Trưng bày diễn ra trong tháng 11/2026, hướng tới kỷ niệm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11), Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam (23/11) và Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11). Hoạt động nhằm giới thiệu những giá trị tiêu biểu của di sản Văn Miếu - Quốc Tử Giám, đồng thời tôn vinh truyền thống hiếu học, khoa bảng của vùng đất Sơn Tây.
Là trường Quốc học đầu tiên của Việt Nam, Quốc Tử Giám Thăng Long đã có hơn 700 năm tồn tại, đào tạo nhiều thế hệ nhân tài cho đất nước. Nơi đây từng quy tụ những danh sư tiêu biểu như Tư nghiệp Chu Văn An, Tế tửu Nguyễn Trực, Phùng Khắc Khoan, Tư nghiệp Nguyễn Bá Lân... góp phần đặt nền móng và phát triển nền giáo dục khoa cử Việt Nam thời trung đại.
Một trong những di sản quý giá còn được lưu giữ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám là 82 bia Tiến sĩ triều Lê - Mạc, được UNESCO ghi danh là Di sản tư liệu thế giới. Hệ thống bia khắc tên các vị đại khoa trong các kỳ thi từ năm 1442 đến năm 1779, cung cấp nguồn tư liệu quan trọng về lịch sử giáo dục và khoa cử Việt Nam.
Từ câu chuyện về Quốc Tử Giám Thăng Long, trưng bày mở rộng giới thiệu truyền thống khoa bảng của Sơn Tây - vùng đất xứ Đoài giàu truyền thống văn hiến. Theo tư liệu được giới thiệu, vùng đất Sơn Tây có 70 người đỗ đại khoa, trong đó 40 người được khắc tên trên bia Tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám.
Nhiều nhà khoa bảng quê Sơn Tây từng đảm nhiệm công việc giảng dạy, quản lý tại Quốc Tử Giám như Phùng Khắc Khoan, Nguyễn Bá Lân, Phan Cận, Nguyễn Quý Hiển. Bên cạnh đó, các Giám sinh người Sơn Tây từng theo học tại ngôi trường này cũng được giới thiệu, góp phần làm rõ mối liên hệ giữa giáo dục kinh thành và truyền thống học tập ở địa phương.
Trưng bày đồng thời phản ánh diện mạo giáo dục Sơn Tây thời quân chủ với hệ thống trường công, trường tư và các lớp học do những nhà Nho, người đỗ đạt mở tại làng xã.
Nhiều dòng họ có truyền thống khoa bảng lâu đời như họ Phan Huy ở Sài Sơn, họ Lê ở Mai Trai, họ Kiều ở Đông Sàng, họ Đỗ ở Hương Ngải cũng được giới thiệu. Đặc biệt, dòng họ Phan Huy ở Sài Sơn nổi tiếng với nhiều danh nhân trong lĩnh vực khoa bảng và văn chương thời Lê Trung Hưng.
Thông qua hệ thống tư liệu, câu chuyện về các danh nhân và di tích Nho học, trưng bày mang đến cái nhìn về sự kết nối giữa Quốc Tử Giám Thăng Long với truyền thống giáo dục của vùng đất xứ Đoài. Qua đó, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị di sản, khơi dậy tinh thần hiếu học và trách nhiệm bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa, lịch sử của vùng đất Sơn Tây.
Trưng bày “Quốc Tử Giám Thăng Long với truyền thống hiếu học Sơn Tây” diễn ra đến hết ngày 15/11/2026 tại Văn Miếu Sơn Tây, phường Sơn Tây, Hà Nội.
