Trong bối cảnh chuyển đổi số đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, việc xây dựng Trung tâm dữ liệu quốc gia được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng cho quản trị hiện đại, nâng cao hiệu quả cung cấp dịch vụ công và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.
Đặc biệt, khi dữ liệu được kết nối và khai thác hiệu quả, đây sẽ là công cụ quan trọng hỗ trợ hoạch định chính sách, nhận diện kịp thời những "điểm nghẽn" của nền kinh tế và cộng đồng doanh nghiệp.
Trao đổi với phóng viên Báo Nhà báo và Công luận, ông Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội khẳng định: Việc xây dựng trung tâm dữ liệu ở quy mô quốc gia là rất cần thiết.
Dữ liệu phải được khai thác có hiệu quả
+ Theo ông, vì sao việc thành lập Trung tâm dữ liệu quốc gia là yêu cầu cấp thiết trong giai đoạn hiện nay?
- Trong bối cảnh toàn cầu hóa, chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, đặc biệt là yêu cầu cải cách thủ tục hành chính ngày càng cao, việc xây dựng một nền tảng dữ liệu dùng chung ở quy mô quốc gia là yêu cầu tất yếu.
Tôi cho rằng, khi Trung tâm dữ liệu quốc gia chính thức đi vào hoạt động và được vận hành đồng bộ, cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và người dân có thể cùng khai thác trên một nền tảng dữ liệu thống nhất, thay vì dữ liệu bị phân tán ở nhiều hệ thống như trước đây.
Điều này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản trị, giảm chi phí và thời gian xử lý thủ tục hành chính mà còn tạo nền tảng để các cơ quan quản lý đưa ra quyết định nhanh hơn, chính xác hơn dựa trên dữ liệu.
Thực tế trong những năm qua cho thấy hiệu quả của việc xây dựng và khai thác các nền tảng dữ liệu dùng chung. Dưới sự chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Công an đã triển khai hiệu quả Đề án 06 với hạt nhân là nền tảng VNeID, góp phần thúc đẩy chuyển đổi số trong cung cấp dịch vụ công và quản lý dân cư. Bên cạnh đó, nhiều địa phương cũng đã phát triển các nền tảng số phục vụ quản trị đô thị, điển hình như iHanoi của Hà Nội.
Những kết quả này cho thấy khi dữ liệu được kết nối, chia sẻ và khai thác hiệu quả, chất lượng quản trị, cung cấp dịch vụ công và tương tác giữa chính quyền với người dân, doanh nghiệp đều được nâng lên rõ rệt. Đây cũng là nền tảng quan trọng để tiếp tục xây dựng và vận hành Trung tâm dữ liệu quốc gia trong thời gian tới.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa, chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, đặc biệt là yêu cầu cải cách thủ tục hành chính ngày càng cao, việc xây dựng một nền tảng dữ liệu dùng chung ở quy mô quốc gia là yêu cầu tất yếu.
+ Theo ông, Trung tâm dữ liệu quốc gia sẽ mang lại những lợi ích gì cho cơ quan quản lý nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa?
- Khi dữ liệu được tập trung và liên thông, cơ quan quản lý sẽ có bức tranh đầy đủ, theo thời gian thực về tình hình hoạt động của nền kinh tế cũng như cộng đồng doanh nghiệp.
Chẳng hạn, hệ thống có thể phản ánh những lĩnh vực đang gặp khó khăn, địa phương nào có tỷ lệ doanh nghiệp tạm ngừng hoạt động tăng cao, ngành nghề nào đang thiếu lao động hoặc gặp vướng mắc về thủ tục hành chính, tín dụng hay tiếp cận đất đai.
Đây là nguồn thông tin rất quan trọng để các cơ quan quản lý kịp thời nhận diện vấn đề, đánh giá tác động của chính sách và ban hành các giải pháp hỗ trợ phù hợp.
Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, lợi ích càng rõ nét hơn. Hiện Việt Nam có khoảng 1,1 triệu doanh nghiệp, trong đó phần lớn là doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME).
Đây là nhóm doanh nghiệp có nguồn lực tài chính và nhân sự còn hạn chế, nên mọi chi phí phát sinh từ thủ tục hành chính, thời gian chờ đợi hay việc phải cung cấp lặp đi lặp lại cùng một loại thông tin đều làm gia tăng gánh nặng hoạt động và ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh.
Khi dữ liệu giữa các cơ quan được kết nối và chia sẻ, doanh nghiệp sẽ không phải nhiều lần cung cấp cùng một loại thông tin cho các cơ quan quản lý. Đồng thời, cơ quan nhà nước cũng có điều kiện triển khai các chính sách hỗ trợ theo hướng chủ động, chính xác và đúng đối tượng hơn, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào báo cáo hoặc khảo sát như trước.
Điều này sẽ góp phần giảm chi phí tuân thủ, tạo môi trường kinh doanh minh bạch, thuận lợi và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong giai đoạn phát triển mới.
+ Trung tâm dữ liệu quốc gia cần được vận hành như thế nào để phát huy tối đa hiệu quả, thưa ông?
- Để Trung tâm dữ liệu quốc gia phát huy hiệu quả trong thực tiễn, điều quan trọng nhất là dữ liệu phải được khai thác có hiệu quả để phục vụ công tác điều hành và hoạch định chính sách.
Thực tế, khi thu thập dữ liệu sẽ có dữ liệu sử dụng được, có cái thì không, vì vậy, trong quá trình vận hành, cần thường xuyên đánh giá chất lượng và giá trị sử dụng của dữ liệu. Dữ liệu nào còn hữu ích thì tiếp tục cập nhật, khai thác. Dữ liệu không còn phù hợp, trùng lặp hoặc ít giá trị sử dụng cần được rà soát, chuẩn hóa, thậm chí loại bỏ để bảo đảm hệ thống luôn "sạch", chính xác và phản ánh đúng thực tiễn.
Quan trọng hơn, Trung tâm dữ liệu quốc gia cần phát huy vai trò như một hệ thống cảnh báo sớm cho công tác quản lý nhà nước.
Khi dữ liệu từ các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp được kết nối, cơ quan quản lý có thể nhanh chóng nhận diện những quy định, điều kiện kinh doanh hoặc thủ tục hành chính đang trở thành rào cản đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh. Thay vì chờ doanh nghiệp phản ánh bằng văn bản hoặc qua nhiều cấp trung gian, dữ liệu sẽ chỉ ra ngay những "điểm nghẽn" cần được rà soát, sửa đổi.
Nếu kết hợp với các công nghệ phân tích dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI), hệ thống còn có thể tự động sàng lọc, phân tích hàng triệu dữ liệu và phản ánh từ thực tiễn để phát hiện những bất cập mang tính phổ biến, đánh giá mức độ ảnh hưởng cũng như đề xuất các lĩnh vực cần ưu tiên cải cách. Điều này sẽ giúp cơ quan quản lý chuyển từ cách điều hành mang tính phản ứng sang quản trị chủ động, dựa trên dữ liệu và bằng chứng.
Thực tế thời gian qua đã cho thấy hiệu quả của cách tiếp cận này. Việc Chính phủ chỉ đạo rà soát, cắt giảm hàng nghìn thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh trong thời gian qua đều dựa trên quá trình tổng hợp dữ liệu, phản ánh và kiến nghị từ người dân, doanh nghiệp cũng như các bộ, ngành, địa phương.
Khi Trung tâm dữ liệu quốc gia được vận hành đồng bộ, quá trình phát hiện các bất cập sẽ diễn ra nhanh hơn, chính xác hơn, qua đó góp phần nâng cao chất lượng điều hành và tạo môi trường đầu tư, kinh doanh ngày càng thuận lợi.
+ Theo ông, những nhóm dữ liệu nào cần được ưu tiên tích hợp vào Trung tâm dữ liệu quốc gia để phục vụ công tác quản lý và hỗ trợ doanh nghiệp?
- Trước hết là các dữ liệu nền tảng như thông tin nhân thân, thu nhập, cùng các dữ liệu cơ bản của cá nhân và doanh nghiệp để phục vụ công tác quản lý, đánh giá tổng thể.
Đối với cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, cần tập hợp đầy đủ những khó khăn, vướng mắc trong quá trình hoạt động để có cơ sở phân tích, dự báo và đề xuất chính sách hỗ trợ phù hợp.
Ngoài ra, các dữ liệu về thị trường, nguồn vốn, đổi mới khoa học công nghệ cũng cần được tích hợp nhằm nâng cao năng lực dự báo kinh tế trong bối cảnh hội nhập.
Việt Nam hiện đã tham gia 17 hiệp định thương mại tự do (FTA), vì vậy cần kết nối và khai thác dữ liệu từ các thị trường quốc tế để cung cấp trở lại cho doanh nghiệp trong nước.
Trung tâm dữ liệu không chỉ là nơi tiếp nhận thông tin mà còn phải tạo ra dòng dữ liệu hai chiều, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thông tin phục vụ sản xuất, kinh doanh.
Thách thức đầu tiên là nguồn nhân lực
+ Để Trung tâm dữ liệu quốc gia hoạt động hiệu quả, cần ưu tiên hoàn thiện những cơ chế nào, thưa ông?
- Tôi cho rằng có bốn vấn đề cần được quan tâm. Thứ nhất là bảo đảm tính minh bạch trong thu thập và quản lý dữ liệu, bởi dữ liệu càng minh bạch thì độ tin cậy và giá trị khai thác càng cao.
Thứ hai là xây dựng cơ chế phân quyền rõ ràng, xác định cụ thể cơ quan, tổ chức hoặc doanh nghiệp nào được quyền tiếp cận và khai thác dữ liệu cho các mục đích hợp pháp.
Thứ ba là tối ưu hóa cách thức khai thác dữ liệu theo hướng thông minh, thuận tiện, giúp rút ngắn thời gian xử lý và nâng cao hiệu quả phục vụ.
Cuối cùng là đầu tư đồng bộ hạ tầng công nghệ, từ phần cứng đến phần mềm, trên một nền tảng thống nhất để bảo đảm khả năng kết nối và chia sẻ dữ liệu.
+ Những thách thức lớn nhất hiện nay là gì khi chúng ta xây dựng Trung tâm dữ liệu quốc gia, thưa ông?
- Thách thức đầu tiên là nguồn nhân lực. Cần có đội ngũ cán bộ vừa có trình độ chuyên môn cao, vừa có đạo đức nghề nghiệp để bảo đảm an toàn, bảo mật dữ liệu, đồng thời đủ năng lực phân tích và đưa ra các cảnh báo, khuyến nghị chính sách.
Bên cạnh đó là bài toán về nguồn lực đầu tư. Khi khối lượng dữ liệu ngày càng lớn, yêu cầu đối với hạ tầng lưu trữ, xử lý và tích hợp dữ liệu cũng tăng lên, đòi hỏi nguồn vốn đầu tư tương xứng.
+ Theo ông, cần có những cơ chế, chính sách gì để hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, khai thác hiệu quả Trung tâm dữ liệu quốc gia?
- Tôi cho rằng, cần xây dựng lộ trình hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận và khai thác dữ liệu thông qua các gói dịch vụ phù hợp với từng quy mô doanh nghiệp. Trung tâm dữ liệu không chỉ thu thập thông tin mà còn phải cung cấp các dịch vụ tư vấn, phân tích dữ liệu giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh.
Bên cạnh đó, cần có cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư cho hoạt động thu thập và quản trị dữ liệu. Quan trọng hơn, mục đích sử dụng dữ liệu phải được quy định rõ ràng để tránh vi phạm bản quyền, lộ lọt thông tin hoặc sử dụng dữ liệu sai mục đích.
Xin cảm ơn ông!
