Số lượng giảm 1/3, điều tra và phản biện xã hội tiếp tục là điểm nhấn
Sau khi hoàn tất vòng chấm sơ khảo Giải Báo chí Quốc gia lần thứ XX – năm 2025, nhà báo Nguyễn Thu Hà, Trưởng ban Chuyên đề – Khoa giáo, Đài Truyền hình Việt Nam (VTV), Trưởng Tiểu ban Tin, phóng sự truyền hình, cho biết năm nay có 198 tác phẩm dự thi, giảm khoảng 1/3 so với mùa giải trước. Theo bà, sự sụt giảm này phần nào phản ánh quá trình sáp nhập mạnh mẽ của các đơn vị truyền hình trên cả nước.
“Có những đơn vị trước đây gửi nhiều tác phẩm, có chất lượng, nhưng năm nay thậm chí chỉ tham gia với một tác phẩm, mức độ đầu tư cũng chưa được như kỳ vọng. Hy vọng sau khi bộ máy dần ổn định, chất lượng và số lượng tác phẩm sẽ sớm phục hồi”, bà Nguyễn Thu Hà chia sẻ.
Dù số lượng giảm, chất lượng chung của các tác phẩm vẫn được đánh giá bảo đảm, phản ánh sinh động đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa – xã hội của đất nước. Trong đó, phóng sự điều tra tiếp tục là điểm mạnh nổi bật của tiểu ban, với nhiều tác phẩm được chấm điểm cao nhờ sự đầu tư công phu và quá trình theo đuổi đề tài trong thời gian dài.
Tuy nhiên, theo Trưởng Tiểu ban, số lượng tác phẩm có tính điều tra thực sự, phát hiện vấn đề chưa nhiều; phần lớn vẫn là các tác phẩm phản ánh lại kết quả điều tra của cơ quan chức năng, dù được thực hiện khá dụng công.
Bên cạnh các tuyến bài điều tra và phản biện xã hội, nhiều tác phẩm về xây dựng Đảng, hệ thống chính trị như sắp xếp tổ chức bộ máy, chính quyền địa phương hai cấp, đại hội Đảng các cấp; đồng thời ở lĩnh vực thực thi chính sách kinh tế… cũng để lại dấu ấn rõ nét. Ở lĩnh vực văn hóa – giáo dục, các đề tài về du lịch, khắc phục hậu quả thiên tai và lan tỏa giá trị sống tích cực được đánh giá có nhiều phát hiện mới.
Đáng chú ý, các tác phẩm về công nghệ nổi lên khá rõ trong mùa giải năm nay, được cho là lan toả từ tinh thần Nghị quyết 57 về phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Kết quả, Tiểu ban đã lựa chọn 15 tác phẩm vào vòng chung khảo.
Về hạn chế, bà Nguyễn Thu Hà cho rằng không ít tác phẩm truyền hình vẫn nặng về lời bình, chưa khai thác hiệu quả ngôn ngữ hình ảnh – yếu tố cốt lõi của truyền hình. “Phóng sự truyền hình cần kể chuyện bằng hình ảnh thay vì chỉ minh họa cho lời đọc. Với thời lượng 10-15 phút, tác phẩm không chỉ dừng ở phản ánh vấn đề mà cần có chiều sâu phân tích và phát hiện”, bà nhấn mạnh.
Bình luận, tọa đàm truyền hình: Đề tài phong phú nhưng thiếu tác phẩm tạo dấu ấn nổi bật
Với 34 tác phẩm dự thi trong nhóm Bình luận, giao lưu, tọa đàm truyền hình, nhà báo Bùi Thu Thủy, Phó Trưởng ban phụ trách Ban Văn hóa – Giải trí VTV3, Đài Truyền hình Việt Nam (VTV), Trưởng Tiểu ban cho biết con số này giảm đáng kể so với các mùa giải trước.
Theo bà Bùi Thu Thủy, dù số lượng không nhiều nhưng đề tài các tác phẩm vẫn khá phong phú, tập trung vào các vấn đề lớn của đất nước như thi đua yêu nước, khoa học công nghệ, văn hóa và nhiều vấn đề xã hội được dư luận quan tâm.
Tuy nhiên, chất lượng chung chưa thật sự nổi bật như kỳ vọng. “Nhiều đơn vị chủ yếu gửi các chương trình đang phát sóng thường kỳ thay vì có sự đầu tư riêng cho tác phẩm dự giải”, bà nhận định.
Dẫu vậy, vẫn có những tác phẩm tạo dấu ấn nhờ sự đầu tư công phu cả về nội dung lẫn cách tổ chức thực hiện, đặc biệt ở khả năng khai thác nhân vật, tiếp cận vấn đề và tính thời sự xã hội. Một số đề tài văn hóa được đánh giá có hướng tiếp cận thú vị, song chưa thật sự được đào sâu để tạo dấu ấn rõ nét.
Bà Bùi Thu Thủy cũng cho biết một số tác phẩm có chất lượng tốt nhưng không đáp ứng quy định về thời lượng theo thể lệ nên buộc phải loại dù nội dung được đánh giá cao. Theo bà, cần siết chặt hơn việc kiểm soát tiêu chí kỹ thuật ngay từ khâu tiếp nhận tác phẩm nhằm bảo đảm sự công bằng giữa các đơn vị dự thi.
Tiểu ban Bình luận, giao lưu, tọa đàm truyền hình đã chọn 7 tác phẩm vào vòng chung khảo.
Kết thúc vòng sơ khảo, các tiểu ban truyền hình đánh giá mùa giải năm nay tiếp tục ghi nhận nhiều nỗ lực đổi mới về đề tài và cách thể hiện, song cũng đặt ra yêu cầu nâng cao hơn nữa chiều sâu điều tra, tính phát hiện và bản sắc ngôn ngữ truyền hình trong các tác phẩm dự giải.
