Ngày 29/12, tại phường Buôn Ma Thuột (Đắk Lắk), Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi phối hợp với Báo Nông nghiệp và Môi trường, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk tổ chức Diễn đàn “Nghiên cứu, ứng dụng công nghệ chiến lược trong phát triển tưới tiên tiến, tiết kiệm nước cho cây trồng cạn…”. Diễn đàn nhằm thúc đẩy các giải pháp công nghệ, chính sách và hợp tác đầu tư, góp phần phát triển nông nghiệp thông minh, thích ứng biến đổi khí hậu và bảo đảm an ninh nguồn nước khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.
Đắk Lắk mở rộng tưới tiết kiệm, hướng tới cây trồng chủ lực
Theo ông Nguyễn Thành Long, Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi và Phòng chống thiên tai tỉnh Đắk Lắk, đến nay toàn tỉnh đã có hơn 84.000 ha cây trồng cạn được áp dụng các hình thức tưới tiên tiến, tiết kiệm nước. Kết quả này đến từ việc địa phương chủ động cụ thể hóa chính sách của Trung ương, đặc biệt là Nghị định số 77/2018/NĐ-CP về hỗ trợ phát triển thủy lợi nhỏ và tưới tiết kiệm nước, phù hợp với điều kiện thực tiễn.
Để tháo gỡ khó khăn về nguồn lực, Đắk Lắk đề xuất lồng ghép hiệu quả các nguồn vốn từ Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, chương trình phát triển nông nghiệp bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu và các dự án ODA nhằm đầu tư hạ tầng tích trữ nước, hệ thống tưới cho các cây trồng cạn chủ lực như cà phê, hồ tiêu, sầu riêng và cây ăn quả.
Cùng với đó, tỉnh khuyến khích xã hội hóa, thu hút doanh nghiệp, hợp tác xã tham gia đầu tư, liên kết sản xuất gắn với ứng dụng công nghệ tưới hiện đại, từng bước hình thành các chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững. Ngành thủy lợi cũng đang nghiên cứu cơ chế tín dụng ưu đãi, giảm lãi suất để tạo điều kiện cho nông dân và hợp tác xã đầu tư hệ thống tưới tiên tiến tại các vùng sản xuất tập trung.
Hoàn thiện chính sách, xã hội hóa đầu tư để công nghệ lan tỏa
Ở góc độ khoa học công nghệ, Đắk Lắk đẩy mạnh nghiên cứu, chuyển giao các giải pháp tưới phù hợp với từng loại cây trồng và vùng sinh thái. Nhiều mô hình tưới thông minh như tưới tự động, bán tự động, sử dụng cảm biến độ ẩm đất, thời tiết và điều khiển từ xa đang được triển khai, giúp tiết kiệm nước, giảm chi phí và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên.
Theo ThS Nguyễn Văn Kiên (Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam), các công nghệ tưới nhỏ giọt, tưới phun mưa đã chứng minh hiệu quả khi giúp tăng năng suất cây trồng cạn từ 10-30%, giảm 20-50% công lao động và tiết kiệm 20-40% lượng nước tưới. Tuy nhiên, diện tích áp dụng hiện mới đạt khoảng 7,3%, chủ yếu ở các mô hình điểm do Nhà nước hỗ trợ. Nguyên nhân là việc thực thi chính sách còn hạn chế, thiếu kế hoạch cụ thể và công tác tập huấn chưa giúp nông dân làm chủ công nghệ.
Từ thực tiễn thí điểm tại Tuyên Quang, ThS Kiên cho rằng cách tiếp cận “nhân dân làm, Nhà nước hỗ trợ” mang lại hiệu quả rõ rệt, khi người dân tham gia từ khâu lựa chọn công nghệ đến vận hành. Để xã hội hóa thành công, cần chuyển giao kỹ thuật theo phương pháp “cầm tay, chỉ việc” và xây dựng mạng lưới hỗ trợ kỹ thuật gắn kết chính quyền, doanh nghiệp và nông dân đi đầu.
Tại Diễn đàn, phóng viên cũng đã đã đặt câu hỏi về cơ chế, chính sách hỗ trợ người dân ngay trong năm 2026 để đầu tư, ứng dụng công nghệ tưới tiết kiệm, tưới chính xác, trong bối cảnh chi phí đầu tư ban đầu hiện vẫn còn cao.
Trả lời câu hỏi về chính sách hỗ trợ giai đoạn tới, TS. Đinh Thanh Mừng, Phó Chánh Văn phòng Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi cho biết, Nghị định 77/2018/NĐ-CP từng được xem là chính sách đột phá khi hỗ trợ 50% chi phí đầu tư, tối đa 40 triệu đồng/ha. Tuy nhiên, qua thực tiễn triển khai, Cục đang rà soát, đánh giá để kiến nghị điều chỉnh theo hướng mở rộng đối tượng thụ hưởng, đơn giản hóa thủ tục và số hóa quy trình nhằm giúp người dân tiếp cận chính sách thuận lợi hơn.
Theo Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi - Nguyễn Hoài Nam, dù công nghệ tưới tiên tiến mang lại hiệu quả rõ rệt, người dân vẫn e ngại do chi phí đầu tư ban đầu cao và khó tiếp cận hỗ trợ. Thời gian tới, Cục sẽ phối hợp chặt chẽ với các địa phương, lồng ghép nguồn lực từ các chương trình mục tiêu, ODA và tín dụng ưu đãi; đồng thời thúc đẩy hợp tác công tư, khuyến khích doanh nghiệp nội địa hóa công nghệ và cung cấp dịch vụ bảo trì, đào tạo kỹ thuật dài hạn cho nông dân.
Với định hướng xây dựng nền tảng dữ liệu số, tích hợp AI để hỗ trợ quyết định “tưới đúng - tưới đủ - tưới hiệu quả”, ngành thủy lợi đặt mục tiêu lấy người dùng nước làm trung tâm, từng bước hiện thực hóa chiến lược phát triển thủy lợi đến năm 2030, tầm nhìn 2045, hướng tới nền nông nghiệp thông minh và bền vững.
