Theo UBCKNN, việc xây dựng Nghị định xuất phát từ nhu cầu cấp thiết về huy động nguồn lực xã hội cho phát triển kết cấu hạ tầng trong bối cảnh Việt Nam cần khoảng 30-40 tỷ USD mỗi năm cho đầu tư hạ tầng giai đoạn 2025-2040.
Dự thảo Nghị định được xây dựng trên cơ sở Luật Doanh nghiệp, Luật Chứng khoán, Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư và các nghị quyết, kết luận của Đảng, Chính phủ liên quan đến phát triển thị trường vốn, thúc đẩy kinh tế tư nhân và huy động nguồn lực cho hạ tầng chiến lược.
Bộ Tài chính cho biết, trong thời gian tới, nhiều công trình trọng điểm như đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, mạng lưới 3.000 km cao tốc, hệ thống đường sắt đô thị, hạ tầng năng lượng và chuyển đổi số quốc gia sẽ cần nguồn vốn trung và dài hạn rất lớn. Tuy nhiên, các dự án PPP hiện vẫn phụ thuộc chủ yếu vào vốn vay ngân hàng, trong khi hệ thống tín dụng đang chịu áp lực về giới hạn cấp tín dụng, quản trị rủi ro và cân đối kỳ hạn vốn.
Cơ quan soạn thảo cho rằng, việc phát triển kênh trái phiếu doanh nghiệp cho các dự án PPP sẽ góp phần giảm áp lực lên hệ thống ngân hàng, đồng thời mở rộng cơ hội tham gia của các nhà đầu tư tổ chức và dòng vốn dài hạn vào phát triển hạ tầng quốc gia.
Đáng chú ý, dự thảo Nghị định thiết kế nhiều quy định riêng phù hợp với đặc thù của doanh nghiệp dự án PPP. Theo đó, loại trái phiếu được phép chào bán là trái phiếu không chuyển đổi, không kèm chứng quyền và phải được bảo đảm thanh toán.
Về điều kiện phát hành, dự thảo kế thừa nhiều quy định hiện hành của Luật Chứng khoán như yêu cầu về vốn điều lệ, phương án phát hành, nghĩa vụ với nhà đầu tư, cam kết niêm yết, có tổ chức tư vấn phát hành và tài khoản phong tỏa.
Tuy nhiên, để phù hợp với mô hình PPP, dự thảo không yêu cầu doanh nghiệp dự án phải có thời gian hoạt động tối thiểu hoặc có lãi trong các năm trước phát hành. Thay vào đó, doanh nghiệp phải có hợp đồng dự án PPP đã ký kết hợp pháp, bảo đảm tổng mức vốn vay và đáp ứng yêu cầu xếp hạng tín nhiệm hoặc bảo lãnh thanh toán trái phiếu.
Một nội dung đáng chú ý khác là yêu cầu về xếp hạng tín nhiệm. Theo dự thảo, trái phiếu PPP phát hành ra công chúng phải được xếp hạng tín nhiệm bởi tổ chức độc lập, trừ trường hợp được tổ chức tín dụng, tổ chức tài chính quốc tế hoặc đơn vị bảo lãnh thanh toán bảo lãnh toàn bộ gốc và lãi trái phiếu.
Dự thảo cũng quy định chặt chẽ cơ chế bảo đảm thanh toán. Trường hợp doanh nghiệp chưa đủ điều kiện vận hành, khai thác công trình hạ tầng, trái phiếu phải được bảo lãnh thanh toán vô điều kiện và không hủy ngang toàn bộ gốc, lãi. Khi dự án đã đủ điều kiện vận hành, trái phiếu có thể được bảo đảm bằng tài sản hoặc kết hợp với bảo lãnh thanh toán.
Đối với mục đích sử dụng vốn, doanh nghiệp PPP chỉ được sử dụng tiền thu từ phát hành để thực hiện dự án PPP hoặc cơ cấu lại nợ. Trong thời gian chưa giải ngân, nguồn vốn này chỉ được gửi tiết kiệm ngân hàng hoặc đầu tư vào các tài sản an toàn như trái phiếu Chính phủ, chứng chỉ tiền gửi.
Nhằm tăng cường bảo vệ nhà đầu tư, dự thảo quy định tổ chức phát hành phải thanh toán đầy đủ, đúng hạn gốc và lãi trái phiếu; không được chia cổ tức hoặc phân phối lợi nhuận khi chưa hoàn thành nghĩa vụ với trái chủ. Đồng thời, tổ chức phát hành phải công bố định kỳ tiến độ triển khai dự án PPP, kết quả xếp hạng tín nhiệm và các sự kiện ảnh hưởng đến khả năng trả nợ trái phiếu.
Theo Bộ Tài chính, việc ban hành Nghị định được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý riêng cho doanh nghiệp dự án PPP tiếp cận thị trường vốn, góp phần thúc đẩy huy động hiệu quả nguồn lực xã hội cho đầu tư hạ tầng và phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp theo chiều sâu trong giai đoạn tới.
