Tháng 7 vừa qua, UNDP cùng Chính phủ Na Uy đã công bố một chương trình trị giá 200 triệu USD, hướng tới việc vực dậy ngành năng lượng Ukraine - lĩnh vực chịu tổn thất nặng nề bởi cuộc xung đột kéo dài với Nga.
Sáng kiến này không chỉ tập trung vào việc ứng phó khẩn cấp với khủng hoảng mà còn đặt nền móng cho quá trình hiện đại hóa dài hạn, phù hợp với các mục tiêu chiến lược của quốc gia Đông Âu này.
Thông báo về quan hệ đối tác chiến lược được đưa ra tại Hội nghị Phục hồi Ukraine tổ chức ở Rome. Đây là một phần trong Chương trình Phục hồi Năng lượng Xanh của UNDP tại Ukraine, một dự án kéo dài nhiều năm với sự tham gia của nhiều nhà tài trợ.
Tính đến nay, chương trình đã nhận được sự hỗ trợ tài chính từ các nước như Nhật Bản, Na Uy, Thụy Điển, Đan Mạch, Hàn Quốc, Bỉ, Đức và Iceland.
Vai trò nổi bật của Na Uy trong hỗ trợ năng lượng xanh
Trong suốt cuộc chiến với Nga, Na Uy đã đóng góp hơn 115,3 triệu USD thông qua UNDP để triển khai các hệ thống đồng phát công suất lớn và năng lượng mặt trời trên khắp Ukraine.
Nhờ đó, khả năng tiếp cận năng lượng của người dân được cải thiện đáng kể, đặc biệt tại những khu vực có cơ sở hạ tầng bị hư hại nghiêm trọng.
Bà Cecilie Myrseth, Bộ trưởng Thương mại, Công nghiệp và Thủy sản Na Uy, khẳng định:
“Khoản hỗ trợ 200 triệu USD của chúng tôi, thông qua thỏa thuận với UNDP, thể hiện cam kết mạnh mẽ của Na Uy. Chúng tôi không chỉ giải quyết nhu cầu năng lượng trước mắt mà còn đầu tư vào an ninh năng lượng dài hạn và một tương lai xanh, bền vững cho Ukraine. Đây là bước đi quan trọng để đảm bảo sự kiên cường và ổn định cho người dân nước này”.
Hành động cụ thể: Từ cứu trợ khẩn cấp đến phát triển bền vững
Về ngắn hạn, chương trình đặt mục tiêu khôi phục hệ thống sưởi ấm và cấp nước cho hàng triệu người dân Ukraine. Các bệnh viện và cơ sở cấp nước cũng sẽ được trang bị hệ thống pin dự phòng cùng năng lượng mặt trời để duy trì hoạt động trong bối cảnh khó khăn.
Về dài hạn, sáng kiến tập trung vào việc thúc đẩy quá trình phục hồi xanh, chuyển đổi từ nhiên liệu hóa thạch sang các nguồn năng lượng sạch. Ukraine dự kiến mở rộng năng lượng mặt trời cho các cơ sở hạ tầng xã hội quan trọng như bệnh viện, trường học và nhà trẻ.
Bên cạnh đó, hiệu quả sử dụng năng lượng trong hệ thống cấp nước và xử lý nước thải sẽ được nâng cao, đồng thời triển khai các giải pháp lưu trữ năng lượng tiên tiến.
Chương trình cũng hỗ trợ xây dựng khung pháp lý minh bạch, bền vững và khuyến khích các dự án năng lượng xanh do phụ nữ dẫn dắt.
Ông Haoliang Xu, Quyền Giám đốc UNDP, nhấn mạnh:
“Chúng tôi trân trọng sự hỗ trợ từ Na Uy dành cho Chương trình Phục hồi Năng lượng Xanh. Sáng kiến này không chỉ mang đến giải pháp năng lượng thiết yếu cho Ukraine ngay lúc này mà còn tạo nền tảng cho quá trình chuyển đổi xanh. Với cam kết từ Na Uy, chúng tôi sẽ mở rộng đáng kể sự hỗ trợ dành cho Chính phủ Ukraine, đảm bảo người dân có thể tiếp cận nguồn năng lượng đáng tin cậy”.
Thiệt hại nặng nề và nỗ lực phục hồi
Theo báo cáo mới nhất từ Ngân hàng Thế giới, ngành năng lượng Ukraine đã chịu thiệt hại trực tiếp 20,51 tỷ USD do chiến tranh. Kể từ tháng 2/2022, hơn một nửa công suất phát điện của nước này bị phá hủy, khiến nhiều khu vực rơi vào tình trạng mất điện kéo dài.
Dẫu vậy, Ukraine đã đạt được những bước tiến đáng kể trong việc phục hồi nhờ kế hoạch bài bản và sự hỗ trợ từ cộng đồng quốc tế.
Các cấu trúc bê tông được xây dựng để bảo vệ trạm biến áp, cùng với nỗ lực sửa chữa khoảng 4 GW nhà máy nhiệt điện và thủy điện trong nửa đầu năm 2024, đã giúp ngăn chặn tình trạng mất điện diện rộng.
Ngoài ra, khoảng 1 GW công suất từ điện khí và năng lượng mặt trời cũng được lắp đặt, bao gồm các hệ thống độc lập ngoài lưới.
Hỗ trợ quốc tế và những thách thức kinh tế
Tháng 7 vừa qua, Nhóm Điều phối Năng lượng Ukraine G7+ đã tái khẳng định sự ủng hộ dành cho Ukraine trong cuộc xung đột với Nga, đồng thời cam kết hỗ trợ tái thiết ngành năng lượng.
Chính phủ Canada nhấn mạnh quyết tâm không ngừng nghỉ trong việc sửa chữa khẩn cấp, đẩy nhanh triển khai phát điện phân tán, bảo vệ cơ sở hạ tầng và mở rộng quy mô năng lượng tái tạo. Kể từ năm 2022, nhóm G7+ đã huy động hơn 7 tỷ USD để hỗ trợ năng lượng cho Ukraine.
Tuy nhiên, việc đầu tư mạnh mẽ và sự phụ thuộc ngày càng lớn vào nhập khẩu điện – với sự hỗ trợ từ EU khi tăng công suất nhập khẩu tối đa từ 1,7 lên 2,1 GW vào tháng 12 - đã khiến giá điện tăng vọt. Năm 2024, giá điện cho khách hàng công nghiệp tăng hơn 30%, trong khi hộ gia đình phải chịu mức tăng tới 63%.
Sự chung tay từ nhiều quốc gia và tổ chức đã giúp Ukraine nhanh chóng khôi phục phần lớn cơ sở hạ tầng năng lượng, đồng thời nhập khẩu điện để đáp ứng nhu cầu trong nước.
Những biện pháp giảm thiểu thiệt hại cũng góp phần quan trọng trong việc duy trì hệ thống hiện có, tránh tình trạng mất điện kéo dài. Tuy vậy, để ngành năng lượng Ukraine phục hồi hoàn toàn, quốc gia này sẽ cần thêm nhiều năm nỗ lực cùng hàng tỷ USD đầu tư.
