Trưng bày “Dòng chảy sơn mài Việt - Từ di sản đến đương đại” thuộc chuỗi sự kiện “Chạm nghề phố cổ 2026”, do Ban quản lý hồ Hoàn Kiếm và Phố cổ Hà Nội phối hợp cùng các nghệ nhân, nghệ sĩ, nhà nghiên cứu tổ chức nhân dịp kỷ niệm 51 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 - 30/4/2026) và hướng tới kỷ niệm 136 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2026).
“Dòng chảy sơn mài Việt - Từ di sản đến đương đại” là hành trình khám phá và tôn vinh vẻ đẹp trường tồn của nghệ thuật sơn mài Việt Nam, từ câu chuyện khởi nguồn nghề sơn của tổ nghề Trần Lư gắn với Đình Hà Vĩ, đến sự hình thành và phát triển của các làng nghề sơn ta - sơn mài lâu đời tiêu biểu tại Việt Nam hiện nay.
Chia sẻ tại lễ khai mạc, bà Ngô Thị Thùy Dương - Trưởng ban, Ban quản lý hồ Hoàn Kiếm và Phố cổ Hà Nội cho biết, sự kiện nằm trong Chuỗi sự kiện “Chạm nghề phố cổ 2026” nhằm khẳng định chiều sâu văn hóa và giá trị độc đáo của khu Phố cổ Hà Nội.
“Trưng bày là sự kiện đặc biệt tôn vinh và tri ân sâu sắc với ông tổ nghề sơn Trần Lư, cùng hành trình giữ lửa nghề bền bỉ của các thế hệ nghệ nhân, họa sĩ. Thông qua không gian tại Đình Hà Vĩ không chỉ giúp công chúng kết nối hơn với các giá trị văn hóa tinh hoa của dân tộc, mà còn khẳng định sức sống mãnh liệt của di sản trong nhịp sống hôm nay”, bà Ngô Thị Thùy Dương nhấn mạnh.
Thông qua hệ thống công cụ truyền thống và lời thuyết minh trực tiếp từ nghệ nhân, công chúng có dịp khám phá trọn vẹn sự tinh xảo trong quy trình chế tác nên một tác phẩm sơn mài Việt Nam. Từ những giọt nhựa sơn thô, quy trình trải qua các công đoạn lọc ủ, làm vóc, phác thảo đến kỹ thuật mài lộ lớp và đánh bóng tinh xảo. Mỗi bước thực hiện đều giúp người xem hiểu rõ sự nhẫn nại và tay nghề khéo léo của người thợ thủ công trong dòng chảy văn hóa dân tộc.
Nói về tầm quan trọng của nghệ thuật sơn mài, nghệ nhân ưu tú Nguyễn Tấn Phát (làng Đường Lâm) khẳng định: “Nghệ thuật sơn mài là di sản truyền thống độc đáo, tạo nên dấu ấn văn hóa riêng biệt của dân tộc Việt Nam. Trải qua nhiều thăng trầm lịch sử, nghề sơn vẫn duy trì sức sống mãnh liệt, luôn gắn bó mật thiết với nhịp sống thường nhật của người dân từ xưa đến nay. Sự giao thoa hài hòa giữa giá trị thẩm mỹ di sản và tính ứng dụng sáng tạo trong mỹ thuật, thiết kế hiện đại đã giúp sơn mài không chỉ giữ vững hồn cốt truyền thống mà còn trở nên gần gũi, sinh động trong bối cảnh đương đại".
Điểm nhấn độc đáo của trưng bày là không gian trải nghiệm thực tế, nơi công chúng được các nghệ nhân trực tiếp hướng dẫn thực hiện những kỹ thuật chế tác đặc trưng của nghệ thuật sơn mài. Qua đó, khách tham quan có cơ hội thấu hiểu trọn vẹn sự tỉ mỉ và giá trị lao động tinh hoa ẩn sau mỗi tác phẩm truyền thống.
Lần đầu tiên được trực tiếp trải nghiệm làm sản phẩm sơn mài, bạn Nguyễn Văn Giang (20 tuổi, Hà Nội) chia sẻ: “Đây là một trải nghiệm vô cùng thú vị khi được tiếp cận với nghệ thuật sơn mài ứng dụng trên các bức tượng linh vật thay vì chỉ là tranh vẽ truyền thống. Khác xa với hình dung ban đầu, quy trình thực hiện thực tế có độ khó cao và đòi hỏi sự tỉ mẩn để hoàn thành tác phẩm”.
Sự kiện có sự tham gia của bà Trần Thị Thúy Hường, hậu duệ của cụ tổ nghề Trần Lư, hiện đang phát triển nghề truyền thống tại Làng Duyên Thái. Bày tỏ sự xúc động khi chứng kiến di sản của cha ông được tôn vinh trang trọng, bà chia sẻ việc được chứng kiến không gian trưng bày về lịch sử của làng nghề sơn cổ được công chúng đón nhận là niềm vinh dự của thế hệ tiếp nối di sản.
Ngay từ ngày đầu mở cửa, buổi trưng bày sơn mài đã thu hút đông đảo công chúng, từ những nhà nghiên cứu, các nghệ sĩ đồng nghiệp cho đến những người yêu văn hóa dân tộc đã đến tham quan và thưởng lãm.
Tới tham dự trưng bày, bà Bùi Thị Kim Nga (69 tuổi, Hà Nội) cho biết, điểm khác biệt lớn nhất của trưng bày lần này là cơ hội trực tiếp tiếp cận và lắng nghe những chia sẻ tâm huyết từ nghệ nhân ngay tại nơi thờ Tổ nghề. “Sự kết nối này mang lại cái nhìn chân thực, giúp khách tham quan thấu hiểu sâu sắc hơn về sự độc đáo của nghệ thuật sơn mài Việt”, bà Nga nói thêm.
Thông qua các hiện vật, tư liệu và tác phẩm nghệ thuật, người xem có dịp hiểu thêm về sự tinh xảo, bền bỉ của nghề thủ công lâu đời, đồng thời cảm nhận sức sống mới của nghệ thuật sơn mài trong đời sống đương đại.
Các tác phẩm sáng tạo đương đại ứng dụng đa dạng từ thiết kế nội thất, kiến trúc đến đồ gia dụng tại không gian trưng bày là minh chứng cho khả năng sáng tạo phong phú, khẳng định giá trị bền bỉ của di sản sơn mài Việt trong đời sống mới.
Sự kiện trưng bày mở cửa đón khách từ 17/4 đến hết ngày 17/5 tại Đình Hà Vĩ, phường Hoàn Kiếm, Hà Nội.
