Chiều 9/11, Quốc hội sẽ thảo luận ở hội trường về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Mỗi năm thêm một lớp thanh niên hút thuốc lá
Góp ý vào dự án Luật, đại biểu Nguyễn Hải Long, (Đoàn TP. Đà Nẵng) nêu thực tế nhiều người đã hút thuốc nhiều năm, nhiều lần muốn bỏ mà chưa bỏ được. Phần lớn bắt đầu hút thuốc từ những năm mười tám, đôi mươi. Nhiều vị cha mẹ không khỏi bất lực khi thấy đứa con vừa tròn 18 tuổi cầm điếu thuốc trên tay.
“Chúng ta có thể thay đổi điều này ngay trong dự án Luật này”- đại biểu Nguyễn Hải Long nhấn mạnh và cho biết tại phiên thảo luận Tổ, đại biểu đã đề nghị nâng độ tuổi được mua thuốc lá từ 18 lên 21.
Theo đại biểu, Bộ Y tế đã giải trình rằng nội dung này cần được nghiên cứu thêm về mô hình khoa học, kinh nghiệm quốc tế, đánh giá tác động, lấy ý kiến đối tượng chịu ảnh hưởng và thẩm định chính sách, nên trong kỳ này không kịp quy trình, thủ tục.
Tuy nhiên, tháng 5/2026, Bộ Y tế có báo cáo số 852 đánh giá tác động của chính sách cấm người sinh từ ngày 1/1/2010 trở về sau mua và sử dụng thuốc lá, tức là cấm suốt đời, không dừng ở tuổi 21.
Báo cáo đã đề cập kinh nghiệm quốc tế, mô hình dự báo đến năm 2074 và đánh giá tính hợp hiến của chính sách.
Đồng thời, báo cáo đưa ra nhận định, nếu tiếp tục giữ mốc 18 tuổi, mỗi năm sẽ có thêm một lớp thanh niên bước qua ngưỡng tuổi được phép mua thuốc lá, trở thành đối tượng để ngành công nghiệp thuốc lá khai thác lâu dài.
Chính sách này từng được lấy ý kiến công khai với phần lớn người dân ủng hộ và trình Chính phủ, nhưng sau đó không còn trong dự thảo trình Quốc hội. Tháng 10 vừa qua, bốn hội chuyên ngành gồm Hội Ung thư, Hội Tim mạch, Hội Hồi sức cấp cứu và chống độc, Hội Miễn dịch trị liệu ung thư Việt Nam cũng gửi công văn đề nghị đưa quy định này trở lại.
Càng hút sớm càng khó cai
Về ý kiến cho rằng cần lấy ý kiến đối tượng chịu tác động, theo đại biểu Nguyễn Hải Long, những người chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, hơn 100.000 người tử vong mỗi năm, đã không còn cơ hội lên tiếng; tiếng nói của họ được thể hiện qua kiến nghị của các thầy thuốc.
Dẫn điều tra năm 2021 trong báo cáo của Bộ Y tế, đại biểu cho biết tỷ lệ hút thuốc ở nam giới từ 15-19 tuổi là 5,46%, nhưng ở nhóm 20-24 tuổi lên tới 32,6%, cao gấp gần 6 lần. Theo đại biểu, giai đoạn 18-21 tuổi là thời điểm thanh niên rời gia đình, có tiền riêng và chịu ảnh hưởng từ các nhóm bạn mới, trong khi chưa được bảo vệ đầy đủ.
Các nghiên cứu khoa học thần kinh cho thấy não bộ tiếp tục hoàn thiện đến khoảng 25 tuổi, trong đó vùng vỏ não trước trán – bộ phận kiểm soát khả năng cân nhắc và kiềm chế – hoàn thiện sau cùng. Báo cáo của Viện Y học Hoa Kỳ cũng kết luận thanh thiếu niên đặc biệt dễ bị nicotine gây nghiện, càng bắt đầu hút sớm càng nghiện sâu và khó cai.
Mô hình của Viện này dự báo nâng tuổi mua thuốc lá lên 19 sẽ giúp giảm tỷ lệ hút thuốc 3%, lên 21 tuổi giảm 12% và lên 25 tuổi giảm 16%. Đến nay, ít nhất 15 quốc gia đã áp dụng mốc tuổi 21.
Nâng tuổi được mua thuốc lá theo lộ trình
Đại biểu Nguyễn Hải Long nói Luật này ban hành từ năm 2012, mười bốn năm mới có một lần sửa đổi như hôm nay; chờ dịp sau có thể lại là nhiều năm nữa.
Theo mô hình của Bộ Y tế, mỗi năm giữ mốc 18 tuổi, nước ta có thêm khoảng 190 nghìn nam thanh niên trở thành người hút thuốc.
Mỗi năm chờ nghiên cứu thêm, lại có gần 200 nghìn thanh niên bước vào nghiện và hàng chục nghìn người trong số đó sẽ chết sớm.
Vì vậy, đại biểu đề nghị nâng độ tuổi được mua thuốc lá lên 21 tuổi theo lộ trình 19, 20, 21 tuổi, mỗi mốc có hiệu lực từ ngày 1/1 hằng năm, bắt đầu từ năm 2028, để người đang được mua hợp pháp không bị mất quyền.
Tôi chính thức kiến nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội khi biểu quyết thông qua Luật thì nội dung tuổi được thể hiện 2 phương án để lấy biểu quyết của Quốc hội, trong đó mốc 21 tuổi là phương án 1.
Đại biểu Nguyễn Hải Long nói rằng đề nghị này sẽ khiến các hãng thuốc lá "ghét" ông nhưng vẫn "mong Quốc hội quyết định để các bậc cha mẹ bớt đi nỗi bất lực và thanh niên của chúng ta bớt đi cơn nghiện suốt đời”.
