Chiều 5/8, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV về danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư.
Về điều khoản chuyển tiếp tại Điều 5, dự thảo quy định phần lớn nội dung có hiệu lực từ ngày 1/3/2027, nhưng quy định cấm kinh doanh khí N₂O và một số nội dung chuyển tiếp có hiệu lực ngay từ ngày Luật được ký ban hành.
Nêu ý kiến về các quy định chuyển tiếp, đại biểu Thạch Phước Bình (Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long) nhận định, một số quy định chuyển tiếp hiện nay còn cứng nhắc và chưa bảo đảm đầy đủ quyền, lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp.
Đối với các hồ sơ đề nghị cấp phép thuộc ngành, nghề được bãi bỏ điều kiện kinh doanh nhưng đang trong quá trình giải quyết, dự thảo chỉ quy định cơ quan nhà nước thông báo ngừng giải quyết và trả lại hồ sơ. Cách xử lý này chưa làm rõ trách nhiệm hoàn trả lệ phí, phí thẩm định và các khoản chi phí mà doanh nghiệp đã nộp; đồng thời chưa giải quyết thỏa đáng quyền lợi của doanh nghiệp đã bỏ thời gian, nhân lực và chi phí để chuẩn bị hồ sơ theo đúng quy định pháp luật tại thời điểm nộp.
Đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc hoàn trả đầy đủ các khoản phí, lệ phí chưa phát sinh nghĩa vụ chi thực tế; quy định rõ trách nhiệm, thời hạn và trình tự xử lý hồ sơ, hoàn trả chi phí cho tổ chức, cá nhân. Trường hợp kết quả thẩm định đã được thực hiện một phần và có thể sử dụng cho thủ tục hành chính khác, cần có cơ chế kế thừa, chuyển đổi hoặc công nhận kết quả, tránh yêu cầu doanh nghiệp thực hiện lại từ đầu.
Đặc biệt, đối với các hợp đồng kinh doanh khí N₂O được giao kết hợp pháp trước ngày Luật có hiệu lực, việc buộc chấm dứt hiệu lực ngay lập tức cần được cân nhắc hết sức thận trọng. Trong hoạt động kinh doanh, các hợp đồng cung ứng thường được ký kết dài hạn, có điều khoản thanh toán trước, đặt cọc, dự trữ hàng hóa, vận chuyển và phân phối theo chuỗi. Việc sử dụng mệnh lệnh hành chính để chấm dứt đột ngột các giao dịch dân sự đã được xác lập hợp pháp có thể gây đứt gãy chuỗi cung ứng, thiệt hại về tài sản, phát sinh nghĩa vụ bồi thường, tranh chấp hợp đồng và ảnh hưởng đến niềm tin của doanh nghiệp vào tính ổn định, dự báo được của chính sách pháp luật.
Vì vậy, đề nghị thiết kế một khoảng thời gian chuyển tiếp hợp lý để các bên rà soát, điều chỉnh hoặc thanh lý hợp đồng; đồng thời phân loại hợp đồng theo mục đích sử dụng khí N₂O. Các hợp đồng phục vụ y tế, thực phẩm, nghiên cứu khoa học, sản xuất công nghiệp và các nhu cầu hợp pháp khác cần được tiếp tục thực hiện hoặc chuyển đổi sang cơ chế quản lý phù hợp. Chỉ những hợp đồng có mục đích trực tiếp phục vụ việc sử dụng khí N₂O qua đường hô hấp không đúng quy định mới cần bị đình chỉ hoặc chấm dứt theo lộ trình cụ thể.
Đóng góp ý kiến vào sửa đổi danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện, các đại biểu thống nhất với sự cần thiết ban hành Dự thảo Luật, nhằm tiếp tục cải cách môi trường đầu tư, kinh doanh, cắt giảm điều kiện kinh doanh không cần thiết và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Dự thảo đã thay thế toàn bộ Phụ lục IV và thực hiện rà soát nhiều ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện theo hướng tinh gọn hơn.
Tuy nhiên, đại biểu Phan Thị Mỹ Dung (Đoàn ĐBQH tỉnh Tây Ninh) đề nghị, Ban soạn thảo tiếp tục rà soát tổng thể Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện trên cơ sở dựa vào một bộ tiêu chí thống nhất, khách quan, áp dụng chung cho tất cả các ngành, nghề, thay vì chủ yếu dựa trên chỉ tiêu cắt giảm và đề xuất của từng bộ, ngành quản lý chuyên ngành.
Theo đại biểu, Quốc hội không chỉ sửa một phụ lục của Luật Đầu tư, mà đang quyết định cơ hội thực hiện một cuộc rà soát thể chế mang tính tổng thể để loại bỏ các rào cản gia nhập thị trường không còn cần thiết, tạo động lực mới cho tăng trưởng kinh tế, gắn với mục tiêu cải cách thể chế, cắt giảm thủ tục hành chính và phát huy tối đa nguồn lực xã hội. Việc một ngành, nghề được giữ lại hay đưa ra khỏi Danh mục phải căn cứ vào các tiêu chí như: mức độ ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, trật tự an toàn xã hội, sức khỏe cộng đồng, môi trường; mức độ cần thiết của việc áp dụng điều kiện kinh doanh.
Việc sửa đổi cần giải đáp các nội dung: Ngành nghề có còn đáp ứng tiêu chí hạn chế quyền tự do kinh doanh theo Luật Đầu tư hay không? Mục tiêu quản lý đã được bảo đảm bằng pháp luật chuyên ngành hay chưa? Có thể chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm hay không? Điều kiện kinh doanh có thực chất là điều kiện kỹ thuật, tiêu chuẩn, quy chuẩn hay không? Chi phí tuân thủ và tác động đến môi trường đầu tư, đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã và hộ kinh doanh; thực trạng và xu hướng cải cách quản lý nhà nước? Nếu áp dụng cách này để rà soát toàn bộ Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, sẽ bảo đảm tính minh bạch, nhất quán và tránh tình trạng còn có xu hướng giữ lại các điều kiện thuộc phạm vi quản lý của mình.
Từ cách tiếp cận nêu trên, đại biểu Phan Thị Mỹ Dung đề nghị Ban soạn thảo tiếp tục nghiên cứu bổ sung vào dự thảo lần này đưa hoạt động kinh doanh chăn nuôi trang trại, hoạt động kinh doanh giống cây trồng, giống vật nuôi ra khỏi Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Đây là lĩnh vực đã được điều chỉnh khá đầy đủ bằng pháp luật chuyên ngành về chăn nuôi, thú y, bảo vệ môi trường và an toàn thực phẩm và hệ thống quy chuẩn kỹ thuật quốc gia. Việc tiếp tục coi đây là ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện là chưa thật sự cần thiết, trong khi việc bãi bỏ sẽ góp phần cắt giảm thủ tục hành chính, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho nhà đầu tư và người sản xuất, phù hợp với chủ trương phát triển nông nghiệp hiện đại, quy mô lớn và cải cách mạnh mẽ môi trường đầu tư kinh doanh.
Việc bãi bỏ điều kiện đầu tư kinh doanh đối với 2 ngành này sẽ góp phần cắt giảm chi phí tuân thủ, khuyến khích đầu tư vào nông nghiệp quy mô lớn, phù hợp chủ trương cải cách thể chế và phát triển kinh tế tư nhân của Đảng tại Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân.
