Một buổi sáng trên vùng quê Hà Tĩnh, tiếng gà gáy, tiếng người lao động hòa cùng nhịp sống yên bình. Giữa không gian ấy, ông Nguyễn Đình Toán vẫn tất bật với những dự án dành cho người khuyết tật. Ít ai biết rằng người đàn ông luôn truyền năng lượng tích cực ấy đã sống trong bóng tối gần như suốt cuộc đời.
Từ bóng tối số phận đến người gieo hy vọng
Sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo vùng ven biển Hà Tĩnh, tuổi thơ của ông gắn với những tháng ngày lớn lên tại Trung tâm nuôi dưỡng người già và trẻ em tàn tật ở Hà Nội. Mất ánh sáng từ khi còn nhỏ, cuộc đời tưởng như khép lại trước mắt cậu bé năm nào. Nhưng chính trong nghịch cảnh, ông lại tìm thấy "ánh sáng" của riêng mình. Đó là ánh sáng của tri thức.
Không chấp nhận đầu hàng số phận, ông miệt mài học tập, tốt nghiệp Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội chuyên ngành Xã hội học - Công tác xã hội. Sau đó, ông tiếp tục tham gia nhiều chương trình đào tạo quốc tế tại các trường đại học của Hoa Kỳ, từng bước trang bị kiến thức để đồng hành với cộng đồng người khuyết tật.
Con đường học tập ấy không chỉ thay đổi cuộc đời ông mà còn mở ra cơ hội cho hàng nghìn người cùng hoàn cảnh.
Ngay từ năm 2004, khi công nghệ thông tin còn khá xa lạ với nhiều người khiếm thị, bài viết "Người khiếm thị với công nghệ thông tin" của ông đã góp phần thay đổi cách nhìn của xã hội về khả năng tiếp cận công nghệ của người mù.
Sau đó, ông trở thành tình nguyện viên giảng dạy tin học, trực tiếp hỗ trợ hơn 1.000 người khiếm thị tiếp cận máy tính, Internet và công nghệ số, mở ra cánh cửa mới để học tập, làm việc và hòa nhập cộng đồng.
Không dừng lại ở lĩnh vực công nghệ, năm 2009, trên cương vị Giám đốc Trung tâm Phát triển Kỹ năng và Tri thức Công tác xã hội (thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam), ông tiếp tục mở rộng hợp tác quốc tế, triển khai nhiều chương trình nâng cao năng lực, thúc đẩy quyền bình đẳng và hòa nhập cho người khuyết tật.
Những nỗ lực bền bỉ ấy được ghi nhận bằng nhiều giải thưởng trong nước và quốc tế như giải thưởng Thúc đẩy việc làm cho người khuyết tật (2008), Giải Nhất cuộc thi "Người khuyết tật và việc làm" (2010) hay tham gia cuộc thi Phòng chống tham nhũng do Ngân hàng Thế giới và Thanh tra Chính phủ tổ chức năm 2011.
Nhưng với ông, phần thưởng lớn nhất không phải là những tấm bằng khen. Đó là khi nhìn thấy người khuyết tật có việc làm, có thu nhập và sống bằng chính sức lao động của mình.
Năm 2021, ông Nguyễn Đình Toán chủ trì dự án đào tạo nghề tẩm quất cho 20 người khiếm thị do Quỹ Y tế - Giáo dục - Văn hóa Việt Nam - Hoa Kỳ tài trợ.
Sau khóa học, nhiều học viên đã có việc làm ổn định, tự tin mở cơ sở hành nghề hoặc làm việc tại các trung tâm chăm sóc sức khỏe. Thành công ấy càng thôi thúc ông tiếp tục tìm kiếm những mô hình sinh kế phù hợp hơn với người khuyết tật.
Tháng 10/2025, từ thực tiễn địa phương, ông cùng Hội Bảo trợ Người khuyết tật và Trẻ mồ côi tỉnh Hà Tĩnh triển khai mô hình "Tổ hợp tác nuôi gà sạch bằng thức ăn tự chế" tại xã Cẩm Bình.
Mô hình quy tụ từ 3 đến 5 hộ phụ nữ khuyết tật, phát triển đàn gà khoảng 1.000 con mỗi năm theo hướng hữu cơ. Thức ăn được tận dụng từ nguyên liệu sẵn có tại địa phương, đồng thời nhận được sự hỗ trợ kỹ thuật từ Khoa Nông nghiệp - Môi trường, Trường Đại học Hà Tĩnh.
Không chỉ tạo việc làm ổn định cho ít nhất 5 người khuyết tật với lợi nhuận khoảng 90 triệu đồng/năm, mô hình còn góp phần giảm phát thải CO₂, tạo ra thực phẩm sạch và hướng tới phát triển sinh kế bền vững.
Chưa dừng lại ở đó, ông đang mở rộng thêm dự án nuôi ốc bươu đen trên diện tích 2 ha, với tổng vốn đầu tư khoảng 300 triệu đồng, dự kiến cho sản lượng từ 10 đến 15 tấn mỗi vụ.
Chia sẻ về hành trình ấy, ông Nguyễn Đình Toán xúc động nói: "Tôi luôn tin rằng, người khuyết tật không cần sự thương hại, họ cần được trao cơ hội để tự khẳng định mình. Mục tiêu lớn nhất của dự án không chỉ là tạo sinh kế, mà là trao quyền, trao niềm tin để mỗi người khuyết tật được sống có ích, được lao động và đóng góp cho xã hội bằng chính sức lực và trí tuệ của mình. Khi họ tự làm ra sản phẩm sạch, được cộng đồng ghi nhận và tôn trọng, đó mới là giá trị thật sự của sự hòa nhập và phát triển bền vững".
Có lẽ, đó cũng chính là triết lý sống mà người đàn ông khiếm thị ấy đã kiên trì theo đuổi suốt nhiều năm qua.
Chung tay mở cánh cửa hòa nhập
Theo thống kê, Hà Tĩnh hiện có hơn 64.000 người khuyết tật, chiếm gần 5% dân số toàn tỉnh. Phần lớn trong số họ vẫn đối mặt với nhiều rào cản về học tập, việc làm và hòa nhập xã hội. Chính vì vậy, bên cạnh nỗ lực vươn lên của mỗi cá nhân, sự đồng hành của các cấp, ngành và các tổ chức xã hội trở thành điểm tựa quan trọng.
Trong 6 tháng đầu năm 2025, Hội Bảo trợ Người khuyết tật và Trẻ mồ côi tỉnh Hà Tĩnh đã vận động được hơn 15,6 tỷ đồng, hỗ trợ 26.800 lượt người khuyết tật, trẻ mồ côi và bệnh nhân nghèo.
Nhiều chương trình thiết thực được triển khai như trao học bổng, tặng máy tính cho người sử dụng xe lăn, hỗ trợ tiếp cận dịch vụ công trực tuyến thông qua ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và ChatGPT, góp phần thu hẹp khoảng cách số đối với người khuyết tật.
Song song với đó, các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao cũng được đẩy mạnh. Đội văn nghệ người khuyết tật Hà Tĩnh đã đạt thành tích cao tại Hội thi "Tiếng hát người khuyết tật toàn quốc - khu vực miền Trung - Tây Nguyên", tiếp thêm niềm tin để nhiều người tự tin hòa nhập cộng đồng.
Ông Mai Lê Thuộc, Phó Giám đốc Sở Y tế Hà Tĩnh cho biết hiện tỉnh đang thực hiện đồng bộ các chính sách trợ giúp xã hội, chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng, hỗ trợ học nghề và giải quyết việc làm cho người khuyết tật.
Toàn tỉnh có hơn 30.000 người được hưởng trợ cấp xã hội hằng tháng, hơn 43.000 người được cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí. Mỗi năm, hàng trăm người khuyết tật được khám, chữa bệnh, học nghề và vay vốn phát triển sinh kế, từng bước nâng cao chất lượng cuộc sống.
Không chỉ hỗ trợ tại cộng đồng, Hà Tĩnh còn quan tâm chăm sóc những trường hợp đặc biệt khó khăn. Hiện có 136 người khuyết tật đặc biệt nặng đang được nuôi dưỡng tại các cơ sở bảo trợ xã hội công lập, góp phần giảm gánh nặng cho gia đình và tạo điều kiện để họ được chăm sóc toàn diện.
Theo ông Nguyễn Văn Sơn, Chủ tịch Hội Bảo trợ Người khuyết tật và Trẻ mồ côi tỉnh Hà Tĩnh, điều quan trọng nhất không chỉ là hỗ trợ vật chất mà còn là khơi dậy ý chí vươn lên của mỗi người.
"Phát huy truyền thống nhân ái, tinh thần 'lá lành đùm lá rách' của quê hương, Hội luôn nỗ lực trở thành cầu nối giữa cộng đồng với những người yếu thế. Mỗi chương trình, mỗi dự án đều hướng đến việc trao cơ hội, khơi dậy nghị lực để người khuyết tật và trẻ mồ côi tự tin hòa nhập, sống có ích và đóng góp cho xã hội. Đó không chỉ là trách nhiệm mà còn là hành trình lan tỏa những giá trị nhân văn của Hà Tĩnh", ông Nguyễn Văn Sơn chia sẻ.
Điều đáng quý nhất trong câu chuyện của ông Nguyễn Đình Toán không chỉ là một con người khiếm thị vượt lên số phận, mà là cách ông truyền cảm hứng để nhiều người khác cùng bước qua mặc cảm.
Từ những lớp học tin học đầu tiên, những khóa đào tạo nghề, những mô hình nuôi gà sạch hay dự án nuôi ốc bươu đen hôm nay, tất cả đều có chung một mục tiêu: giúp người khuyết tật được làm việc, được khẳng định giá trị và được sống bằng chính sức lao động của mình.
Đó cũng là tinh thần xuyên suốt trong các chính sách của Hà Tĩnh và những hoạt động bền bỉ của Hội Bảo trợ Người khuyết tật và Trẻ mồ côi tỉnh là lấy con người làm trung tâm, lấy cơ hội làm chìa khóa để mở cánh cửa hòa nhập.
Từ trong bóng tối của số phận, ông Nguyễn Đình Toán đã thắp lên ánh sáng của niềm tin cho chính mình và cho hàng nghìn người khác. Ánh sáng ấy không chỉ soi đường cho những mảnh đời yếu thế, mà còn góp phần làm đẹp thêm hình ảnh một Hà Tĩnh giàu nghĩa tình, luôn biết nâng đỡ những người kém may mắn bằng những hành động thiết thực, nhân văn và bền vững.
