Theo các nguồn tin am hiểu vấn đề được Financial Times dẫn lại, chính quyền Tổng thống Donald Trump đang cân nhắc cho phép bán các tàu chở dầu thuộc danh sách trừng phạt cho những nhà vận hành hợp pháp, đồng thời dỡ bỏ hạn chế để các tàu này có thể hoạt động trên thị trường toàn cầu.
Đề xuất liên quan đến “đội tàu bóng tối” – mạng lưới tàu thường được sử dụng để vận chuyển dầu của các quốc gia chịu lệnh trừng phạt – được đưa ra trong bối cảnh Mỹ tìm cách kiềm chế giá nhiên liệu tăng cao trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.
Một quan chức Bộ Tài chính Mỹ cho biết, Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) có thể xem xét cấp phép bán các tàu này cho những người mua hợp pháp theo từng trường hợp cụ thể. Theo quan chức này, mục tiêu là đưa các tàu ra khỏi mạng lưới hoạt động bị trừng phạt và chuyển sang phục vụ hoạt động thương mại hợp pháp.
Tại Hội nghị Dầu khí Thế giới ở Riyadh, Ả Rập Xê Út, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright cho biết, tình trạng thiếu tàu chở dầu đang trở thành nút thắt quan trọng, đẩy chi phí vận tải toàn cầu lên cao. Việc nới lỏng trừng phạt có thể giúp bổ sung năng lực vận chuyển dầu thô và nhiên liệu tinh chế, qua đó giảm bớt áp lực lên thị trường.
Bob McNally, cựu cố vấn năng lượng của Tổng thống George W. Bush và hiện là Chủ tịch công ty tư vấn Rapidan Energy, nhận định chính quyền Mỹ đang tìm mọi giải pháp để kéo giá nhiên liệu xuống trước bầu cử, ngay cả khi tác động thực tế của một số biện pháp có thể rất nhỏ.
Động thái trên diễn ra khi giá nhiên liệu tiếp tục gây sức ép lên kinh tế Mỹ. Lạm phát tiêu dùng tại nước này tăng lên 3,7% trong tháng 9, một phần do giá nhiên liệu phục hồi.
Theo dữ liệu được công bố, giá dầu diesel bán lẻ trung bình tại Mỹ đạt 6,31 USD/gallon vào thứ Năm ( ngày 16/10), gần mức cao kỷ lục 6,53 USD/gallon ghi nhận trong những tuần gần đây. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cảnh báo tình trạng thiếu hụt dầu diesel toàn cầu có thể kéo dài đến giữa năm 2027.
Chính quyền ông Trump đã triển khai nhiều biện pháp nhằm hạ nhiệt giá nhiên liệu, bao gồm vận động các đồng minh tăng nguồn cung dầu diesel và xem xét các hạn chế xuất khẩu. Tổng thống Mỹ cũng từng cho phép sử dụng dầu diesel miễn thuế vốn dành cho mục đích nông nghiệp hoặc công nghiệp trên các tuyến đường công cộng.
Tuy nhiên, giới phân tích hoài nghi về khả năng nới lỏng trừng phạt đội tàu bóng tối có thể giúp giải quyết đáng kể tình trạng thiếu hụt hiện nay.
Theo công ty tư vấn Energy Aspects, khoảng 13-19% đội tàu chở dầu toàn cầu nằm trong danh sách trừng phạt của Mỹ. Dù vậy, nhiều tàu trong số này đã cũ và xuống cấp, khiến khả năng bổ sung năng lực vận tải thực tế bị hạn chế. Công ty này cũng lưu ý rằng phần lớn tàu chở dầu từng bị trừng phạt do liên quan đến Nga vẫn tiếp tục hoạt động trong ba tháng gần đây.
Nhóm nghiên cứu Kpler nhận định biện pháp trên khó tạo ra thay đổi đáng kể đối với cuộc khủng hoảng vận tải dầu hiện nay. Theo nhóm này, giá nhiên liệu tăng chủ yếu xuất phát từ rủi ro xung đột leo thang tại Trung Đông, thay vì chỉ do thiếu tàu chở dầu.
Khả năng nới lỏng hạn chế đối với đội tàu bóng tối cũng làm dấy lên lo ngại về chính sách của Washington đối với Moscow. Trước đó, ông Trump tuyên bố tạm thời dỡ bỏ một số lệnh trừng phạt liên quan đến dầu diesel Nga, động thái vấp phải phản ứng từ các đồng minh châu Âu và một nhóm thượng nghị sĩ Mỹ thuộc cả hai đảng.
Thủ tướng Italia Giorgia Meloni vừa qua đã chỉ trích kế hoạch mua dầu diesel Nga của ông Trump, cho rằng đây là lựa chọn rủi ro có thể làm suy yếu sức ép quốc tế nhằm buộc Tổng thống Nga Vladimir Putin chấm dứt chiến sự tại Ukraine.
Những diễn biến này cho thấy chính quyền Mỹ đang đứng trước bài toán cân bằng giữa mục tiêu giảm giá nhiên liệu trong nước và việc duy trì các biện pháp gây sức ép lên Nga. Dù nới lỏng trừng phạt có thể tạo thêm dư địa cho hoạt động vận tải dầu, hiệu quả thực tế vẫn phụ thuộc vào tình trạng của đội tàu, diễn biến xung đột và khả năng khôi phục nguồn cung nhiên liệu toàn cầu.
