Ngành dầu mỏ Venezuela đã rơi vào tình trạng “thất bại hoàn toàn” trong thời gian dài, theo nhận định của cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump.
Sau khi tiến hành các biện pháp mạnh tay với Caracas và bắt giữ lãnh đạo nước này, ông Trump tuyên bố sẽ đưa ngành dầu mỏ Venezuela trở lại quỹ đạo với sự hỗ trợ của các tập đoàn năng lượng lớn của Mỹ.
Ông Trump khẳng định, với sức mạnh của Mỹ, ngành dầu mỏ Venezuela có thể “kiếm được rất nhiều tiền”, đồng thời cho biết chính quyền mới sẽ đầu tư hàng tỷ USD để vực dậy lĩnh vực này.
Venezuela sở hữu bao nhiêu dầu mỏ?
Venezuela được cho là quốc gia có trữ lượng dầu thô lớn nhất thế giới. Con số chính xác vẫn chưa được xác định, nhưng chính phủ nước này tuyên bố trữ lượng có thể lên tới 300 tỷ thùng, vượt xa cả Saudi Arabia. Một số ước tính khác cho rằng lượng dầu thô của Venezuela chiếm khoảng 17% tổng trữ lượng toàn cầu.
Tuy nhiên, quốc gia Nam Mỹ này mới chỉ khai thác một phần nhỏ tiềm năng đó. Khi cố Tổng thống Hugo Chávez lên nắm quyền năm 1999, Venezuela sản xuất khoảng 3,5 triệu thùng dầu mỗi ngày, nằm trong nhóm 10 nước sản xuất dầu lớn nhất thế giới thời điểm đó.
Sau 25 năm, tình trạng xuống cấp của hạ tầng, thiếu đầu tư và tham nhũng đã khiến ngành dầu mỏ và nền kinh tế Venezuela suy sụp. Hiện sản lượng chỉ còn khoảng 1 triệu thùng/ngày, trong khi Mỹ khai thác hơn 13 triệu thùng/ngày.
Vai trò của các công ty dầu khí Mỹ
Ông Trump cam kết các tập đoàn dầu khí lớn của Mỹ sẽ chi hàng tỷ USD để khôi phục hệ thống hạ tầng đang xuống cấp nghiêm trọng.
Những doanh nghiệp có khả năng tham gia gồm ExxonMobil - tập đoàn dầu khí lớn nhất nước Mỹ, và ConocoPhillips có trụ sở tại Texas. Cả hai từng hoạt động tại Venezuela trước khi ngành dầu mỏ bị quốc hữu hóa dưới thời ông Chávez. Hiện chỉ còn Chevron, công ty dầu khí lớn thứ hai của Mỹ, duy trì hoạt động tại đây.
Đến nay, các tập đoàn này vẫn chưa đưa ra cam kết chính thức. Đại diện ExxonMobil, Chevron và ConocoPhillips đều phát biểu thận trọng, chưa xác nhận kế hoạch đầu tư mà ông Trump đề cập.
Ông Jorge León, Giám đốc phân tích địa chính trị của Rystad Energy, nhận định: “Nếu Tổng thống Trump công khai tuyên bố như vậy, rất có thể đã có thỏa thuận sơ bộ với các công ty Mỹ”.
Theo kịch bản được dự đoán, các tập đoàn dầu khí Mỹ sẽ hợp tác với PDVSA - công ty dầu khí quốc doanh Venezuela để khai thác và sản xuất dầu, đổi lại là một phần lợi nhuận. Với tình hình tài chính khó khăn của PDVSA, các doanh nghiệp Mỹ có thể đạt được điều kiện đầu tư thuận lợi.
Tuy nhiên, ngay cả khi có sự phối hợp giữa chính quyền Mỹ và các tập đoàn năng lượng lớn, thành công vẫn chưa được đảm bảo. Ông León nhấn mạnh: “Lịch sử cho thấy việc thay đổi chế độ bằng biện pháp cưỡng ép hiếm khi giúp ổn định nguồn cung dầu nhanh chóng. Libya và Iraq là những ví dụ rõ ràng”.
Tác động đối với khách hàng hiện tại của Venezuela
Hiện khoảng 80% lượng dầu thô của Venezuela được xuất khẩu sang Trung Quốc bằng tàu siêu trọng, chủ yếu để trả nợ các khoản vay mà nước này nhận dưới thời ông Chávez. Trung Quốc là chủ nợ lớn nhất của Venezuela, với tổng giá trị hỗ trợ tài chính ước tính lên tới 105 tỷ USD trong giai đoạn 2007-2016.
Việc Mỹ giành quyền kiểm soát ngành dầu mỏ Venezuela đồng nghĩa với việc kiểm soát nguồn trả nợ khổng lồ và một nguồn năng lượng giá rẻ mà Trung Quốc đang phụ thuộc. Bộ Ngoại giao Trung Quốc đã lên tiếng phản đối, cho rằng hành động này là “sử dụng vũ lực trắng trợn chống lại một quốc gia có chủ quyền”.
Giới quan sát dự đoán dầu thô Venezuela có thể được chuyển hướng sang các nhà máy lọc dầu tại Louisiana (Mỹ). Điều này sẽ giúp Mỹ tăng xuất khẩu dầu ra thị trường quốc tế, củng cố mục tiêu trở thành siêu cường năng lượng toàn cầu.
Trong tương lai, nếu các lô hàng dầu sang Trung Quốc do doanh nghiệp Mỹ khai thác, giá bán có thể tiệm cận mức thị trường, gây bất lợi cho Bắc Kinh trong việc tìm nguồn năng lượng giá rẻ.
Ông Trump cho biết Trung Quốc vẫn sẽ tiếp tục nhận dầu từ Venezuela, nhưng chưa đưa ra chi tiết cụ thể.
Tác động đối với thị trường dầu mỏ
Theo các chuyên gia của Third Bridge Energy, diễn biến cuối tuần qua khó tạo ra tác động lâu dài đối với giá dầu hay chi phí nhiên liệu cho người tiêu dùng.
Thị trường có thể biến động khi giao dịch mở cửa trở lại, do nhà đầu tư cân nhắc giữa việc Mỹ dỡ bỏ lệnh trừng phạt với dầu thô Venezuela và nguy cơ bất ổn từ thay đổi chế độ.
Để sản lượng dầu của Venezuela tăng đáng kể và tác động đến giá thị trường sẽ cần thời gian dài. Ông Peter McNally, chuyên gia phân tích toàn cầu của Third Bridge, nhận định: “Ngành dầu mỏ Venezuela có thể phục hồi, nhưng sẽ cần hàng chục tỷ USD đầu tư và ít nhất một thập kỷ cam kết từ các tập đoàn dầu khí phương Tây”.
