Liên tiếp những vụ trẻ em bị bạo hành dã man, thậm chí tử vong ngay trong chính gia đình mình thời gian gần đây khiến dư luận phẫn nộ, xót xa. Sau mỗi vụ việc đau lòng, câu hỏi lại được đặt ra: Vì sao trẻ phải chịu đựng bạo lực trong thời gian dài mà không được phát hiện, ngăn chặn kịp thời?
Trao đổi với phóng viên, ông Đặng Hoa Nam – nguyên Cục trưởng Cục Trẻ em, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam cho rằng, cần chuyển mạnh từ tư duy “xử lý hậu quả” sang “phòng ngừa từ sớm”, đồng thời phải xử lý nghiêm hành vi biết trẻ bị bạo hành nhưng im lặng, không tố giác.
“Nơi an toàn nhất lại trở thành nơi gây tổn thương cho trẻ”
Theo ông Nam, điều khiến xã hội day dứt nhất là nhiều nạn nhân bị bạo hành khi còn quá nhỏ, hoàn toàn phụ thuộc vào người lớn và gần như không có khả năng tự bảo vệ mình.
“Những vụ bạo lực trẻ em xảy ra ngay trong gia đình, do chính cha mẹ hoặc người thân gây ra luôn khiến xã hội đau lòng, bức xúc tột cùng. Khi nơi đáng lẽ an toàn nhất đối với trẻ em lại trở thành nơi gây tổn thương cho các em thì đó là điều rất đau xót”, ông Nam nói.
Ông Nam cho biết, không chỉ qua các vụ việc được báo chí phản ánh, dữ liệu từ Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 cũng cho thấy số lượng thông báo, tố cáo liên quan đến bạo lực, xâm hại trẻ em đang có xu hướng gia tăng, với tính chất ngày càng nghiêm trọng.
Đáng lo ngại, nhiều trẻ em đã phải chịu đựng bạo lực trong thời gian dài trước khi được phát hiện. Theo ông Nam, điều này cho thấy “lỗ hổng” trong hệ thống bảo vệ trẻ em ở cơ sở cũng như sự thờ ơ của cộng đồng trước những dấu hiệu bất thường.
“Chỉ một cuộc gọi sớm cũng có thể cứu được một đứa trẻ”
Phân tích nguyên nhân, ông Nam cho rằng bạo hành trẻ em xuất phát từ nhiều yếu tố đan xen, từ áp lực kinh tế, đổ vỡ gia đình đến sự thiếu kỹ năng làm cha mẹ.
“Nhiều gia đình sống trong điều kiện bấp bênh, công việc không ổn định, đặc biệt là lao động di cư. Có những trường hợp cha mẹ thiếu kiến thức nuôi dạy con, hành xử theo cảm tính, khi áp lực cuộc sống tăng lên thì lựa chọn bạo lực như cách giải tỏa”, ông Nam nhận định.
Không ít trường hợp trẻ bị bạo hành nhưng không được đưa đi cấp cứu, không được chăm sóc đầy đủ. Theo ông, đây không chỉ là vấn đề đạo đức mà còn là sự thiếu hiểu biết pháp luật và trách nhiệm của người lớn.
Đặc biệt, ông Nam nhấn mạnh vai trò của cộng đồng trong phát hiện sớm các dấu hiệu nguy cơ.
“Nhiều người nghe tiếng trẻ khóc kéo dài, thấy trẻ thường xuyên bị đánh mắng nhưng lại ngại can thiệp vì cho rằng đó là chuyện nội bộ gia đình. Trong khi thực tế, nhiều vụ việc đau lòng hoàn toàn có thể được ngăn chặn nếu có sự lên tiếng sớm hơn”, ông Nam nói thêm.
Theo ông, giáo viên, nhân viên y tế, hàng xóm, tổ dân phố chính là những người có điều kiện phát hiện sớm nhất dấu hiệu trẻ bị bạo hành. Khi có nghi ngờ, người dân cần chủ động thông báo cho chính quyền địa phương, cơ quan chức năng hoặc Tổng đài 111.
“Trong bảo vệ trẻ em, nhiều khi chỉ một cuộc gọi sớm cũng có thể cứu được một đứa trẻ”, ông Nam nhấn mạnh.
Phải xử lý nghiêm hành vi “biết mà không tố giác”
Từ thực tế nhiều vụ việc bị phát hiện quá muộn, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam cho rằng cần bịt kín “lỗ hổng” từ cấp cơ sở.
Ông cho biết, dù Việt Nam đã có hệ thống pháp luật khá đầy đủ như Luật Trẻ em, Luật Phòng chống bạo lực gia đình…, nhưng vấn đề nằm ở khâu thực thi.
“Trước đây, Luật Trẻ em quy định mỗi xã phải bố trí người làm công tác bảo vệ trẻ em để theo dõi, giám sát các gia đình có nguy cơ cao. Tuy nhiên trên thực tế, nhiều nơi giao kiêm nhiệm cho công chức lao động – xã hội vốn đã quá tải với nhiều đầu việc khác”, ông Nam phân tích.
Theo ông, công tác bảo vệ trẻ em cần đội ngũ có chuyên môn về công tác xã hội, pháp luật, kỹ năng can thiệp và đủ thời gian bám sát địa bàn để nhận diện nguy cơ từ sớm.
Đáng chú ý, ông Nam cho rằng cần thực thi nghiêm các chế tài đối với hành vi “biết mà không tố giác” khi phát hiện trẻ bị bạo hành.
“Cần xử lý nghiêm những trường hợp chứng kiến bạo lực trẻ em nhưng im lặng, không báo cơ quan chức năng. Điều này nhằm nâng cao trách nhiệm cộng đồng và khuyến khích toàn xã hội cùng tham gia bảo vệ trẻ em”, ông Nam nhấn mạnh.
Bên cạnh đó, ông cũng đề xuất tăng trách nhiệm của chính quyền địa phương trong phối hợp với Tổng đài 111, xử lý nghiêm tình trạng chậm tiếp nhận phản ánh hoặc thiếu phối hợp trong các vụ việc liên quan đến trẻ em bị bạo hành, xâm hại.
Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP HCM đã khởi tố, bắt tạm giam Nguyễn Thị Thanh Trúc (33 tuổi) và Danh Chơn (30 tuổi, cùng trú xã Hòa Hiệp) để điều tra về hành vi ngược đãi, hành hạ con cháu.
Trước đó, Công an xã Hòa Hiệp tiếp nhận tin báo về việc một phụ nữ đánh đập con nhỏ tại nhà thuê ở ấp Phú Lâm. Khi đến hiện trường, lực lượng chức năng phát hiện bé N.G.K. (SN 2024, con ruột của Trúc) trong tình trạng nguy kịch, trên người có nhiều vết bầm tím, trầy xước, vùng đầu bị rách.
Bé được đưa đi cấp cứu tại bệnh viện địa phương rồi chuyển lên Bệnh viện Nhi đồng 1 tiếp tục điều trị.
