Từ cung cấp thông tin sang tạo điều kiện để người dân chủ động tiếp cận pháp luật
Trước khi Quốc hội biểu quyết thông qua dự án Luật, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật.
Theo Bộ trưởng, dự thảo Luật được hoàn thiện theo hướng lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm; chuyển mạnh tư duy và phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật từ cung cấp thông tin một chiều sang kiến tạo môi trường, điều kiện thuận lợi để người dân, doanh nghiệp tiếp cận pháp luật.
Cùng với đó là chuyển từ việc thụ động tiếp nhận sang chủ động tiếp cận, tìm hiểu, học tập pháp luật; xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật thông qua các hình thức mới, hiệu quả, có ứng dụng công nghệ số và tăng tính tương tác đa chiều.
Dự thảo Luật cũng quy định cơ chế huy động nguồn lực xã hội tham gia công tác phổ biến, giáo dục pháp luật thông qua chính sách xã hội hóa.
Thành lập Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã
Một nội dung được chỉnh lý đáng chú ý là quy định về Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật.
Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, Chính phủ đã chỉnh lý khoản 2 Điều 7 theo hướng thống nhất thành lập Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã. Hội đồng này, cũng như các Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật từ Trung ương đến cấp xã, đều hoạt động kiêm nhiệm, không phát sinh biên chế và bộ máy mới.
Theo Điều 7 của Luật, Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật có chức năng tư vấn cho Chính phủ, các bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan, tổ chức ở Trung ương và UBND về công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, truyền thông chính sách, xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật và các giải pháp huy động nguồn lực cho công tác này.
Thủ tướng Chính phủ quyết định thành lập Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật Trung ương. Chủ tịch UBND cấp tỉnh và Chủ tịch UBND cấp xã quyết định thành lập Hội đồng ở cấp mình.
Hội đồng cũng có thể được thành lập tại Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan, tổ chức ở Trung ương do người đứng đầu cơ quan, tổ chức đó quyết định. Chính phủ quy định chi tiết nội dung này.
Đẩy mạnh số hóa nhưng phải kiểm soát việc phổ biến pháp luật trên nền tảng số
Về chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phổ biến, giáo dục pháp luật, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết dự thảo đã được chỉnh lý theo hướng ưu tiên, khuyến khích chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo; đồng thời phát triển nguồn nhân lực số, bồi dưỡng kỹ năng số cho người làm công tác phổ biến, giáo dục pháp luật và truyền thông chính sách.
Dự thảo cũng hoàn thiện quy định về Cổng Pháp luật quốc gia theo hướng đây là nền tảng số quốc gia về pháp luật dùng chung cho các ngành, lĩnh vực. Tổ chức, cá nhân được khuyến khích thực hiện phổ biến, giáo dục pháp luật thông qua nền tảng số, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo.
Đáng chú ý, Luật bổ sung yêu cầu kiểm soát, kiểm chứng và quản lý chặt chẽ, hiệu quả việc phổ biến, giáo dục pháp luật thông qua các nền tảng số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo.
Theo Bộ trưởng, những quy định này tạo cơ sở pháp lý đồng bộ để đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong phổ biến, giáo dục pháp luật và truyền thông chính sách.
Bổ sung nhóm đối tượng cần được ưu tiên tiếp cận pháp luật
Đối với các nhóm đối tượng đặc thù, Chính phủ đã rà soát và chỉnh lý quy định dựa trên mức độ khó khăn trong tiếp cận pháp luật, nhu cầu phổ biến, giáo dục pháp luật đặc thù và yêu cầu thay đổi nhận thức hoặc điều chỉnh hành vi.
Trên cơ sở kế thừa những quy định còn phù hợp của Luật hiện hành, đồng thời thể chế hóa chủ trương tại Nghị quyết số 66 của Bộ Chính trị và Kết luận số 80 của Ban Bí thư, dự thảo bổ sung một số nhóm như người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, người cao tuổi, người chấp hành xong hình phạt tù đang tái hòa nhập cộng đồng.
Với một số nhóm đối tượng khác được đại biểu Quốc hội đề nghị bổ sung, Chính phủ ghi nhận và sẽ nghiên cứu quy định chi tiết trong Nghị định để thực hiện chính sách ưu tiên phù hợp từng thời kỳ.
Đối với người Việt Nam định cư ở nước ngoài, Luật bổ sung quy định về chính sách của Nhà nước theo hướng tạo điều kiện để nhóm đối tượng này học tập, tìm hiểu pháp luật Việt Nam.
Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027.
