Thị trường dầu mỏ toàn cầu đang mất cân đối với nguồn cung khi lượng dầu thô vận chuyển đến châu Á dần phục hồi, nhưng nguồn cung nhiên liệu tinh chế, đặc biệt là dầu diesel, vẫn ở mức thấp.
Nguyên nhân chủ yếu là hoạt động lọc dầu tại Trung Đông suy giảm sau các cuộc tấn công của Iran, trong khi vận chuyển nhiên liệu qua eo biển Hormuz gặp nhiều trở ngại. Xuất khẩu dầu diesel của Nga cũng giảm do các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào các nhà máy lọc dầu.
Tình trạng này đã đẩy biên lợi nhuận lọc dầu và giá nhiên liệu lên mức cao kỷ lục trong quý III. Các chuyên gia dự báo nguồn cung sẽ tiếp tục khan hiếm trong quý IV và có thể kéo dài đến năm 2027, khi nhiều nhà máy lọc dầu phải tiến hành bảo trì sau thời gian trì hoãn để duy trì sản lượng.
Nguồn cung dầu thô phục hồi, nhiên liệu tinh chế vẫn thiếu
Diễn biến nhập khẩu dầu của châu Á, khu vực tiêu thụ và nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới, phản ánh rõ sự khác biệt giữa nguồn cung dầu thô và các sản phẩm nhiên liệu đã qua chế biến.
Theo dữ liệu của Kpler, chuyên gia về hàng hóa và năng lượng châu Á của Reuters, trích dẫn, nhập khẩu dầu thô của châu Á đạt 26,39 triệu thùng/ngày trong tháng 10, tăng từ mức 24,24 triệu thùng/ngày của tháng trước.
Con số này gần trở lại mức trung bình 3 tháng trước khi chiến tranh Iran bùng phát, khoảng 27 triệu thùng/ngày, đồng thời cao hơn 39% so với mức đáy 19 triệu thùng/ngày ghi nhận trong tháng 4.
Đáng chú ý, lượng dầu thô nhập khẩu qua eo biển Hormuz của châu Á đã tăng lên 7,4 triệu thùng/ngày trong tháng 10, so với chỉ 1,6 triệu thùng/ngày vào tháng 4. Dù vậy, dòng chảy dầu qua tuyến đường này vẫn thấp hơn khoảng 13 triệu thùng/ngày so với mức trước chiến tranh.
Để bù đắp nguồn cung thiếu hụt, các nhà máy lọc dầu châu Á đã tăng nhập khẩu dầu thô từ Nga và Mỹ, đồng thời tiếp nhận thêm nguồn hàng từ cảng Yanbu của Saudi Arabia bên bờ Biển Đỏ.
Tuy nhiên, tình hình nhập khẩu các sản phẩm dầu đã qua chế biến lại kém tích cực hơn. Trong tháng 10, lượng nhập khẩu các sản phẩm dầu nhẹ và trung bình của châu Á ước đạt 6,15 triệu thùng/ngày, thấp hơn khoảng 10% so với mức trước chiến tranh. Riêng nguồn cung từ Trung Đông vẫn giảm 18,4%.
Mặc dù tổng lượng nhập khẩu nhiên liệu của khu vực đã tăng so với tháng 9 nhờ nguồn hàng bổ sung từ châu Mỹ và châu Phi, sự phục hồi này vẫn chưa đủ để bù đắp lượng cung thiếu hụt từ Trung Đông.
Dầu diesel trở thành mặt hàng khan hiếm nhất
Trong số các sản phẩm dầu mỏ, dầu diesel đang chịu áp lực nguồn cung lớn nhất kể từ mùa hè năm nay. Tình trạng thiếu hụt được phản ánh qua biên lợi nhuận lọc dầu tăng mạnh, cùng với giá bán buôn và bán lẻ nhiên liệu leo thang trên nhiều thị trường.
Dù nguồn cung dầu thô đã cải thiện, các nhà máy lọc dầu bên ngoài Trung Đông và Nga vẫn chưa thể bù đắp phần công suất bị mất. Áp lực càng lớn khi nhu cầu dầu diesel và các sản phẩm chưng cất trung bình khác tăng lên trước mùa đông ở Bắc bán cầu.
Trong ngắn hạn, chính sách xuất khẩu nhiên liệu của Trung Quốc được xem là một trong những yếu tố quan trọng quyết định nguồn cung tại châu Á trong quý IV.
Ông Abhishek Kumar, chuyên gia phân tích thị trường dầu mỏ cấp cao tại Sparta Commodities, cho biết Trung Quốc vẫn là biến số lớn đối với thị trường khu vực. Kế hoạch xuất khẩu các sản phẩm dầu tinh chế trong tháng 10 thấp hơn khoảng 500.000 tấn so với tháng 9, trong khi khối lượng xuất khẩu dầu diesel và nhiên liệu máy bay trong tháng 11 vẫn chưa rõ ràng.
Theo ông Kumar, nếu Trung Quốc tăng xuất khẩu, tình trạng cung cầu nhiên liệu tại châu Á có thể được cải thiện. Tuy nhiên, thị trường vẫn cần thêm thông tin về các giấy phép xuất khẩu và khối lượng hàng thực tế được vận chuyển.
Tình trạng thiếu hụt có thể kéo dài đến giữa năm 2027
Triển vọng nguồn cung nhiên liệu toàn cầu vẫn chưa thực sự khả quan. Các ngân hàng đầu tư và Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cảnh báo tình trạng khan hiếm có thể kéo dài đến giữa năm 2027.
Trong Báo cáo Thị trường Dầu mỏ tháng 10, IEA cho biết xuất khẩu dầu gasoil và dầu diesel bằng đường biển trên toàn cầu đã giảm mạnh kể từ khi khủng hoảng Trung Đông bùng phát.
Theo cơ quan này, sản lượng lọc dầu suy giảm đã kéo lượng xuất khẩu xuống mức trung bình 4,7 triệu thùng/ngày trong 9 tháng đầu năm 2026, thấp hơn 10% so với cùng kỳ năm trước, tương đương mức giảm khoảng 700.000 thùng/ngày.
IEA nhận định ngay cả khi hoạt động lọc dầu tăng trở lại vào đầu năm tới, tình trạng thiếu hụt dầu diesel và dầu gasoil vẫn có thể kéo dài trong năm 2027, tùy thuộc vào tốc độ phục hồi nguồn cung từ Trung Đông.
Nếu nguồn cung khu vực này không sớm được khôi phục, thị trường có thể buộc phải điều chỉnh thông qua việc cắt giảm nhu cầu. Tuy nhiên, biện pháp này có nguy cơ gây ra những tổn thất kinh tế đáng kể.
Trong khi đó, Morgan Stanley cũng dự báo thị trường nhiên liệu toàn cầu sẽ tiếp tục khan hiếm ít nhất đến giữa năm 2027. Một trong những yếu tố gây áp lực là lịch bảo trì nhà máy lọc dầu trong quý II/2027 được dự báo tăng cao bất thường, do nhiều hạng mục đã bị trì hoãn từ năm nay.
Các chuyên gia phân tích của ngân hàng này ước tính công suất lọc dầu phải tạm ngừng trong quý II năm tới để bảo trì sẽ lớn gấp 2,5 lần mức thường thấy trong các đợt bảo dưỡng mùa xuân trên toàn cầu. Quy mô công suất bị gián đoạn thậm chí có thể vượt tổng công suất hiện đang ngừng hoạt động tại Trung Đông và Nga cộng lại.
