả.
Tuy nhiên, bên cạnh nỗ lực của cơ quan chức năng và đơn vị xuất bản, sự chung tay của xã hội có ý nghĩa quyết định trong việc ngăn chặn sách giả.
Thực tế cho thấy thị trường hiện vẫn tồn tại một bộ phận khách hàng muốn mua sách với giá thành rẻ do họ chưa có ý thức về bảo vệ bản quyền, cũng chưa hiểu rằng sử dụng sách lậu, sách giả là tiếp tay cho việc vi phạm pháp luật.
Để bảo vệ quyền lợi của học sinh, NXBGDVN khuyến nghị tới các bậc phụ huynh, thầy cô giáo nên mua sách giáo khoa tại các hệ thống phát hành chính thức, đại lý được ủy quyền, nhà sách uy tín; kiểm tra kỹ tem chống giả, thông tin xuất bản, chất lượng in ấn trước khi sử dụng; không mua bán, tiếp tay tiêu thụ xuất bản phẩm không rõ nguồn gốc; kịp thời thông tin đến cơ quan chức năng hoặc NXBGDVN khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn. Việc lựa chọn sách chính hãng không chỉ bảo đảm chất lượng học tập cho học sinh mà còn góp phần xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh, tuân thủ pháp luật.
Hành vi phát hành SGK giả, kém chất lượng trên các sàn thương mại điện tử cũng phản ánh việc thực thi các quy định về bản quyền và chống sách in lậu còn chưa đủ mạnh, thiếu nhân lực và công nghệ để kiểm soát. Do đó, nhiều đối tượng đã lợi dụng những kẽ hở trong luật pháp để in và phát hành sách lậu.
Để ngăn chặn và tiến tới đẩy lùi nạn in lậu, phát hành sách giả, cần triển khai những giải pháp mạnh mẽ, triệt để và mang tính hệ thống. Trọng tâm là việc tăng cường áp dụng các chế tài nghiêm khắc đối với hành vi sản xuất, phân phối và tiêu thụ sách lậu - không chỉ xử phạt hành chính mà còn kiên quyết truy cứu trách nhiệm hình sự trong các trường hợp nghiêm trọng.
Chỉ khi có sự phối hợp chặt chẽ và đồng bộ giữa cơ quan quản lý nhà nước, nhà xuất bản và các đơn vị truyền thông, công tác chống sách lậu mới có thể chuyển biến thực chất.
