Sáng 20/11 tại TP.HCM, Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí (Hội Nhà báo Việt Nam) đã tổ chức tọa đàm “Nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng nhân lực báo chí đáp ứng yêu cầu thực tiễn”.
Sự kiện quy tụ đông đảo nhà quản lý báo chí, lãnh đạo cơ quan báo chí, chuyên gia, giảng viên giàu kinh nghiệm cùng đại diện các Hội Nhà báo khu vực phía Nam, các cơ quan thông tấn báo chí Trung ương và địa phương.
Đáng chú ý, đây là hoạt động chuyên sâu nhằm đánh giá thực trạng, nhận diện nhu cầu và đề xuất giải pháp đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ trong bối cảnh chuyển đổi số và sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI).
Đổi mới đào tạo để bắt nhịp thực tiễn kỷ nguyên số
Phát biểu tại tọa đàm, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Trần Trọng Dũng nhìn nhận đây là hoạt động có ý nghĩa thiết thực, giúp đánh giá đúng thực chất công tác đào tạo, bồi dưỡng trước những đòi hỏi ngày càng cao từ thực tiễn. Hơn thế nữa, tọa đàm còn tạo diễn đàn để các cơ quan báo chí chia sẻ kinh nghiệm, chỉ ra những hạn chế, bất cập và tìm giải pháp phù hợp với đặc thù từng địa bàn, từng loại hình báo chí.
Theo nhà báo Trần Trọng Dũng, thông qua chuỗi tọa đàm triển khai ở các khu vực, Hội Nhà báo Việt Nam kỳ vọng tập hợp đầy đủ hơn tiếng nói từ cơ sở. Từ nền tảng đó, Hội sẽ tiếp tục đổi mới nội dung, phương pháp và cách thức tổ chức đào tạo, bồi dưỡng, qua đó nâng cao năng lực thích ứng cho đội ngũ người làm báo trước những biến đổi dồn dập của môi trường truyền thông số.
Thực tế cho thấy, sự phát triển như vũ bão của công nghệ số, mạng xã hội, AI và các nền tảng truyền thông mới không chỉ đảo lộn cách thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin. Song song đó, xu thế này còn đặt ra những chuẩn mực mới về tư duy, năng lực và bản lĩnh nghề nghiệp cho từng nhà báo.
Chính vì vậy, theo ông Dũng, bài toán đặt ra không nằm ở việc công nghệ có thay thế nghề báo hay không. Vấn đề cốt lõi là người làm báo phải thay đổi như thế nào để tiếp tục hoàn thành tốt sứ mệnh của mình.
“AI có thể tổng hợp dữ liệu, tạo ra hàng vạn con chữ, nhưng không thể có lòng trắc ẩn, sự cẩn trọng trước một số phận con người, và càng không thể chịu trách nhiệm pháp lý hay đạo đức về những gì mình viết” - nhà báo Trần Trọng Dũng nhấn mạnh.
Tuy nhiên, khẳng định giá trị của con người tuyệt nhiên không đồng nghĩa với việc nhà báo được phép đứng yên. Ông Dũng thẳng thắn chỉ ra rằng nhiều cơ quan báo chí địa phương hiện nay đang rất thiếu những người làm báo thực sự am hiểu và làm chủ công nghệ. Không ít phóng viên vẫn lúng túng khi khai thác dữ liệu số, chật vật trước làn sóng tin giả, thậm chí bị cuốn theo áp lực tốc độ, số lượng và hiệu quả tiếp cận công chúng mà vô tình đánh mất chiều sâu tác phẩm cùng sự sáng tạo vốn có.
Coi bồi dưỡng nhân lực là nhiệm vụ chiến lược lâu dài
Xuất phát từ thực tiễn đó, việc nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực báo chí cần được xác định là nhiệm vụ chiến lược và lâu dài. Trong thời gian tới, Hội Nhà báo Việt Nam sẽ tiếp tục chỉ đạo sát sao, đồng thời đẩy mạnh phối hợp với các cơ quan quản lý, cơ sở đào tạo và các chuyên gia hàng đầu trong và ngoài nước để đổi mới mạnh mẽ nội dung, chương trình lẫn phương pháp giảng dạy.
Bên cạnh đó, nội dung bồi dưỡng phải được thiết kế sát hơn với nhu cầu của từng nhóm học viên, từng loại hình báo chí và từng vị trí công tác. Cùng với việc cập nhật kiến thức, kỹ năng mới về công nghệ, dữ liệu và AI, công tác đào tạo cần đặc biệt chú trọng đạo đức nghề nghiệp, năng lực kiểm chứng thông tin, tư duy phản biện và trách nhiệm xã hội của người làm báo.
Nhà báo Trần Trọng Dũng bày tỏ kỳ vọng mỗi khóa bồi dưỡng, mỗi buổi tọa đàm sẽ không dừng lại ở việc trao đổi nghiệp vụ đơn thuần. Quan trọng hơn, những diễn đàn này phải thực sự tiếp thêm tri thức mới, cảm hứng sáng tạo và ngọn lửa nhiệt huyết nghề nghiệp cho đội ngũ phóng viên, biên tập viên.
Tại tọa đàm, các đại biểu cũng tập trung thảo luận ba chủ đề chính: Một là về yêu cầu thực tiễn đối với nhân lực báo chí trong kỷ nguyên số và AI; Hai là đổi mới nội dung, phương pháp bồi dưỡng nghiệp vụ và đào tạo thực chiến; Ba là cơ chế liên kết giữa Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí, các tòa soạn và tổ chức Hội.
Nhiều ý kiến đại diện các cơ quan báo chí cũng chia sẻ kinh nghiệm liên quan đến thực tế tác nghiệp của cơ quan báo chí, truyền hình. Đặc biệt, các ý kiến góp ý về giải pháp liên quan đến cập nhật kiến thức và kỹ năng công nghệ mới về xử lý dữ liệu, ứng dụng AI, công tác đào tạo nhân lực báo chí.
Phát biểu tại toạ đàm, nhà báo Nguyễn Thị Kim Hải, Phó Trưởng phòng khoa học công nghệ và Chuyển đổi số, Ban Thời sự, Đài truyền hình Việt Nam, nhìn nhận sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra nhiều cơ hội mới cho hoạt động báo chí, nhưng đồng thời cũng đặt ra những yêu cầu khắt khe đối với người làm báo.
Theo nhà báo Kim Hải, để thích ứng và làm chủ công nghệ, nhà báo hiện đại cần trang bị bốn nhóm năng lực nền tảng, gắn liền với bản lĩnh nghề nghiệp và đạo đức báo chí, đó là: hiểu và ứng dụng AI đúng giới hạn; Làm chủ dữ liệu và truy ngược nguồn gốc; Kiểm chứng thông tin và bảo đảm an toàn mạng; Phán đoán, trách nhiệm nghề nghiệp và đạo đức báo chí.
Chủ động thích ứng và bứt phá: Hướng đi mới cho báo chí trong kỷ nguyên số
Nêu quan điểm từ thực tiễn quản lý, ông Nguyễn Ngọc Hồi, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM, chia sẻ trong bối cảnh truyền thông biến đổi không ngừng, báo chí không thể đứng ngoài hay giữ tâm thế miễn cưỡng trước trí tuệ nhân tạo (AI).
Thay vì e ngại, các tòa soạn cần chuyển sang đón nhận chủ động. Vấn đề cốt lõi không nằm ở việc chạy theo công nghệ bằng mọi giá, mà là biết ứng dụng AI vào đúng nội dung, đồng thời giữ vững khả năng kiểm soát thông tin và rèn luyện chính kiến cho đội ngũ lãnh đạo lẫn phóng viên.
Cũng theo ông Hồi, để thông tin thực sự chạm đến công chúng, báo chí buộc phải đổi mới góc nhìn và cách tiếp cận. Thông tin chính thống sẽ trở nên kém hiệu quả nếu không tiếp cận được người xem. Do đó, thay vì chỉ đưa tin theo lối mòn, báo chí nên tận dụng lợi thế về nguồn tin chuẩn xác để chuyển hóa thành những nội dung ngắn gọn, thiết thực và dễ lan tỏa trên không gian mạng nhằm phục vụ trực tiếp đời sống người dân.
Chính từ những thực tiễn đó càng đòi hỏi sự đột phá trong đào tạo nhân lực "kép", kết hợp chặt chẽ giữa kỹ năng làm nội dung và năng lực công nghệ, truyền thông số. Ông Hồi nhấn mạnh, chương trình đào tạo cần được mở rộng cho cả nhà sáng tạo nội dung lẫn đội ngũ phóng viên, biên tập viên. Tại TP.HCM, định hướng này đang được cụ thể hóa thông qua kế hoạch liên kết với các trường đại học và phối hợp cùng Hội Nhà báo Việt Nam để đưa kỹ năng truyền thông số vào các khóa tập huấn thực tiễn.