Lễ hội xuống đồng, hay còn gọi là Lễ Lồng Tồng, được tổ chức thường niên vào mùng 9-10 tháng Giêng hàng năm, là nghi lễ cầu mùa truyền thống của đồng bào Tày, gắn với không gian văn hóa cách mạng đặc trưng nơi “Thủ đô gió ngàn”.
Từ sáng sớm, dưới chân đèo De, không khí lễ hội đã rộn ràng trong tiếng trống hội, tiếng đàn Tính ngân nga hòa cùng sắc áo chàm truyền thống. Giữa không gian linh thiêng của vùng ATK, nghi thức cày tịch điền được cử hành trang trọng, mở đầu mùa vụ mới với ước nguyện mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.
Một lão nông uy tín trong vùng thực hiện những đường cày đầu tiên. Thầy Mo làm lễ, vẩy nước cầu phúc; hạt giống được gieo tượng trưng để người dân mang về trộn với giống của gia đình, gửi gắm niềm tin vào năm mới đủ đầy. Những nghi lễ cổ truyền không chỉ tái hiện đời sống nông nghiệp xưa mà còn thể hiện sự gắn bó bền chặt giữa con người với đất trời.
Điểm nhấn đặc biệt của phần hội là hoạt động tung còn tại sân trung tâm đèo De. Cây nêu cao hơn 15m được dựng lên, vòng tròn trên ngọn tre tượng trưng cho mặt trời, quả còn ngũ sắc mang ý nghĩa sinh sôi, phát triển. Ngay lượt ném đầu tiên, quả còn xuyên qua vòng tròn trong tiếng reo hò phấn khởi, mở màn chuỗi hoạt động văn hóa, thể thao sôi nổi như hát then, đàn Tính, giao lưu văn nghệ các dân tộc.
Trong nhiều năm qua, Lễ hội Lồng Tồng ATK Định Hóa đã trở thành điểm hội tụ của gần 40 dân tộc anh em vùng Việt Bắc, kết nối cộng đồng giữa ATK Định Hóa (Thái Nguyên) và ATK Tân Trào (tỉnh Tuyên Quang). Đây không chỉ là dịp sinh hoạt tín ngưỡng đầu xuân mà còn mở ra không gian giao lưu văn hóa, thúc đẩy liên kết phát triển du lịch khu vực cửa ngõ Tây Bắc.
Chủ nhiệm Câu lạc bộ Hợp tác xã Gió Ngàn, bà Lý Thị Chiên cho biết, năm nay địa phương tái hiện đầy đủ nghi thức Lồng Tồng theo đúng tinh thần truyền thống của người Tày. Việc phục dựng được thực hiện bài bản, góp phần bảo tồn và lan tỏa giá trị di sản.
Theo ông Lê Ngọc Linh, Bí thư Đảng ủy - Chủ tịch HĐND xã Phú Đình, đèo De là “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống cách mạng. Trong kháng chiến chống Pháp, nơi đây từng là căn cứ quan trọng của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Trung ương Đảng. Hiện trên đỉnh đèo có Nhà tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh, trở thành điểm đến văn hóa, lịch sử và tâm linh của đông đảo du khách.
Đại diện ngành văn hóa địa phương cho biết, tỉnh đang chú trọng phát huy giá trị di sản gắn với phát triển du lịch bền vững. Dự kiến, Thái Nguyên sẽ đặt mốc km số 0 tại đỉnh đèo De nhằm khẳng định dấu ấn “Thủ đô kháng chiến”, đồng thời tạo điểm nhấn thu hút du khách về nguồn.
Không chỉ là lễ hội cầu mùa, Lễ hội Lồng Tồng ATK Định Hóa còn thể hiện tinh thần đoàn kết của cộng đồng các dân tộc Việt Bắc. Khi di sản được gìn giữ và “đánh thức” đúng cách, những giá trị văn hóa truyền thống sẽ tiếp tục trở thành nguồn lực quan trọng, góp phần tạo động lực phát triển mới cho tỉnh Thái Nguyên trong tương lai.
