Công trình được đánh giá là tài liệu khoa học có giá trị, góp phần nghiên cứu và tôn vinh một nhân vật tiêu biểu của phong trào yêu nước Việt Nam cuối thế kỷ XIX.
Nguyễn Quang Bích (1832-1890) là vị quan triều Nguyễn, đồng thời là lãnh tụ nổi bật của Phong trào Cần Vương ở khu vực Tây Bắc. Không chỉ là nhà yêu nước, ông còn được biết đến như một nhà thơ, nhà văn và trí thức văn hóa lớn, hội tụ những phẩm chất tiêu biểu của tầng lớp Nho sĩ trong giai đoạn lịch sử giao thời. Ở ông thể hiện rõ sự chuyển biến tư tưởng từ trung quân ái quốc sang ý thức độc lập dân tộc.
Cuốn sách được biên soạn dựa trên nhiều nguồn tư liệu lịch sử, văn học, khảo cứu địa phương cùng kết quả của các hội thảo khoa học cấp quốc gia. Nội dung tái hiện một cách hệ thống cuộc đời, sự nghiệp và tư tưởng của Nguyễn Quang Bích, đồng thời làm rõ bối cảnh chính trị và xã hội Việt Nam cuối thế kỷ XIX.
Đặc biệt, vai trò của ông trong phong trào Cần Vương tại vùng Tây Bắc - địa bàn chiến lược, nơi diễn ra nhiều cuộc kháng chiến quyết liệt gắn với đồng bào các dân tộc thiểu số được phân tích sâu sắc.
Phát biểu tại sự kiện, bà Phạm Thị Thinh, Phó Giám đốc - Phó Tổng Biên tập Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, nhấn mạnh: lịch sử Việt Nam là dòng chảy của tinh thần yêu nước và ý chí đấu tranh chống ngoại xâm. Trong đó, Nguyễn Quang Bích là hình tượng tiêu biểu của lớp trí thức Nho học cuối thế kỷ XIX - những con người sẵn sàng từ bỏ con đường quan lộ để dấn thân vì độc lập dân tộc, lấy nhân nghĩa làm nền tảng hành động.
Theo bà Phạm Thị Thinh, Nguyễn Quang Bích không chỉ là vị quan thanh liêm mà còn là thủ lĩnh kiên cường tại vùng núi Tây Bắc. Trong điều kiện địa hình hiểm trở, lực lượng phân tán, ông đã quy tụ các lực lượng, đoàn kết đồng bào các dân tộc, duy trì phong trào kháng chiến trong nhiều năm, gây cho thực dân Pháp nhiều tổn thất. Bên cạnh đó, ông còn thể hiện tầm nhìn của một nhà ngoại giao khi chủ trương mở rộng quan hệ, tranh thủ sự ủng hộ từ bên ngoài cho phong trào.
Không chỉ dừng lại ở vai trò quân sự, Nguyễn Quang Bích còn để lại dấu ấn sâu đậm trong lĩnh vực văn học. Thơ văn của ông giàu cảm xúc, thấm đẫm tinh thần yêu nước, phản ánh rõ khí tiết và nhân cách của một trí thức lớn: uyên thâm nhưng gần gũi nhân dân, cương trực mà khoan hòa.
Đại diện đơn vị xuất bản cho biết, cuốn sách là kết quả của quá trình làm việc nghiêm túc, phối hợp chặt chẽ giữa các nhà khoa học và đội ngũ biên tập viên.
Công trình không chỉ góp phần làm phong phú nhận thức về một giai đoạn lịch sử quan trọng mà còn khẳng định những đóng góp của Nguyễn Quang Bích trong dòng chảy lịch sử dân tộc, qua đó bồi đắp lòng yêu nước và ý thức trách nhiệm cho thế hệ hôm nay.
Tại buổi lễ, các nhà sử học, nhà nghiên cứu đã cùng trao đổi và chia sẻ thêm những thông tin quý giá về cuộc đời, sự nghiệp và những đóng góp của nhà trí thức yêu nước Nguyễn Quang Bích, cũng như nội dung, giá trị cuốn sách, qua đó tiếp tục làm sáng rõ thêm bối cảnh lịch sử, chính trị, xã hội Việt Nam và vai trò thủ lĩnh của Nguyễn Quang Bích trong phong trào kháng chiến chống Pháp ở Tây Bắc giai đoạn cuối thế kỷ XIX.
