Từ ngày 15/8, Thông tư 49/2026 của Bộ Giáo dục và Đào tạo chính thức có hiệu lực, lần đầu thiết lập khung nguyên tắc về việc sử dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) trong đào tạo, kiểm tra, đánh giá và nghiên cứu khoa học tại các cơ sở giáo dục đại học.
Theo thông tư, việc ứng dụng AI phải bảo đảm trung thực, khách quan, minh bạch, tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ và phản ánh đúng năng lực của người học cũng như kết quả nghiên cứu. AI được xác định chỉ là công cụ hỗ trợ, không thay thế trách nhiệm học thuật của sinh viên, giảng viên và nhà nghiên cứu.
Để bảo đảm liêm chính học thuật trong môi trường số, Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định 6 nhóm hành vi bị nghiêm cấm.
Đầu tiên là sử dụng công nghệ, bao gồm AI, để gian lận trong học tập, kiểm tra, đánh giá hoặc nghiên cứu khoa học.
Các hành vi khác gồm sao chép, đạo văn hoặc sử dụng trái phép tài liệu, dữ liệu, học liệu số hay kết quả nghiên cứu; giả mạo hoặc làm sai lệch dữ liệu, kết quả nghiên cứu hoặc thông tin học tập; nhờ người khác thực hiện hoặc làm thay các nhiệm vụ học tập, kiểm tra, đánh giá, nghiên cứu.
Thông tư cũng nghiêm cấm không công bố hoặc công bố không đầy đủ việc sử dụng AI khi có yêu cầu theo quy định của cơ sở giáo dục hoặc pháp luật. Ngoài ra, mọi hành vi vi phạm liêm chính học thuật theo quy chế của nhà trường và quy định pháp luật đều sẽ bị xử lý.
Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu các cơ sở giáo dục đại học ban hành quy định nội bộ về liêm chính học thuật; tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho người học, giảng viên và cán bộ quản lý; đồng thời áp dụng các biện pháp phù hợp để phòng ngừa, phát hiện và xử lý vi phạm.
Theo nhiều chuyên gia giáo dục, việc bảo đảm liêm chính học thuật không thể chỉ dựa vào các phần mềm phát hiện đạo văn hoặc nhận diện nội dung do AI tạo ra, bởi các công cụ này vẫn có giới hạn.
Điều cốt lõi là xây dựng văn hóa liêm chính học thuật, giúp người học hiểu rằng AI chỉ hỗ trợ quá trình học tập và nghiên cứu, không thể thay thế tư duy, khả năng sáng tạo hay trách nhiệm của mỗi cá nhân.
Sự kết hợp giữa quy định pháp lý, quy chế của nhà trường và ý thức của người học được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng để việc ứng dụng AI trong giáo dục diễn ra minh bạch, hiệu quả, đồng thời bảo đảm chất lượng đào tạo trong bối cảnh chuyển đổi số ngày càng sâu rộng.
